«Εξοικονομώ» νέου τύπου θα είναι διαθέσιμα για τα ευάλωτα νοικοκυριά και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις από το 2027, μέσω χρηματοδότησης από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, με στόχο να περιοριστεί το ενεργειακό κόστος και να ενισχυθεί η ενεργειακή απόδοση των κτιρίων.
Τα νέα προγράμματα επιχειρούν να διορθώσουν παθογένειες των προηγούμενων κύκλων, με βελτιωμένο οδηγό εφαρμογής, ώστε να περιοριστούν οι αστοχίες, οι καθυστερήσεις και τα γραφειοκρατικά εμπόδια που είχαν καταγραφεί τα προηγούμενα χρόνια. Παράλληλα, θα πλαισιώνονται από νέες θεσμικές παρεμβάσεις, όπως η δημιουργία «ενεργειακών ΚΕΠ» για την υποστήριξη πολιτών που δεν είναι εξοικειωμένοι με τις διαδικασίες, αλλά και η σύσταση Μητρώου Ενεργειακής Στήριξης για τα νοικοκυριά, μια πρωτοβουλία που αναμένεται να απλοποιήσει περαιτέρω την πρόσβαση των ευάλωτων ομάδων στα προγράμματα.
Στο πλαίσιο της παρουσίασης των έργων ύψους 5,3 δισ. ευρώ που θα ενταχθούν στο Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, τόνισε το έντονο κοινωνικό αποτύπωμα που έχουν τα προγράμματα συνολικά, σημειώνοντας ότι η περιβαλλοντική στόχευση δεν μπορεί να είναι αυτοσκοπός και ότι πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η κοινωνική συνοχή. Όπως εξήγησε, τα προγράμματα έχουν σχεδιαστεί ώστε να διορθώνουν παθογένειες του παρελθόντος και να λαμβάνουν υπόψη ότι πολλά ευάλωτα νοικοκυριά δεν διέθεταν τα μέσα για τη δική τους συμμετοχή, ενώ πλέον προβλέπεται αυξημένη επιδότηση έως 80%, με μία σημαντική καινοτομία να είναι η δυνατότητα σταδιακής αποπληρωμής της ιδιωτικής συμμετοχής.
Ποιοι ωφελούνται: Στόχευση σε ευάλωτα νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις
Η στήριξη κατευθύνεται κυρίως σε νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν ενεργειακή και μεταφορική φτώχεια, δηλαδή δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές ανάγκες όπως θέρμανση, ψύξη, ηλεκτρικό ρεύμα και μετακινήσεις. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις οικογένειες και στα νοικοκυριά με μέλη με αναπηρία, ενώ το πρόγραμμα επεκτείνεται και σε πολύ μικρές επιχειρήσεις με έως 9 εργαζόμενους και κύκλο εργασιών έως 2 εκατ. ευρώ.
Συνολικά, εκτιμάται ότι από το σύνολο των παρεμβάσεων μπορούν να ωφεληθούν περίπου 1,5 εκατ. νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις.
«Εξοικονομώ» για νοικοκυριά: Υψηλές επιδοτήσεις και δόσεις μέσω ρεύματος
Κεντρικό πυλώνα αποτελεί το πρόγραμμα «Εξοικονομώ για νοικοκυριά», προϋπολογισμού 1,2 δισ. ευρώ, το οποίο αφορά 62.000 νοικοκυριά. Οι επιδοτήσεις μπορούν να ξεπερνούν το 80%, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, επιτρέποντας στους δικαιούχους να υλοποιήσουν εκτεταμένες ενεργειακές παρεμβάσεις. Στις επιλέξιμες δαπάνες περιλαμβάνονται θερμομονώσεις και θερμοπροσόψεις, συστήματα σκίασης, αντικατάσταση κουφωμάτων και γενικότερα παρεμβάσεις που μειώνουν δραστικά την κατανάλωση ενέργειας.
Για πρώτη φορά δίνεται η δυνατότητα αποπληρωμής της ιδιωτικής συμμετοχής σε δόσεις μέσω του λογαριασμού ηλεκτρικής ενέργειας, κατόπιν συμφωνίας με τον πάροχο, μειώνοντας σημαντικά το αρχικό οικονομικό βάρος. Ενδεικτικά, για παρεμβάσεις ύψους 24.800 ευρώ (με ΦΠΑ), η επιδότηση μπορεί να φτάσει τα 19.800 ευρώ, με το νοικοκυριό να καταβάλλει μόλις 5.000 ευρώ.
Αντικατάσταση συστήματος θέρμανσης και θερμοσίφωνα: Επιδοτήσεις για 280.000 νοικοκυριά
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το πρόγραμμα ύψους 950 εκατ. ευρώ για την αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και θερμοσίφωνα. Το μέτρο αφορά τουλάχιστον 170.000 νοικοκυριά για εγκατάσταση αντλιών θερμότητας και περίπου 110.000 για εγκατάσταση ηλιακών θερμοσιφώνων ή αντίστοιχων συστημάτων.
Οι δικαιούχοι μπορούν να επιλέξουν αντλία θερμότητας, ηλιακό θερμοσίφωνα ή συνδυασμό των δύο, ενώ η επιδότηση καλύπτει και τις εργασίες εγκατάστασης. Τα ποσοστά ενίσχυσης φτάνουν έως και το 80%. Για παράδειγμα, νοικοκυριό που επενδύει 6.200 ευρώ (με ΦΠΑ) για αντλία θερμότητας με επιδότηση 80% και 1.240 ευρώ για ηλιακό θερμοσίφωνα με επιδότηση 40%, λαμβάνει συνολική ενίσχυση 5.450 ευρώ και καλείται να καλύψει περίπου 2.000 ευρώ.
Τα εισοδηματικά όρια και οι προϋποθέσεις
Τα εισοδηματικά κριτήρια διαφοροποιούνται ανάλογα με τη σύνθεση του νοικοκυριού και αφορούν καθαρά εισοδήματα, δηλαδή ποσά μετά την αφαίρεση του φόρου εισοδήματος. Για μονομελές νοικοκυριό χωρίς παιδιά και χωρίς αναπηρία το όριο διαμορφώνεται στα 10.500 ευρώ, για μονομελές με ένα παιδί στα 13.650 ευρώ και στα 16.650 ευρώ όταν υπάρχει και μέλος με αναπηρία. Για έγγαμο χωρίς παιδιά το όριο φτάνει τα 20.800 ευρώ, ενώ για οικογένεια με δύο παιδιά διαμορφώνεται στα 27.100 ευρώ και ανεβαίνει στα 30.100 ευρώ αν υπάρχει και μέλος με αναπηρία. Στις περιπτώσεις πολύτεκνων οικογενειών με περισσότερα από τρία παιδιά και μέλος με αναπηρία, το όριο ανέρχεται στα 36.400 ευρώ. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι τα πραγματικά (μεικτά) εισοδήματα είναι υψηλότερα. Ενδεικτικά, για μια οικογένεια με δύο παιδιά το όριο των 27.100 ευρώ αντιστοιχεί περίπου σε εισόδημα της τάξης των 35.000 ευρώ πριν από φόρους. Τα εισοδήματα επικαιροποιούνται ετησίως με βάση τις φορολογικές δηλώσεις.
Στήριξη και για τις επιχειρήσεις: 394 εκατ. ευρώ για ενεργειακή αναβάθμιση
Ξεχωριστό σκέλος αφορά τις επιχειρήσεις μέσω του προγράμματος «Εξοικονομώ για επιχειρήσεις», προϋπολογισμού 394 εκατ. ευρώ, από το οποίο αναμένεται να ωφεληθούν περίπου 10.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις, κυρίως σε κλάδους με υψηλό ενεργειακό κόστος λειτουργίας. Δικαιούχοι είναι επιχειρήσεις που απασχολούν έως 9 εργαζόμενους και έχουν ετήσιο κύκλο εργασιών έως 2 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με τα κριτήρια για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Το πρόγραμμα καλύπτει παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης των κτιριακών υποδομών, όπως θερμομονώσεις και βελτιώσεις στο κτιριακό κέλυφος, καθώς και αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας και θερμοσιφώνων με ηλιακά συστήματα. Παράλληλα, προβλέπεται επιδότηση και για τον σχετικό εξοπλισμό και τις εργασίες εγκατάστασης, με στόχο τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και του λειτουργικού κόστους.
Τα ποσοστά ενίσχυσης διαμορφώνονται - σύμφωνα με το ΥΠΕΝ - σε υψηλά επίπεδα, ώστε να καταστεί εφικτή η υλοποίηση των επενδύσεων χωρίς σημαντική επιβάρυνση της ρευστότητας των επιχειρήσεων, ενισχύοντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητά τους.
Δημιουργία Μητρώου Ενεργειακής Στήριξης
Στο πλαίσιο των δράσεων που χρηματοδοτούνται από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο εντάσσεται και η δημιουργία Μητρώου Ενεργειακής Στήριξης για τα νοικοκυριά, με στόχο την απλοποίηση των διαδικασιών και την ευκολότερη πρόσβαση των ευάλωτων πολιτών στα μέτρα στήριξης. Μέσω του μηχανισμού αυτού, κάθε δικαιούχος θα διαθέτει μία κάρτα πρόσβασης, η οποία θα του επιτρέπει να συμμετέχει οριζόντια σε διαφορετικά προγράμματα ενεργειακής ενίσχυσης, χωρίς την ανάγκη επαναλαμβανόμενων αιτήσεων. Η σχετική πλατφόρμα θα επικαιροποιείται σε ετήσια βάση, διασφαλίζοντας την προσαρμογή των στοιχείων των δικαιούχων και τη στοχευμένη κατανομή των πόρων.
Ίδρυση One-Stop Shops για υποστήριξη πολιτών και επιχειρήσεων
Μία ακόμη καινοτομία αποτελεί η ίδρυση One-Stop Shops για την υποστήριξη ενεργειακά και μεταφορικά ευάλωτων πολιτών και επιχειρήσεων, μέσω δράσης συνολικού ύψους 22 εκατ. ευρώ. Σε κάθε περιφέρεια προβλέπεται η δημιουργία ενός «ενεργειακού ΚΕΠ», το οποίο θα λειτουργεί ως δωρεάν σημείο εξυπηρέτησης και καθοδήγησης για νοικοκυριά και πολύ μικρές επιχειρήσεις, διευκολύνοντας την πρόσβασή τους στις δράσεις του Ταμείου. Οι δομές αυτές θα παρέχουν πρακτική υποστήριξη σε πολίτες που δυσκολεύονται με τις διαδικασίες υποβολής αιτήσεων, ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων.
Δωρεάν έκδοση πιστοποιητικού ενεργειακής απόδοσης
Για πρώτη φορά προβλέπεται και η χρηματοδότηση της έκδοσης πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης (ΠΕΑ), μέσω ειδικής δράσης ύψους 40 εκατ. ευρώ, που αφορά 200.000 ευάλωτα νοικοκυριά. Όπως σημείωσε ο Υπουργός, η έκδοση ΠΕΑ χρηματοδοτείται αυτόνομα, χωρίς να απαιτείται η ταυτόχρονη συμμετοχή σε πρόγραμμα ανακαίνισης, αίροντας ένα βασικό εμπόδιο που υπήρχε στο παρελθόν και διευκολύνοντας την πρόσβαση των πολιτών σε ενεργειακά προγράμματα.
Μεταρρυθμίσεις εντός 2026 – Έναρξη εφαρμογής από το 2027
Οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις για την υλοποίηση των νέων προγραμμάτων αναμένεται να προχωρήσουν μέσα στο 2026, καθώς πρόκειται για εκτεταμένες παρεμβάσεις που απαιτούν θεσμικές αλλαγές και σχετική νομοθετική πρωτοβουλία. Στο πλαίσιο αυτό, τα προγράμματα εκτιμάται ότι θα αρχίσουν να «τρέχουν» από το 2027, σηματοδοτώντας μια νέα φάση για την ενεργειακή στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
