Η νέα κρίση είναι πιο δύσκολη από αυτές που προηγήθηκαν τούτη τη δεκαετία. Και αυτό γιατί η παγκόσμια αβεβαιότητα είναι πολύ πιο μεγάλη, αλλά και γιατί η δυνατότητα (και η διάθεση) για στήριξη σε επίπεδο ΕΕ είναι πιο μικρή.
Επιπλέον, η κρίση εξελίσσεται σε μία περίοδο παγκόσμιων παράλληλων ανατροπών (με αιχμή και την ΑΙ), που ανάγουν το ζήτημα «παραγωγικότητα» και «ανταγωνιστικότητα» στην κορυφή της ατζέντας. Με την Ελλάδα να πρέπει να τρέξει για να συγκλίνει με την ΕΕ σε συνθήκες πιο δύσκολες (μεταξύ πολλών άλλων, λόγω υψηλού χρέους και τέλους Ταμείου Ανάκαμψης).
Τα παραπάνω «μηνύματα» μεταφέρθηκαν τις προηγούμενες ημέρες από τους αξιωματούχους που ήρθαν στα μέρη μας με αφορμή το συνέδριο των Δελφών. Ο Επίτροπος Ντομπρόβσκις, στη συνέντευξη που έδωσε στο Insider ξεκινώντας την επίσκεψή του στην Ελλάδ, εξήγησε γιατί η κρίση που διανύουμε δεν είναι σαν τις προηγούμενες αυτής της δεκαετίας. «Ο δημοσιονομικός χώρος είναι τώρα πιο περιορισμένος από ό,τι ήταν κατά τη διάρκεια της πανδημίας του COVID ή κατά την πρώτη ενεργειακή κρίση» είπε. «Το περιβάλλον των επιτοκίων είναι επίσης διαφορετικό» αφού «κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όταν εφαρμόσαμε ευρεία δημοσιονομική τόνωση, τα επιτόκια ήταν περίπου μηδενικά» και τώρα «τα επιτόκια είναι πολύ υψηλότερα» όπως ανέφερε.
Ακόμη και ο ΥΠΕΘΟΟ και πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης από τους Δελφούς ξεκαθάρισε πως θα ληφθούν μεν πρόσθετα μέτρα αν χρειασθεί (μιλώντας για την Ελλάδα), αλλά με γνώμονα πάντα τη δημοσιονομική πειθαρχία. Δηλαδή τόσο όσο. Έκανε μάλιστα σαφές πως πολλά από τα μέτρα που ελήφθησαν στις προηγούμενες πρόσφατες κρίσεις δεν απέδωσαν (η Ελλάδα ήταν το κράτος με την υψηλότερη αξία μέτρων αναλογικά με το ΑΕΠ στην ΕΕ).
Μάλιστα, πλέον δεν υπάρχει μόνο επιμονή στη δημοσιονομική πειθαρχία και στη μη ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής. Αναδεικνύεται όλο και πιο πολύ η … άλλη πλευρά: η ρήτρα δημοσιονομικής βιωσιμότητας. Και ο Επίτροπος Ντομπρόβσκις αναφέρθηκε στο θέμα «βιωσιμότητα» στη συνέντευξή του στο Insider, αλλά η νέα αυτή φιλοσοφία εξηγείται εκτενώς στο έγγραφο της Κομισιόν προς το προηγούμενο Eurogroup που λέει τι μέτρα μπορεί να λάβει η ΕΕ. Ο Επίτροπος έκανε μάλιστα σαφές πως στην Ελλάδα τα πράγματα είναι πιο δύσκολα «παρόλο που υπάρχει δημοσιονομικός χώρος και η κυβέρνηση τον χρησιμοποιεί». Και τούτο γιατί «η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει τον μεγαλύτερο λόγο χρέους προς ΑΕΠ στην ΕΕ». «Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να παραμείνουμε συνετοί» επισήμανε, περνώντας το μήνυμα προς την κυβέρνηση που έχει να διαχειρισθεί ένα δημοσιονομικό περιθώριο 200 εκατ ευρώ φέτος και ακόμη 1 δισ. ευρώ για το 2027 για μέτρα στήριξης που δεν θα διαταράσσουν τη δυναμική απομείωσης του χρέους που έχει αναπτύξει (η μείωση χρέους ήταν και το 2025 η ταχύτερη ανά την ΕΕ).
Οι μεταρρυθμίσεις
Πέρα όμως από το δημοσιονομικό μέτωπο ξεδιπλώθηκε και το πεδίο των προκλήσεων, με επίκεντρο το θέμα της παραγωγικότητας. Ο Επίτροπος εξήγησε πως η Ευρώπη υστερεί σε σχέση με άλλες μεγάλες οικονομίες όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα και η Ελλάδα είναι στον «πάτο» των επιδόσεων της ΕΕ.
Με ανάπτυξη το πολύ 2% τα επόμενα χρόνια (ακόμη και αν αξιοποιηθούν πλήρως τα κονδύλια που θα απομείνουν μετά το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης), τα στοιχήματα των επόμενων μηνών είναι πολλά και μεγάλα. Το άμεσο στοίχημα είναι έως το τέλος Αυγούστου να γίνει το 47% των οροσήμων και των στόχων του Ταμείου Ανάκαμψης που ακόμη απομένει.
Η πρόκληση είναι μεγάλη. Γι' αυτό και μία ακόμη αναθεώρηση του Ταμείου Ανάκαμψης γίνεται στο παρά πέντε. Στόχος είναι να «βγουν» όσα δεν είναι βέβαιο πως θα γίνουν. Ο λόγος, όχι μόνο για επενδύσεις, αλλά και για μεταρρυθμίσεις που έχουν ως βάση το σχέδιο Ανάπτυξης (γνωστό και ως σχέδιο Πισσαρίδη) που δομήθηκε το 2021. Εντάχθηκαν στο Ταμείο Ανάκαμψης των 36 δισ ευρώ που φτιάχτηκε για την πανδημία και την ενεργειακή κρίση του 2022 και σήμερα δεν υπάρχει ανάλογη διάθεση στην ΕΕ για άλλο «εργαλείο». Τα πράγματα είναι διαφορετικά.
Έτσι, έχει σημασία το πώς θα γίνουν πράξη αυτές οι μεταρρυθμίσεις αλλά και πώς θα σχεδιαστεί ο δρόμος από εδώ και πέρα. Ο Αντιπρόεδρος Κωστής Χατζηδάκης μιλώντας από το Συνέδριο των Δελφών ανήγγειλε τη νέα οικονομική και κοινωνική ατζέντα για την περίοδο 2028 – 2034. Έβαλε στο επίκεντρο την παραγωγικότητα μαζί με την τεχνητή νοημοσύνη και τη κλιματική αλλαγή, παρουσιάζοντας τες ως τις βασικές προκλήσεις για το μέλλον. Επισήμανε πως το σχέδιο αυτό (που τώρα δομείται με επίκεντρο τον ΟΟΣΑ), θα είναι ο διάδοχος του σχεδιασμού που έγινε το 2021 και, όπως ανέφερε, μεγάλο μέρος του (83%), έχει γίνει ή δρομολογείται.
Αλλά και σε επίπεδο ΕΕ δρομολογούνται πολλές πράξεις με επίκεντρο το «σχέδιο Ντράγκι». Η τελευταία κίνηση είναι το Accelerate EU για την ενεργειακή θωράκιση, αλλά το πιο κομβικό πεδίο είναι το στοίχημα της απλοποίησης και της επιτάχυνσης της ενοποίησης της ΕΕ. Με τα κοινοτικά όργανα να δέχονται και αυτά κριτική για την ανάγκη επιτάχυνσης της λήψης αποφάσεων και εφαρμογής όσων συμφωνούνται.
Τα μηνύματα είναι λοιπόν σαφή. Παρά τα όσα έχουν γίνει, πολλά είναι αυτά που απομένουν και πολλές είναι οι νέες προκλήσεις που έρχονται. Ειδικά στην Ελλάδα, τώρα που η κατάσταση βελτιώνεται, η χώρα έχει πιο πολλά να χάσει αν δεν αυξηθεί η ταχύτητα…
