Τα 4 τρισ. δολάρια για «επιβίωση», η κα Songwe και η ψηφιακή νομισματική απειλή

Το σημερινό σημείωμα στο Οικονογράφημα θα είναι κάπως διαφορετικό, λόγω ημερών.

Αλλά και σαν μια προσπάθεια να συμβάλουμε στην γενικευμένη ανάγκη να ξεφύγουμε όσο το επιτρέπουν τα μέσα που διαθέτουμε, από την καθολική και απ’ όλες τις πλευρές άθλιας στάθμης εκλογική προπαγάνδα, μέσα σε ένα περιβάλλον που… βυθίζεται.

Μοιάζει λίγο σαν μία από τις σκηνές του Τιτανικού λίγο πριν ο ναύκληρος στην γέφυρα αντιληφθεί το τι πρόκειται να συμβεί σε λίγο…

Αφορμή γι’ αυτό το σημείωμα είναι το τελευταίο δημοσιευμένο σχόλιο του Adam Tooze (*), που φέρνει στην δημοσιότητα μια μελέτη που έγινε από μία εξαιρετικά σημαντική ομάδα εμπειρογνωμόνων, το Independent High – Level Expert Group on Climate Finance.

Η ομάδα αυτή δούλεψε υπό την αιγίδα του ΟΗΕ στο πλαίσιο της συνέχισης της δουλειάς της Συνόδου των Παρισίων.

Τα στοιχεία που ακολουθούν είναι το συμπέρασμα αυτής της ομάδας εμπειρογνωμόνων που εργάστηκαν για τη συνεδρίαση της COP27 τον Νοέμβριο του 2022 με επικεφαλής τους Vera Songwe, Nicholas Stern και Amar Bhattacharya.

Καταγράφω το συμπέρασμα αυτής της δουλειάς για να ακολουθήσει η πρότασή της.

Ζούμε σε «Μια αποφασιστική στιγμή στην παγκόσμια ιστορία. Η ανθρωπότητα βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι – μια στιγμή μεγάλου κινδύνου και μεγάλης ευκαιρίας. Ένας δρόμος οδηγεί σε ελκυστική ανάπτυξη και εξέλιξη. Ο άλλος σε μεγάλες δυσκολίες και μάλιστα καταστροφή… Ο κόσμος μας βρίσκεται σε κίνδυνο: η κλιματική κρίση επιταχύνεται. Η τρέχουσα δράση είναι πολύ αδύναμη και πολύ αργή• Η καθυστέρηση είναι επικίνδυνη... Όπως προκύπτει από κάθε διαδοχική έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος, η κλιματική αλλαγή συμβαίνει με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι αναμενόταν προηγουμένως, οι επιπτώσεις και οι ζημίες είναι μεγαλύτερες από τις προβλεπόμενες και ο χρόνος για την ανάληψη δράσης αποκατάστασης μειώνεται ταχέως. Οι εκπομπές εξακολουθούν να αυξάνονται και τα σημεία καμπής πλησιάζουν. Αυτό που συμβαίνει αυτή τη δεκαετία είναι καθοριστικό για τον κόσμο».

Η πρόταση της Επιτροπής βασισμένη σε εκτεταμένης βάσης στοιχεία από ολόκληρο τον πλανήτη καταλήγει ότι για να αναστραφεί αυτή η πορεία καταστροφής που ακολουθούμε πρέπει συνολικά στον πλανήτη οι κυβερνήσεις να προχωρήσουν σε ένα πρόγραμμα αειφόρου ανάπτυξης με επενδύσεις 4 τρισ. δολαρίων τον χρόνο για μία τουλάχιστον δεκαετία…

Είναι προφανές ότι οι τρέχουσες εξελίξεις, από τις γεωπολιτικές συγκρούσεις μέχρι την οικονομική κρίση δεν προδιαγράφουν μια τέτοια κατεύθυνση, δηλαδή τον διεθνή συντονισμό με άξονα την Έκθεση των Zongwe και Stern και την υιοθέτηση αυτής της στρατηγικής των 4 τρισ. εκατομμύρια δολάρια ετησίως σε επενδύσεις για την παγκόσμια βιώσιμη ανάπτυξη, ούτε… κατά διάνοια.

Ο Adam Tooze στο σχόλιό του επισημαίνει 2 – 3 άλλα στοιχεία που δίνουν πολύ περισσότερη ορατότητα στην πρόταση αυτή και στον «πραγματικό» κόσμο.
Σημειώνει κατ’ αρχήν ότι η ομάδα των εμπειρογνωμόνων δεν είναι στην σύνθεσή της μία επιστημονικά αμφισβητήσιμη ως προς την εγκυρότητά της ομάδα αφ’ ενός και αφ’ εταίρου τα μεγέθη για τα οποία μιλάει και συγκροτεί την πρότασή της δεν είναι «εξωπραγματικά» αντίθετα από ότι αρχικά φαίνεται.
Σημειώνει λοιπόν ότι:

«Υπολογισμένο στην ίδια βάση, το παγκόσμιο ΑΕΠ είναι 85 τρισ. εκατομμύρια δολάρια και αυξάνεται. Έτσι, ως ποσοστό του παγκόσμιου ΑΕΠ, τα 4 τρισ. εκατομμύρια δολάρια ετησίως ξεκινούν μόλις από το 6% και πέφτουν σε κάτι πιο κοντά στο 4% του ΑΕΠ».

Ακόμα περισσότερο επισημαίνει ότι:

«Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι δαπάνες για την άμυνα σε πολλές χώρες διατηρήθηκαν σε αυτό το επίπεδο (σ.σ. δηλαδή του 4%, όπως για παράδειγμα και στην Ελλάδα ακόμα και σήμερα) για τριάντα χρόνια».

Και εξηγεί ότι στην πραγματικότητα αυτό που αντιπροσωπεύει η πρόταση των Zongwe και Stern «είναι η δυνατότητα να θέσουμε σε κίνηση ένα σύμπλεγμα βιώσιμης ανάπτυξης σε κλίμακα παρόμοια με εκείνη των στρατιωτικών εξοπλισμών του Ψυχρού Πολέμου στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και στις αρχές της δεκαετίας του 1960…».

Κατά την εκτίμησή του μάλιστα υποστηρίζει ότι «Εάν το υπαγορεύει η πολιτική, μεγάλο μέρος των επενδύσεων θα μπορούσε να γίνει κερδοφόρο και να εμπορευματοποιηθεί και να ιδιωτικοποιηθεί. Δεν είναι απαραίτητο να τονωθεί η οικονομική δραστηριότητα μέσω του κινήτρου του κέρδους, αλλά αν το απαιτεί η πολιτική οικονομία, μπορεί να γίνει…» Και υπενθυμίζει ότι αυτό είναι άλλωστε που προσελκύει τόσο μεγάλες επενδύσεις στην ενεργειακή μετάβαση αυτή τη στιγμή και «χωρίς ρίσκο».

Προς επίρρωση αυτού του ισχυρισμού παραθέτει την εκτίμηση πρόσφατης Έκθεσης της McKinsey η οποία εκτιμά ότι στα τρέχοντα επίπεδα τιμολόγησης του άνθρακα, «η συντριπτική πλειονότητα των δαπανών που απαιτούνται για την ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης έχει μια σταθερή επιχειρηματική βάση».

Βέβαια εκεί που ο… ενθουσιασμός του Adam Tooze χάνει τον βηματισμό του, είναι όταν «ξεχνάει» τον πλέον σημαντικό και καθοριστικό παράγοντα λειτουργίας του συστήματος, ήτοι ότι η κερδοφορία δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας κατεύθυνσης των επενδυτικών κεφαλαίων αλλά το ότι αυτό, δηλαδή η επιδίωξη της κερδοφορίας γίνεται μόνο με όρους ακραίου ανταγωνισμού…

Γι’ αυτό για παράδειγμα δεν είναι καθόλου παράδοξη η σε πλανητική κλίμακα «εξαίρεση». Το γεγονός δηλαδή ότι στον πλανήτη υπάρχει – με βάση τα στοιχεία του Bloomberg - μόνο μία χώρα της οποίας οι επενδύσεις κατευθύνονται σε στόχους εναρμονισμένους με τις κατευθύνσεις της Επιτροπής Zongwe και Stern, η… Κίνα.

Είναι η μοναδική χώρα που κατά την τελευταία δεκαετία έχει πλησιάσει τις δαπάνες, τον δανεισμό και τις επενδύσεις στην απαιτούμενη κλίμακα στον στόχο της «βιώσιμης ανάπτυξης», η μόνη.

Να προσθέσουμε στο σημείο αυτό ότι μελέτη αυτή του Independent High – Level Expert Group on Climate Finance, μέχρι στιγμής έχει προκαλέσει ελάχιστο… ενθουσιασμό, στον ευρύτερο κύκλο των Επιτροπών και των Διευθύνσεων του ΟΗΕ, όσο αφορά τα ενδεχόμενα προώθησης για συζήτηση μεταξύ των Εθνών. Καθόλου παράδοξο να την δούμε να χάνεται μέσα στην σιωπή.

Αντ’ αυτού βέβαια σε επίπεδο πλανητικής κλίμακας κάποιες άλλες διαδικασίες βρίσκονται σε φάση εντατικής προετοιμασίας και υλοποίησης.

Θα μπορούσαμε να εντοπίσουμε τρείς από αυτές που έχουν προφανές και εξαιρετικό ενδιαφέρον:

• Η μία είναι ευρύτερα γνωστή και αφορά στην εντατικοποίηση των εθνικών και πολυμερών εξοπλιστικών προγραμμάτων, με κατακόρυφη αύξηση των εξοπλιστικών δαπανών για έρευνα και άμεσες επενδύσεις, σε νέα οπλικά συστήματα μαζικής καταστροφής.
• Η δεύτερη αφορά στην Τεχνολογία και την εκρηκτική επενδυτική δραστηριότητα σε συστήματα Τεχνικής Νοημοσύνης με ακραία ανταγωνιστικό χαρακτήρα σε Δύση και Ανατολή, με γνωστά μέχρι σήμερα τα συστήματα που έχουν αναπτυχθεί στον ιδιωτικό τομέα και… άγνωστα εκείνα που έχουν ήδη αναπτυχθεί στα κρατικά εργαστήρια έρευνας.
• Η τρίτη αφορά ένα τομέα που προωθείται πλέον προς εφαρμογή πολύ ταχύτερα από τον αρχικό προγραμματισμό και αφορά στην υλοποίηση των προγραμμάτων εισαγωγής «ψηφιακών» νομισμάτων από τις Κεντρικές Τράπεζες. Τα «νεότερα» από το μέτωπο αυτό αναφέρουν ότι στην Κίνα ήδη το «ψηφιακό» νόμισμα έχει τεθεί σε δοκιμαστική χρήση σε μία περιφέρεια.

Στις ΗΠΑ και την Ευρώπη η σχετική προετοιμασία «τρέχει» μέσα στο 2023 με πολλαπλάσια ταχύτητα εκείνης που είχε αρχικά προγραμματισθεί και με συγκεκριμένα «ραντεβού» για την λήψη οριστικών αποφάσεων μέσα στο φθινόπωρο. Και αυτό γιατί εμφανώς πλέον το «ψηφιακό» νόμισμα ετοιμάζεται… χρησιμοποιηθεί σαν «εργαλείο» για την αντιμετώπιση της αποσταθεροποιητικής νομισματικής τρέλας, που έχει διαχυθεί στο σύστημα με την εισαγωγή της νομισματικής ποσοτικής χαλάρωσης και τις ανεξέλεγκτες πλέον συνέπειές της.

Αν χρειαζόταν να απαντήσουμε στο ερώτημα ποιο από τα τρία αυτά εκτιμούμε ως το πλέον επικίνδυνο, προσωπικά θα έδινα όλες τις ψήφους μου στο… τελευταίο. Όμως σ’ αυτό δυστυχώς θα χρειασθεί να επανέλθουμε στο κοντινό μέλλον.

Γ. Αγγέλης