Τα smart buildings, δηλαδή τα κτίρια που αξιοποιούν αυτοματισμούς, αισθητήρες και ανάλυση δεδομένων για να βελτιστοποιούν την ενεργειακή τους λειτουργία, αναδεικνύονται σε σημαντικό κόμβο για την ενέργεια, τη βιωσιμότητα και τις εταιρικές στρατηγικές ESG στην Ευρώπη. Με τη συνεχιζόμενη πίεση για μείωση ενεργειακού κόστους και εκπομπών μετά την ενεργειακή κρίση και την ενίσχυση των ευρωπαϊκών στόχων για το κλίμα, μεγάλοι όμιλοι γραφείων και πολυεθνικές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό επενδύουν σταδιακά σε τεχνολογίες που μεταφέρουν τη λειτουργία των κτιρίων από στατικά σενάρια σε «data-driven» συστήματα.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο κτιριακός τομέας ευθύνεται για περίπου 40 % της τελικής κατανάλωσης ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και για περίπου 36 % των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, γεγονός που καθιστά την αναβάθμιση των γραφειακών υποδομών κρίσιμο στοιχείο για την ενεργειακή μετάβαση και τη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος.
- Η βιώσιμη μετακίνηση μένει πίσω: Τι δείχνει για την Ελλάδα η νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου
- Τα ελληνικά παραδείγματα και τα νέα projects
Στην Ελλάδα, τα smart buildings αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς μεγάλο μέρος του αποθέματος γραφειακών κτιρίων είναι παλαιό και ενεργοβόρο. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξανόμενο ενδιαφέρον τόσο για ανακαινίσεις υφιστάμενων εταιρικών γραφείων όσο και για νέα «πράσινα» κτίρια, κυρίως στην Αθήνα και σε επιχειρηματικούς κόμβους. Οι επενδύσεις αυτές συνδέονται άμεσα με την ανάγκη συμμόρφωσης με κριτήρια ESG, αλλά και με την αναβάθμιση της αξίας των ακινήτων.
Στο χαρτοφυλάκιο μεγάλων ΑΕΕΑΠ, όπως η Prodea Investments, η Trastor και η BriQ Properties, καταγράφεται τα τελευταία χρόνια αυξανόμενη χρήση συστημάτων αυτοματισμού, ψηφιακής παρακολούθησης ενεργειακής κατανάλωσης και ελέγχου λειτουργίας εγκαταστάσεων. Παράλληλα, σε νέες αναπτύξεις γραφείων από developers όπως η Dimand, η λειτουργία των κτιρίων βασίζεται σε δεδομένα χρήσης και πληρότητας, με στόχο τη μείωση της κατανάλωσης και του λειτουργικού κόστους. Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι η υιοθέτηση smart συστημάτων στα εταιρικά γραφεία συνδέεται πλέον λιγότερο με επιλογές «αναβάθμισης» και περισσότερο με απαιτήσεις μισθωτών, χρηματοδότησης και συμμόρφωσης με το ευρωπαϊκό πλαίσιο ενεργειακής απόδοσης και ESG.
Τι δείχνει η διεθνής εμπειρία για τις αποδόσεις των επενδύσεων στα έξυπνα κτίρια
Όταν η συζήτηση για τα smart buildings μεταφράζεται σε αριθμούς, δύο από τα πιο γνωστά ευρωπαϊκά παραδείγματα δείχνουν πώς τα αυξημένα αρχικά κόστη μπορούν να αντισταθμιστούν από μετρήσιμες αποδόσεις σε ενέργεια, εκπομπές και φυσικά σε αύξηση της αξίας του ακινήτου.
Το The Edge στο Άμστερνταμ, με περίπου 28.000 αισθητήρες και εκτεταμένα συστήματα αυτοματισμών για φωτισμό, κλιματισμό και κατανάλωση, καταναλώνει έως και 70% λιγότερη ηλεκτρική ενέργεια σε σύγκριση με ένα συμβατικό κτίριο γραφείων αντίστοιχου μεγέθους, αξιοποιώντας φωτοβολταϊκά και υπόγεια θερμική αποθήκευση. Εκτιμάται ότι, σε ορίζοντα δεκαετίας, η λειτουργία του οδηγεί σε μείωση εκπομπών περίπου 42 εκατ. κιλών CO₂. Αντίστοιχη εικόνα προκύπτει και από το One Angel Square στο Μάντσεστερ, που ολοκληρώθηκε το 2013 με κόστος 120 εκατ. ευρώ και ακολούθως πώληση/leaseback έναντι 170 εκατ. ευρώ, καταγράφοντας βελτίωση της αποτίμησης του ακινήτου. Η ενεργειακή του κατανάλωση είναι περίπου 50% χαμηλότερη από συμβατικά γραφεία, με μείωση λειτουργικών εξόδων έως 30%, πιστοποίηση BREEAM Outstanding, ενεργειακή κατάταξη EPC A+ και εκτιμώμενη απόσβεση 8–10 ετών. Αυτά τα δύο παραδείγματα δείχνουν ότι, στα μεγάλης κλίμακας εταιρικά γραφεία, τα smart buildings αντιμετωπίζονται ολοένα και περισσότερο ως επενδύσεις με συγκεκριμένο οικονομικό αποτύπωμα και όχι ως απλή τεχνολογική αναβάθμιση.
Σημαντική η ανάπτυξη για την αγορά των έξυπνων κτιρίων
Οι μελλοντικές τάσεις επιβεβαιώνουν ότι η ανάπτυξη των smart buildings δεν είναι συγκυριακή, αλλά δομική. Σύμφωνα με έρευνα της MarketsandMarkets, η παγκόσμια αγορά smart buildings αναμένεται να φτάσει σε αξία τα περίπου 141,4 δισ. δολάρια μέχρι το 2026, από 81,7 δισ. δολάρια το 2021, παρουσιάζοντας μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης (CAGR) περίπου 12,4 % κατά την περίοδο 2021-2026. Επιπλέον, η έκθεση IEA Energy Efficiency 2024 αναφέρει ότι η ευρύτερη εφαρμογή ψηφιακών λύσεων στα κτίρια θα μπορούσε να οδηγήσει σε πρόσθετες ετήσιες μειώσεις σε τελική κατανάλωση ενέργειας κατά 10–18 % έως το 2030 σε αγορές με υψηλή διείσδυση τεχνολογιών smart buildings, σε σύγκριση με σενάρια χωρίς ψηφιακή αναβάθμιση.
Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι, πέρα από τα μεμονωμένα παραδείγματα όπως του The Edge ή του One Angel Square, η συνολική πορεία της αγοράς τείνει προς διαρκή αύξηση της χρήσης έξυπνων λύσεων σε κτίρια γραφείων και υποδομές, με αντίκτυπο τόσο στα ενεργειακά κόστη όσο και στα περιβαλλοντικά αποτελέσματα των εταιρικών ακινήτων.
