Ένα από τα μεγαλύτερα χρηματοδοτικά πακέτα των τελευταίων ετών για τη διαχείριση αποβλήτων ενεργοποιεί το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας μέσω του προγράμματος «Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή» (ΠΕΚΑ) του ΕΣΠΑ 2021-2027. Η νέα πρόσκληση ύψους 480 εκατ. ευρώ απευθύνεται στους Φορείς Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦΟΔΣΑ) και στοχεύει στην υλοποίηση μιας νέας γενιάς έργων ανακύκλωσης, ανάκτησης υλικών και διαχείρισης βιοαποβλήτων σε ολόκληρη τη χώρα.
Το ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι ότι η νέα αυτή χρηματοδοτική παρέμβαση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το Δημόσιο εξακολουθεί να χρηματοδοτεί και να ολοκληρώνει έργα που ξεκίνησαν στο προηγούμενο ΕΣΠΑ 2014-2020 και μεταφέρονται στη νέα προγραμματική περίοδο ως «έργα-γέφυρες». Έτσι, η χώρα καλείται να κινηθεί ταυτόχρονα σε δύο μέτωπα: να προχωρήσει νέες επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ και παράλληλα να ολοκληρώσει κρίσιμες υποδομές που αποτελούν μέρος του υφιστάμενου σχεδιασμού διαχείρισης αποβλήτων.
Η μετάβαση στην κυκλική οικονομία
Η νέα πρόσκληση σηματοδοτεί τη μετατόπιση του βάρους από την απλή διαχείριση απορριμμάτων στην ανάκτηση υλικών και στη χωριστή συλλογή. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται η χρηματοδότηση νέων Μονάδων Ανάκτησης και Ανακύκλωσης (ΜΑΑ), η αναβάθμιση υφιστάμενων εγκαταστάσεων, η ανάπτυξη δικτύων συλλογής βιοαποβλήτων, καθώς και παρεμβάσεις που ενισχύουν συνολικά την κυκλική οικονομία.
Πρόκειται για έργα που θεωρούνται απαραίτητα προκειμένου η Ελλάδα να αυξήσει τα ποσοστά ανακύκλωσης και να περιορίσει την εξάρτηση από την ταφή αποβλήτων. Παρά τη βελτίωση που έχει καταγραφεί τα τελευταία χρόνια, η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία, το 75%-77% των αστικών αποβλήτων εξακολουθεί να οδηγείται σε ταφή, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ βρίσκεται κοντά στο 23%, ενώ η πραγματική ανακύκλωση δημοτικών αποβλήτων κινείται κοντά στο 20%-22%, αρκετά χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο που υπερβαίνει το 48%. Η απόσταση από τον στόχο ανακύκλωσης 55% έως το 2025 και 60% έως το 2030 παραμένει σημαντική, γεγονός που εξηγεί γιατί οι νέες επενδύσεις θεωρούνται κρίσιμες τόσο από το ΥΠΕΝ όσο και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η νέα πρόσκληση έρχεται σε συνέχεια του ευρύτερου σχεδιασμού του υπουργείου Περιβάλλοντος για την ανάπτυξη σύγχρονων υποδομών που θα επιτρέψουν την επίτευξη των ευρωπαϊκών στόχων για το 2030, τόσο στον τομέα της ανακύκλωσης όσο και στη μείωση των ποσοτήτων που οδηγούνται σε ΧΥΤΥ.
Τα έργα που θεωρούνται ώριμα
Παρότι η πρόσκληση έχει πανελλαδικό χαρακτήρα, υπάρχουν ήδη έργα που θεωρούνται ώριμα και αναμένεται να βρεθούν στην πρώτη γραμμή των χρηματοδοτήσεων.
Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν οι δύο μεγάλες Μονάδες Ανάκτησης και Ανακύκλωσης που σχεδιάζονται στην Κεντρική Μακεδονία, στη Μαυροράχη Λαγκαδά και στον Άγιο Αντώνιο Θέρμης, οι οποίες αποτελούν βασικούς πυλώνες του νέου περιφερειακού σχεδιασμού. Παράλληλα, ώριμες θεωρούνται και οι υποδομές ολοκληρωμένης διαχείρισης αποβλήτων που προωθούνται σε Χαλκίδα και Λαμία, καθώς και μια σειρά παρεμβάσεων που συνδέονται με τα Ολιστικά Σχέδια Χωριστής Συλλογής που εκπονούν οι ΦΟΔΣΑ σε ολόκληρη τη χώρα.
Η ύπαρξη ολοκληρωμένων μελετών, αδειοδοτήσεων και σχεδιασμού αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ένταξη των έργων, καθώς στόχος είναι οι διαθέσιμοι πόροι να κατευθυνθούν σε παρεμβάσεις που μπορούν να ξεκινήσουν άμεσα και να απορροφήσουν γρήγορα κοινοτική χρηματοδότηση.
Τα έργα-γέφυρες του προηγούμενου ΕΣΠΑ
Την ίδια στιγμή, το πρόγραμμα ΠΕΚΑ έχει ενεργοποιήσει ξεχωριστή πρόσκληση για την ολοκλήρωση τμηματοποιημένων έργων της περιόδου 2014-2020, δηλαδή έργων που είχαν ήδη ενταχθεί στο προηγούμενο ΕΣΠΑ και συνεχίζονται στη νέα προγραμματική περίοδο.
Σύμφωνα με την επίσημη πρόσκληση, οι υποδομές αυτές αφορούν κυρίως Χώρους Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ), Σταθμούς Μεταφόρτωσης Αποβλήτων (ΣΜΑ), δίκτυα χωριστής συλλογής και μεταφοράς βιοαποβλήτων, Μονάδες Επεξεργασίας Βιοαποβλήτων (ΜΕΒΑ), καθώς και Πράσινα Σημεία και Γωνιές Ανακύκλωσης. Η συγκεκριμένη πρόσκληση διαθέτει προϋπολογισμό 33,5 εκατ. ευρώ και έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι οι υποδομές αυτές θα ολοκληρωθούν και θα τεθούν σε πλήρη λειτουργία.
Η πρόσκληση προβλέπει ακόμη συγκεκριμένους ποσοτικούς στόχους, μεταξύ των οποίων η χωριστή συλλογή 105.000 τόνων αποβλήτων ετησίως, η ασφαλής διάθεση 66.186 τόνων υπολειμμάτων επεξεργασίας κάθε χρόνο, καθώς και η δημιουργία επιπλέον χωρητικότητας άνω των 1,7 εκατ. κυβικών μέτρων σε υποδομές διάθεσης υπολειμμάτων.
Το μεγάλο στοίχημα
Η διαχείριση αποβλήτων αποτελεί έναν από τους τομείς στους οποίους η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει σημαντική απόσταση από τους ευρωπαϊκούς στόχους. Τα 480 εκατ. ευρώ της νέας πρόσκλησης αποτελούν τη μεγαλύτερη χρηματοδοτική ευκαιρία των τελευταίων ετών για να επιταχυνθεί η μετάβαση σε ένα μοντέλο με περισσότερη ανακύκλωση, περισσότερη ανάκτηση υλικών και λιγότερη ταφή.
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η εξασφάλιση των πόρων αλλά και η ταχύτητα υλοποίησης των έργων. Καθώς οι ευρωπαϊκές απαιτήσεις γίνονται ολοένα αυστηρότερες και το κόστος της ταφής αυξάνεται, η έγκαιρη ολοκλήρωση τόσο των νέων έργων όσο και των υποδομών που μεταφέρονται από το προηγούμενο ΕΣΠΑ θα αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα για το αν η χώρα θα μπορέσει να αλλάξει ουσιαστικά το μοντέλο διαχείρισης των αποβλήτων της τα επόμενα χρόνια.
