«Άλλα λέει η θειά μου, άλλα ακούν τ’ αυτιά μου»

Ειλικρινά δεν περιμέναμε να ακούσουμε τη συγκεκριμένη παροιμιώδη απάντηση του τίτλου του άρθρου από έναν εξαιρετικό γνώστη των γεωοικονομικών εξελίξεων στις Βρυξέλλες, σε στοχευμένη ερώτησή μας για την τακτική του Ντόναλντ Τραμπ. Πράγματι, όμως, αυτή αποδίδει την ουσία όταν ρωτά κανείς κατά πόσο μπορεί οποιοσδήποτε Ευρωπαίος ηγέτης, αξιωματούχος ή πολίτης να εμπιστευθεί την πρόσφατη ρητορική Τραμπ υπέρ της Ουκρανίας και επίσης την προτροπή του ότι κάθε ρωσικό αεροσκάφος που παραβιάζει τον εναέριο χώρο κρατών-μελών της ΕΕ πρέπει να καταρρίπτεται.

Η αλήθεια είναι πίσω από τη ρητορική του Αμερικανού προέδρου, δεν αλλάζει ένα βασικό μήνυμα: Η Ευρώπη είναι αυτή που στην πράξη καλείται να επιλέξει αν θα εκφράσει τις (νέες;) θέσεις Τραμπ. Γιατί ακόμα παραμένει αναπάντητο το κρίσιμο ερώτημα που αφορά την πρόθεση των ΗΠΑ να υποστηρίξουν στο πεδίο τη ρητορική αυτή. Οι ΗΠΑ, άλλωστε, παραμένουν η μοναδική δύναμη που μπορεί να αλλάξει καίρια τις ισορροπίες στο πεδίο της μάχης στην Ουκρανία. Και επίσης είναι προφανές ότι η ΕΕ έχει πολύ δρόμο να διανύσει π.χ. μέχρι να δομήσει αυτόνομη αεράμυνα συμπεριλαμβανομένης μίας «ασπίδας drones» η οποία μόνο για το πρώτο στάδιό της λειτουργίας χρειάζεται τουλάχιστον ένα χρόνο προετοιμασίας.

Το κρίσιμο ερώτημα

Σε αυτό που φαίνεται να υπάρχει μία ουσιαστική διαφοροποίηση τις τελευταίες εβδομάδες είναι στην πρόθεση της ίδιας της ΕΕ να εμφανίσει κοινή στάση «ανεξαρτήτως Τραμπ». Αυτό μπορεί να μην κατέστη ιδιαίτερα εμφανές (αν και οι πολιτικές των κρατών-μελών πράγματι έχουν έρθει εγγύτερα) στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή αλλά ήταν εμφανέστερο στην περίπτωση της Ουκρανίας. Και στην εξίσωση αυτή, οι ενδοκοινοτικές αντιρρήσεις της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας δεν έχουν ούτε την ίδια δυναμική ούτε την ίδια σημασία συγκριτικά με το πρόσφατο παρελθόν. Σε επίπεδο κρατών-μελών, γίνεται ολοένα και πιο ξεκάθαρο ότι η αποτυχία (ταχύτερης) κοινής αντίδρασης ενέχει σημαντικούς κινδύνους για τα ίδια τα κράτη-μέλη και σε εθνικό επίπεδο.

Στην κρισιμότητα της συναντίληψης εστίασε μάλιστα και η γεωοικονομική ανάλυση του Bruegel η οποία βρέθηκε στο τραπέζι του πρόσφατου άτυπου Ecofin. Ακόμα και στο καλύτερο σενάριο για την επόμενη μέρα, οι 27 έχουν τύχη μόνο στην περίπτωση μίας ενιαίας προσέγγισης της διαμορφούμενης κατάστασης, όπως αυτή προκύπτει κυρίως από τη στάση των ΗΠΑ και της Κίνας.

Δεν είναι πολλοί αυτοί που σήμερα εκφράζουν την αισιοδοξία τους για την αποτελεσματικότερη δράση της ΕΕ σε επίπεδο κοινής εξωτερικής πολιτικής και άμυνας. Είναι πολλοί όμως εκείνοι που διαπιστώνουν ότι πράγματι η ΕΕ κινείται προς αυτήν την κατεύθυνση. Το έκανε με επιτυχία στην κρίση της πανδημίας. Αυτή τη φορά, ωστόσο, η κρίση κοστίζει… ακριβότερα.

Και μία σχετική παρατήρηση για το τέλος: Το κόστος της γεωπολιτικής κρίσης προφανώς και σχετίζεται και με τις οικονομίες των πρωταγωνιστών της. Στην παρούσα φάση, για πρώτη φορά, αρχίζει να γίνεται απολύτως εμφανής η κρίση στη «ρωσική οικονομία του πολέμου». Και την ίδια ώρα η αμερικανική (επιχειρηματική) αγορά δε φαίνεται να έχει ακόμη αντιδράσει στην οικονομική πολιτική Τραμπ.