Σημαντικές περιφερειακές ανισότητες στην οικονομική δραστηριότητα μεταξύ των ελληνικών περιφερειών καταγράφει η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ελλάδα. Ουσιαστικά καταγράφονται τρεις διαφορετικές πραγματικότητες: Η Αττική που βρίσκεται σχεδόν στο ευρωπαϊκό μέσο όρο σε ό,τι αφορά την οικονομική δραστηριότητα, άλλες περιφέρειες που συγκλίνουν με αργούς ρυθμούς και μερικές περιφέρειες οι οποίες απομακρύνονται από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Παρά την ισχυρή αύξηση του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε σύγκριση με το 2014 η διαφορά μεταξύ των ελληνικών περιφερειών και του μέσου όρου της ΕΕ όσον αφορά το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (ΜΑΔ) παραμένει σημαντική, καθώς οι οκτώ από τις 13 περιφέρειες βρίσκονται χαμηλότερα από το 60% του μέσου όρου της ΕΕ.
Η έκθεση καταγράφει διαφορετικές περιφερειακές δυναμικές, κατά την τελευταία δεκαετία, καθώς ορισμένες περιφέρειες, όπως η Κεντρική Μακεδονία, η Στερεά Ελλάδα ή Αττική, παρουσιάζουν ελαφρά σύγκλιση με την ΕΕ, ενώ άλλες περιφέρειες συνέχισαν να αποκλίνουν περαιτέρω, όπως η Δυτική Μακεδονία ή οι νησιωτικές περιοχές του Βόρειου Αιγαίου και του Νότιου Αιγαίου.
Μάλιστα με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, σχεδόν όλες οι ελληνικές περιφέρειες κατηγοριοποιούνται ως λιγότερο ανεπτυγμένες, δηλαδή με κατά κεφαλήν ΑΕΠ κάτω από 75% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί η περιφέρεια Αττικής η οποία πληροί τα κριτήρια για να χαρακτηριστεί περιφέρεια μετάβασης με κατά κεφαλήν ΑΕΠ ανάμεσα στο 75% με 100% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η εικόνα αυτή είναι χειρότερη από τα προηγούμενα χρόνια η περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου θεωρούταν επίσης περιφέρεια σε μετάβαση.
Στην Αττική το 50% του ελληνικού ΑΕΠ
Η περιφέρεια της Αττικής ηγείται της οικονομίας της Ελλάδας, συγκεντρώνοντας τομείς υψηλότερης ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας, ενώ άλλες περιφέρειες βασίζονται κυρίως σε τομείς χαμηλότερης παραγωγικότητας.
Το 2024 η Αττική αντιπροσώπευε περίπου το 50% του ελληνικού ΑΕΠ, με κατά κεφαλήν ΑΕΠ (σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης) στο 96% του μέσου όρου της ΕΕ (το οποίο εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλότερο από το 124% του 2004). Ωστόσο, περιφέρειες όπως η Ήπειρος και η Ανατολική Μακεδονία-Θράκη υστερούν σημαντικά σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ όσον αφορά το κατά κεφαλήν ΑΕΠ (σε ΜΑΔ) σε περίπου 45%.
Τα περιφερειακά ποσοστά παραγωγικότητας της εργασίας, εκφρασμένα ως ΑΕΠ ανά δεδουλευμένη ώρα, παραμένουν στο 55 % του μέσου όρου της ΕΕ, ενώ η πραγματική παραγωγικότητα (ετήσιοι ρυθμοί αύξησης) παρέμεινε αμετάβλητη μακροπρόθεσμα. Το 2024 η Αττική παρουσίασε την υψηλότερη παραγωγικότητα (70% του μέσου όρου της ΕΕ), ενώ η Ήπειρος και το Βόρειο Αιγαίο κατατάχθηκαν μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ με τα χαμηλότερα επίπεδα παραγωγικότητας, κάτω από 40 %.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, οι γεωγραφικοί περιορισμοί, ιδίως η απομόνωση των νησιών και των ορεινών περιοχών, αυξάνουν το κόστος μεταφοράς και περιορίζουν την πρόσβαση στην αγορά, ενώ η άνιση κατανομή του ανθρώπινου κεφαλαίου και η μείωση του πληθυσμού διευρύνουν περαιτέρω τα χάσματα, καθώς οι ειδικευμένοι εργαζόμενοι συγκεντρώνονται στα αστικά κέντρα.
Χαμηλή καινοτομία και εξάρτηση από τον τουρισμό
Η υψηλή συγκέντρωση επενδύσεων στην έρευνα στην Αττική και την Κρήτη αποτελεί βασικό παράγοντα της άνισης περιφερειακής ικανότητας καινοτομίας. Η Αττική και η Κρήτη ταξινομούνται ως μέτριοι παράγοντες καινοτομίας ενώ οι περισσότερες ελληνικές περιφέρειες εξακολουθούν να είναι αναδυόμενοι παράγοντες καινοτομίας, γεγονός που αντικατοπτρίζει χαμηλότερη ένταση έρευνας και ανάπτυξης, ασθενέστερη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας και περιορισμένη διάδοση της γνώσης.
Η μεγάλη εξάρτηση από τον εποχικό τουρισμό σε παράκτιες και νησιωτικές περιοχές έχει συμβάλει στην ισχυρή αύξηση του ΑΕΠ, αλλά έχει επίσης επιφέρει υψηλή οικονομική και τομεακή συγκέντρωση. Το Νότιο Αιγαίο, τα Ιόνια Νησιά και το Βόρειο Αιγαίο καταγράφουν τάσεις εποχικής απασχόλησης, πίεση στη στέγαση και τις υποδομές κατά τις περιόδους αιχμής και έκθεση σε περιβαλλοντικούς και κλιματικούς κινδύνους, όπως η λειψυδρία και οι δασικές πυρκαγιές.
«Η περιορισμένη οικονομική διαφοροποίηση και η ισχυρή εξάρτηση από την εξωτερική ζήτηση εξακολουθούν να επιβαρύνουν την ανθεκτικότητα των εν λόγω περιφερειακών οικονομιών, ενώ η διαφοροποίηση προς δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση», αναφέρει η έκθεση .
Ένα άλλο μεγάλο ζήτημα είναι η άνιση κατανομή του ανθρώπινου κεφαλαίου μπορεί να παρεμποδίσει το αναπτυξιακό δυναμικό εκτός της περιφέρειας της Αττικής. Παρόλο που η Ελλάδα καταγράφει ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά ατόμων που εγκαταλείπουν πρόωρα την εκπαίδευση και την κατάρτιση στην ΕΕ, παρατηρούνται γεωγραφικές ανισορροπίες, καθώς σε ορισμένες περιφέρειες, όπως στην Πελοπόννησο και την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, η πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου είναι έως και τέσσερις φορές υψηλότερη από ό,τι στην πιο πυκνοκατοικημένη περιφέρεια της Αττικής.
