Το επόμενο κρίσιμο βήμα για τον Great Sea Interconnector (GSI), δηλαδή τη μεγάλη ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου, φαίνεται πως επιχειρεί να ξεκλειδώσει η Ευρώπη, σε μια περίοδο όπου οι μεγάλες ενεργειακές υποδομές της Ανατολικής Μεσογείου αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο γεωπολιτικό και οικονομικό βάρος. Η συνάντηση που πραγματοποιήθηκε την Τρίτη με τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Ελλάδας, της Κύπρου και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων έστειλε μήνυμα συνέχισης της ευρωπαϊκής στήριξης προς το project, με τον ΑΔΜΗΕ να προχωρά πλέον στην επόμενη φάση επαφών για χρηματοδότηση από την ΕΤΕπ.
Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, υπογράμμισε κατά τη διάρκεια των επαφών ότι οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελούν κρίσιμη προτεραιότητα για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια, ειδικά σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών πιέσεων και ανάγκης για ισχυρότερα διασυνοριακά δίκτυα. Στο ίδιο πλαίσιο, τόνισε ότι η Ευρώπη χρειάζεται να επιταχύνει την ανάπτυξη μεγάλων ενεργειακών υποδομών και διασυνδέσεων, προκειμένου να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των ηλεκτρικών συστημάτων και τη δυνατότητα μεταφοράς καθαρής ενέργειας μεταξύ αγορών.
Η εξέλιξη έρχεται σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία ο GSI βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο συζητήσεων για το κόστος, τη βιωσιμότητα και τη στρατηγική σημασία του έργου, αλλά και για το κατά πόσο η Ευρώπη είναι διατεθειμένη να στηρίξει έμπρακτα υποδομές που συνδέονται άμεσα με την ενεργειακή ασφάλεια και την ενοποίηση των ηλεκτρικών δικτύων της περιοχής.
Κατά τη διάρκεια της συνάντησης υπογραμμίστηκε η σημασία της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου υπό τις σημερινές γεωπολιτικές συνθήκες, ενώ θετικά αξιολογήθηκε και η κοινή επιστολή των υπουργών Σταύρου Παπασταύρου και Μιχάλη Δαμιανού προς την ΕΤΕπ για τη χρηματοδότηση του έργου, μετά και τη μελέτη δέουσας επιμέλειας (due diligence).
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να ξεκινήσει η μελέτη που θα υλοποιήσει η ΕΤΕπ, η οποία θεωρείται καθοριστική για το μέλλον του project, καθώς θα αποσαφηνίσει κρίσιμες οικονομοτεχνικές παραμέτρους και θα αποτελέσει τη βάση για πιθανή συμμετοχή επενδυτών. Στην πράξη, αυτό που επιχειρείται τώρα είναι να μετατραπεί η πολιτική και θεσμική στήριξη του έργου σε πραγματική χρηματοδοτική ωρίμανση, κάτι που μόνο εύκολη υπόθεση δεν θεωρείται για ένα project με κόστος που εκτιμάται ότι υπερβαίνει τα 2 δισ. ευρώ.
Το τελευταίο διάστημα, άλλωστε, στην αγορά υπήρχε έντονη συζήτηση γύρω από το κατά πόσο το έργο μπορούσε να «τρέξει» με τους αρχικούς χρονικούς και χρηματοδοτικούς σχεδιασμούς. Στελέχη της αγοράς σημείωναν ότι το βασικό ζητούμενο δεν ήταν μόνο η τεχνική πρόοδος του έργου, αλλά κυρίως η εξασφάλιση ενός πιο καθαρού πλαισίου χρηματοδότησης και επιμερισμού ρίσκου για ένα project τόσο μεγάλου κόστους και γεωπολιτικής έκθεσης.
Παράλληλα, υπήρξαν περίοδοι κατά τις οποίες o GSI φαινόταν να κινείται με πιο αργούς ρυθμούς, καθώς εκκρεμούσαν κρίσιμες αποφάσεις γύρω από τη χρηματοδοτική δομή, τη συμμετοχή θεσμικών κεφαλαίων και την οριστικοποίηση βασικών οικονομοτεχνικών παραμέτρων. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενεργότερη εμπλοκή της ΕΤΕπ θεωρείται από παράγοντες της αγοράς ως κίνηση που μπορεί να λειτουργήσει σταθεροποιητικά για την επόμενη φάση του έργου.
Το καλώδιο των 1.200 χιλιομέτρων και η μάχη για την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου
Ο Great Sea Interconnector αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου υψηλής τάσης συνεχούς ρεύματος (HVDC), συνολικού μήκους άνω των 1.200 χιλιομέτρων και με δυνατότητα μεταφοράς ισχύος έως 2 GW σε πλήρη ανάπτυξη. Πρόκειται για ένα από τα πιο απαιτητικά τεχνικά έργα που σχεδιάζονται σήμερα στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, καθώς σημαντικό μέρος του καλωδίου θα ποντιστεί σε πολύ μεγάλα θαλάσσια βάθη.
Για την Κύπρο, ο GSI θεωρείται έργο στρατηγικής σημασίας καθώς το νησί εξακολουθεί να αποτελεί το μοναδικό κράτος - μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με το ευρωπαϊκό σύστημα. Αυτό μεταφράζεται σε υψηλότερο ενεργειακό κόστος, περιορισμένες δυνατότητες εξισορρόπησης και μεγαλύτερη εξάρτηση από εγχώρια παραγωγή ηλεκτρισμού.
Για την Ελλάδα, η διασύνδεση συνδέεται με τον στόχο ενίσχυσης του ρόλου της ως ενεργειακού κόμβου στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και με τη γενικότερη ευρωπαϊκή στρατηγική για περισσότερες διασυνοριακές ηλεκτρικές διασυνδέσεις και μεταφορά πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ αγορών.
Παράγοντες της αγοράς σημειώνουν ότι τέτοιες υποδομές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο όπου η Νοτιοανατολική Ευρώπη αντιμετωπίζει ολοένα συχνότερα φαινόμενα υπερπαραγωγής από ΑΠΕ, αρνητικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και αυξημένων περικοπών πράσινης παραγωγής, με τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις να θεωρούνται κρίσιμες για τη σταθερότητα των συστημάτων και τη μεταφορά ενέργειας εκεί όπου υπάρχει ζήτηση.
