Οι Βρυξέλλες προετοιμάζονται για τα νέα Εθνικά Πλάνα των κρατών - μελών

Μπορεί το τελικό ύψος και η διανομή των κονδυλίων του επόμενου κοινοτικού προϋπολογισμού να βρίσκονται ακόμα υπό διαπραγμάτευση -και να αναμένεται να παραμείνουν έως το τέλος του 2027- ωστόσο οι διαδικασίες για τη στελέχωση και τον καθορισμό των προϋποθέσεων κατάθεσης των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης (NRPPs - National and Regional Partnership Plans) στις Βρυξέλλες είναι πλέον εντατικές.

Πρόσφατα το Politico επανέφερε στη δημοσιότητα την ενίσχυση της στελέχωσης της SG Reform της Επιτροπής καθώς και αναμόρφωσης των υπόλοιπων γενικών διευθύνσεων. Ο στόχος είναι προφανής:

Η Επιτροπή πρέπει να ολοκληρώσει την προετοιμασία της ώστε να μπορεί αφενός να υποδεχθεί τα πλάνα των κρατών-μελών και αφετέρου να καταστήσει γνωστές τις διαδικασίες αξιολόγησης της προόδου τους (2028-2034).

Το μοντέλο του Ταμείου Ανάκαμψης

Το μοντέλο του Ταμείο Ανάκαμψης -εκταμιεύσεις έναντι νομοθετικών μεταρρυθμίσεων και εκτέλεσης έργων- είναι προφανώς υποβοηθητικό για τις εμπλεκόμενες πλευρές. Υπάρχουν ωστόσο σαφείς διαφοροποιήσεις.

Η Επιτροπή -με βάση τις εισηγήσεις των αρμοδίων ανά τομέα Γενικών Διευθύνσεών της- αναμένεται να δώσει στα κράτη - μέλη τις κατευθύνσεις των NRPPs. Αυτές περιλαμβάνουν συγκεκριμένες προτεραιότητες ανά πυλώνα του προϋπολογισμού.

Αυτή τη φορά, όμως, δεν απεικονίζονται με τα tags για «πράσινα» ή ψηφιακά έργα. Αφορούν στην προώθηση μεταρρυθμίσεων ή έργων στα οποία η Κομισιόν αποδίδει επείγοντα χαρακτήρα όπως η ανάκτηση ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, η Άμυνα κλπ. Αυτό προφανώς δίνει κεντρικές κατευθύνσεις στα εθνικά πλάνα, ωστόσο δεν περιορίζει το είδος των έργων που περιλαμβάνουν. Μπορεί πλέον να εντάσσονται σε αυτά έργα «παραδοσιακότερων» υποδομών τα οποία δεν είχαν προνομιακή χρηματοδότηση από την πλευρά της ΕΕ.

Την ίδια ώρα, η Επιτροπή αναμένεται να ολοκληρώσει και να προωθήσει στα κράτη - μέλη και το σχεδιασμό του τρόπου αξιολόγησης της προόδου των πλάνων. Αυτό έχει τεράστια σημασία για την εκταμίευση των πόρων. Με δεδομένες τις επείγουσες κοινοτικές προτεραιότητες, αν ένα έργο δεν προχωρά βάσει σχεδιασμού θα μπορεί -υπό προϋποθέσεις- να αντικαθίσταται από επόμενο. Αυτό ενέχει τον κίνδυνο της απώλειας πόρων.

Υπό αυτό το πρίσμα, έχει αντίστοιχη σημασία ο τρόπος με τον οποίο τα κράτη-μέλη θα σχεδιάσουν τα εθνικά τους πλάνα. Έργα για τα οποία ελλοχεύει (παραδοσιακός) κίνδυνος καθυστερήσεων δεν ενδείκνυνται για ένταξή τους στις κοινοτικές χρηματοδοτήσεις.

Οι προκαταρκτικές συζητήσεις οι εκλογικοί κύκλοι και η «παγίδα»

Οι διαπραγματεύσεις της Επιτροπής με τα κράτη-μέλη για την κατάθεση των εθνικών τους πλάνων αναμένεται να ενταθούν στο πρώτο τρίμηνο του επόμενου έτους. Όχι προφανώς για όλες τις χώρες… Η Γαλλία, η Φιλανδία ή η Ελλάδα π.χ. αναμένεται να ολοκληρώσουν τους εθνικούς εκλογικούς τους κύκλους στο πρώτο μισό του 2027. Και οι διαπραγματεύσεις για τα εθνικά πλάνα των κρατών – μελών που θα βρεθούν σε αυτή την κατηγορία αναμένεται να ουσιαστικά να ξεκινήσουν με τις νέες κυβερνήσεις.

Μπορεί βέβαια -και απολύτως εύλογα- η Επιτροπή να προσαρμόζεται εμπειρικά στους διαφορετικούς εκλογικούς κύκλους των κρατών-μελών, αυτό ωστόσο δεν μπορεί να συμβαίνει με τις κυβερνήσεις και τη δημόσια διοίκηση των ίδιων των κρατών-μελών. Σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν, ο επόμενος κοινοτικός προϋπολογισμός αποκτά πιο σφικτές και λιγότερο ελαστικές διαδικασίες. Αυτό αντίστοιχα απαιτεί πολλαπλάσιους βαθμούς αποτελεσματικότητας σε επίπεδο ευρωπαϊκών περιφερειών, κυρίως μικρών και διοικητικά αδύναμων όπως οι περισσότερες ελληνικές.

Το μοντέλο του νέου κοινοτικού προϋπολογισμού έχει για την Ελλάδα το προνόμιο της «γνώσης της μεθοδολογίας του» από τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας έως και σήμερα. Έχει όμως και την πρόκληση της μεταφοράς της γνώσης αυτής σε φορείς με περιορισμένες δυνατότητες. Και μπορεί από τη μία πλευρά, η κεντρική Κυβέρνηση να έχει ξεκινήσει εδώ και μήνες μία εκστρατεία αντίστοιχης ενημέρωσης της Περιφέρειας, από την άλλη ωστόσο με βάση τον εκλογικό κύκλο της χώρας, η Ελλάδα είναι υποχρεωμένη να επισπεύσει και να ολοκληρώσει τις διαδικασίες του πλάνου της στο δεύτερο εξάμηνο του 2027.

Δεν είναι συνεπώς μόνο η ελληνική προεδρία που απαιτεί κυβερνητική σταθερότητα και συνοχή…