Η Ελλάδα εμφανίζεται έτοιμη από πλευράς ρυθμιστικού πλαισίου για τη νέα φάση του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου, με το ενδιαφέρον πλέον να στρέφεται στις τελικές εγκρίσεις από τις υπόλοιπες χώρες και στη νέα δημοπρασία δυναμικότητας που προγραμματίζεται για τις αρχές Ιουλίου. Το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο για το αν ο διάδρομος θα μπορέσει να λειτουργήσει εμπορικά με πιο ανταγωνιστικούς όρους και να ανοίξει πιο ανταγωνιστικά τη διαδρομή μεταφοράς αερίου από την Ελλάδα προς την Ουκρανία, μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Μολδαβίας, αξιοποιώντας τον Κάθετο Διάδρομο.
Σύμφωνα με όσα έχουν συζητηθεί μεταξύ των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς φυσικού αερίου της περιοχής, ο στόχος είναι να ενεργοποιηθεί ένα νέο μοντέλο ενιαίων προϊόντων δυναμικότητας, μέσω του οποίου οι εταιρείες θα μπορούν να δεσμεύουν χωρητικότητα για ολόκληρη τη διαδρομή μεταφοράς και όχι ξεχωριστά σε κάθε σύνορο. Η λογική πίσω από το νέο σχήμα είναι να μειωθεί το συνολικό κόστος διέλευσης και να γίνει πιο εμπορικά ελκυστικός ο Κάθετος Διάδρομος, ο οποίος μέχρι σήμερα θεωρείται στρατηγικά σημαντικός αλλά αρκετά ακριβός για πολλές εταιρείες εμπορίας και μεταφοράς φυσικού αερίου.
Το νέο μοντέλο αφορά ουσιαστικά συνδυασμένα προϊόντα δυναμικότητας μεταξύ Ελλάδας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας, Μολδαβίας και Ουκρανίας, με επίκεντρο τις ροές που ξεκινούν από την Ρεβυθούσα, τον FSRU Αλεξανδρούπολης και το αζέρικο αέριο του TAP. Στόχος είναι το αέριο να μπορεί να ανεβαίνει βορειότερα μέσω του IGB και των διασυνδεδεμένων συστημάτων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης με πιο ανταγωνιστικές χρεώσεις.
Η συζήτηση για το νέο μοντέλο επιταχύνθηκε ουσιαστικά μετά τη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο μεταξύ των διαχειριστών και της Κομισιόν, όπου μπήκε στο τραπέζι το νέο σχέδιο για τα ενιαία προϊόντα δυναμικότητας και το νέο πλαίσιο χρεώσεων. Σύμφωνα με πληροφορίες της αγοράς, η Αθήνα δούλεψε στενά με τις ευρωπαϊκές αρχές και τους υπόλοιπους εμπλεκόμενους διαχειριστές ώστε το νέο μοντέλο να μπορέσει να τεθεί σε λειτουργία στις αρχές Ιουλίου, με στόχο να τεθεί σε πλήρη λειτουργία το σχέδιο δράσης του διαδρόμου.
Ο ΔΕΣΦΑ και οι υπόλοιποι διαχειριστές της διαδρομής έχουν ήδη συμφωνήσει στο νέο εμπορικό μοντέλο, στα νέα ενιαία προϊόντα δυναμικότητας και στις μειωμένες χρεώσεις μεταφοράς που θα συνοδεύουν τον διάδρομο. Ωστόσο, για να εφαρμοστεί πλήρως το νέο πλαίσιο απαιτούνται ακόμη οι τελικές εγκρίσεις από τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές των χωρών που συμμετέχουν στη διαδρομή, μεταξύ αυτών η ΡΑΑΕΥ στην Ελλάδα, η EWRC στη Βουλγαρία και η ANRE στη Ρουμανία, αλλά και οι αντίστοιχες αρχές σε Μολδαβία και Ουκρανία. Γι’ αυτό και στην αγορά παραμένουν στο τραπέζι όροι όπως «εκκρεμείς εγκρίσεις», «τελικές εγκρίσεις» και «ρυθμιστικές εκκρεμότητες», μέχρι να ολοκληρωθεί πλήρως η νέα ρυθμιστική αρχιτεκτονική του διαδρόμου.
Όπως εξήγησε την Τρίτη η CEO του ΔΕΣΦΑ, Maria Sferruzza, στο πλαίσιο των εγκαινίων του αγωγού Δυτικής Μακεδονίας, η Ευρώπη θα χρειαστεί όλες τις διαθέσιμες οδούς προμήθειας φυσικού αερίου τα επόμενα χρόνια, ιδιαίτερα ενόψει του σχεδίου πλήρους απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο έως το 2027. Η ίδια σημείωσε ότι βασικός στόχος είναι η μέγιστη αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών μεταφοράς και LNG, ώστε να ενισχυθεί η ασφάλεια εφοδιασμού.
Σύμφωνα με την ίδια, υπάρχει αισιοδοξία για τη δημοπρασία δυναμικότητας του Ιουλίου, ενώ εκτίμησε ότι όσο αυξάνονται οι δεσμεύσεις χωρητικότητας από την αγορά, τόσο πιο ανταγωνιστικές θα μπορούν να γίνονται οι χρεώσεις μεταφοράς στον διάδρομο. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η ελληνική πλευρά έχει προχωρήσει το ρυθμιστικό σκέλος, με τις βασικές εκκρεμότητες να αφορούν πλέον τις εγκρίσεις από άλλες χώρες της διαδρομής.
- Διαβάστε ακόμα - ΔΕΣΦΑ: Το φυσικό αέριο φτάνει στην «καρδιά» του λιγνίτη - Πώς αλλάζει ο ενεργειακός χάρτης
Τι περιμένει η αγορά τον Ιούλιο
Ο Ιούλιος θεωρείται το πιο κρίσιμο ορόσημο για τη νέα φάση του Κάθετου Διαδρόμου, καθώς μέχρι τότε θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί τόσο οι τεχνικές προσαρμογές όσο και οι τελικές ρυθμιστικές εγκρίσεις για τα νέα προϊόντα δυναμικότητας και τις χρεώσεις διέλευσης. Παράλληλα, εκείνη την περίοδο προγραμματίζεται και η νέα δημοπρασία δυναμικότητας που θα δείξει αν η αγορά θεωρεί πλέον εμπορικά βιώσιμο τον διάδρομο και αν οι εταιρείες είναι διατεθειμένες να δεσμεύσουν μεγαλύτερες ποσότητες αερίου για τη βόρεια διαδρομή.
Η ελληνική πλευρά φαίνεται να έχει κινηθεί πιο γρήγορα, με τον ΔΕΣΦΑ να θεωρεί ότι από ελληνικής πλευράς η ρυθμιστική έγκριση είναι πλέον ώριμη ή έχει ήδη προχωρήσει σε μεγάλο βαθμό. Οι βασικότερες εκκρεμότητες εντοπίζονται κυρίως στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, τόσο σε επίπεδο διαχειριστών όσο και ρυθμιστικών αρχών, με ανοιχτά ζητήματα που αφορούν την εναρμόνιση των κανόνων λειτουργίας, τις διασυνοριακές συμφωνίες διασύνδεσης, τις προδιαγραφές ποιότητας αερίου, τη διαχείριση ανταγωνιστικής δυναμικότητας και το νέο μοντέλο ενιαίων προϊόντων δυναμικότητας κατά μήκος της διαδρομής.
Στο παρασκήνιο, οι διαχειριστές προσπαθούν να ολοκληρώσουν όλες τις τεχνικές και εμπορικές λεπτομέρειες ώστε να μπορέσει να εφαρμοστεί πλήρως το νέο μοντέλο λειτουργίας του διαδρόμου. Μέχρι τότε, παρατείνεται ουσιαστικά η λειτουργία των υφιστάμενων προϊόντων διαδρομής Route 1, Route 2 και Route 3, μέχρι να δοθεί η τελική έγκριση για το νέο καθεστώς. Παράλληλα, μέσα στον Ιούλιο αναμένονται και σημαντικές τεχνικές αλλαγές που σχετίζονται με την εναρμόνιση χρεώσεων, τη μετατροπή των μονάδων τιμολόγησης και τη λειτουργία των νέων συνδυασμένων προϊόντων δυναμικότητας κατά μήκος του Κάθετου Διαδρόμου.
Αυτή τη στιγμή, η δυνατότητα εξαγωγών φυσικού αερίου από την Ελλάδα μέσω του Κάθετου Διαδρόμου υπολογίζεται περίπου στα 5 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως. Στο τέλος του 2026 εκτιμάται ότι θα μπορεί να φτάσει περίπου τα 8 bcm, ενώ το 2027 η συνολική δυναμικότητα αναμένεται να ανέβει ακόμη και στα 9 bcm ετησίως, καθώς θα προστεθεί επιπλέον δυναμικότητα περίπου 1 bcm μέσω της νέας όδευσης προς τη Βόρεια Μακεδονία.
Πρακτικά, έχουν ήδη διαμορφωθεί τρία παράλληλα επίπεδα συνεργασίας για τον Κάθετο Διάδρομο. Το πρώτο είναι το πολιτικό επίπεδο, με τη συμμετοχή υπουργών Ενέργειας των χωρών της περιοχής. Το δεύτερο αφορά το τεχνικό και εμπορικό επίπεδο, με τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς φυσικού αερίου, όπως ο ΔΕΣΦΑ, η Bulgartransgaz και οι υπόλοιποι TSOs της διαδρομής. Το τρίτο επίπεδο αφορά την επέκταση του διαδρόμου προς νέες χώρες και νέες αγορές στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων.
Στη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα τον Μάιο συμφωνήθηκε να επεκταθεί ο Κάθετος Διάδρομος προς Βόρεια Μακεδονία και Σερβία, να θεσμοθετηθούν τακτικές πολιτικές και τεχνικές συναντήσεις μεταξύ όλων των εμπλεκομένων πλευρών, ενώ αποφασίστηκε η επόμενη μεγάλη συνάντηση να πραγματοποιηθεί στο Βελιγράδι τον Σεπτέμβριο, με επίκεντρο την πρόοδο του σχεδίου δράσης και των έργων διασύνδεσης.
Η βασική επιδίωξη των διαχειριστών δεν είναι μόνο η δημιουργία νέων αγωγών αλλά κυρίως η μέγιστη αξιοποίηση των ήδη υπαρχουσών υποδομών. Σε αυτή τη λογική εντάσσονται οι συζητήσεις για μεγαλύτερη χρήση των υφιστάμενων δικτύων μεταφοράς, των σταθμών LNG και των βαλκανικών διασυνδέσεων, ώστε να αυξηθούν οι ροές προς τον Βορρά. Παράλληλα, ήδη εξετάζονται επόμενα βήματα για επέκταση και σε νέες αγορές της περιοχής.
Την ίδια στιγμή, η επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς Βόρεια Μακεδονία και Σερβία αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Η Βόρεια Μακεδονία παραμένει σήμερα εξαρτημένη σε μεγάλο βαθμό από τις υφιστάμενες βόρειες οδεύσεις προμήθειας αερίου μέσω Βουλγαρίας, γι’ αυτό και η νέα διασύνδεση με την Ελλάδα θεωρείται στρατηγικής σημασίας για την πρόσβασή της σε LNG από την Ρεβυθούσα και την Αλεξανδρούπολη. Ο νέος αγωγός Ελλάδας - Βόρειας Μακεδονίας, που θα ξεκινά από τη Νέα Μεσημβρία και θα καταλήγει στο Νεγκότινο, εκτιμάται ότι θα είναι τεχνικά έτοιμος από ελληνικής πλευράς μέσα στο 2026, ενώ η πλήρης εμπορική λειτουργία του μετατίθεται πλέον προς το 2027 λόγω καθυστερήσεων κυρίως από την πλευρά της Βόρειας Μακεδονίας.
Αντίστοιχα, η Σερβία θεωρείται μία από τις αγορές της περιοχής με ισχυρότερη εξάρτηση από το ρωσικό αέριο, γεγονός που καθιστά κρίσιμη τη δημιουργία της νέας διασύνδεσης Βόρειας Μακεδονίας - Σερβίας ώστε να αποκτήσει πρόσβαση και σε νότιες πηγές τροφοδοσίας μέσω Ελλάδας. Η αρχική δυναμικότητα της αλυσίδας Ελλάδας - Βόρειας Μακεδονίας - Σερβίας υπολογίζεται περίπου στο 1,5 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως με δυνατότητα μελλοντικής επέκτασης, ενώ το project θεωρείται κομβικό για τη μεταφορά LNG και μη ρωσικού αερίου προς τα δυτικά Βαλκάνια.
Οι επόμενοι μήνες θεωρούνται κρίσιμοι και για τα ίδια τα έργα διασύνδεσης, καθώς μεγάλο μέρος της προόδου εξαρτάται πλέον από το πόσο γρήγορα θα κινηθούν η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία στα δικά τους τμήματα και στις τεχνικές προσαρμογές που απαιτούνται για τη νέα φάση του διαδρόμου. Ο ΔΕΣΦΑ από την πλευρά του συνεχίζει τις επενδύσεις για αύξηση της εξαγωγικής δυναμικότητας του ελληνικού συστήματος, με νέους συμπιεστές και ενισχύσεις δικτύου που θα μπορούσαν να επιτρέψουν σημαντικά υψηλότερες ροές αερίου προς τις βόρειες διαδρομές τα επόμενα χρόνια.
