Η εκτόξευση της τιμής του χρυσού τα τελευταία χρόνια και οι συνεχείς αγορές από τις κεντρικές τράπεζες έχουν ενισχύσει την πεποίθηση ότι το πολύτιμο μέταλλο αποτελεί το απόλυτο «ασφαλές καταφύγιο» σε περιόδους αβεβαιότητας. Ωστόσο, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έρχεται να αμφισβητήσει αυτή την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη.
Σε τεχνική έκθεση για τη διαχείριση των συναλλαγματικών διαθεσίμων, το ΔΝΤ υποστηρίζει ότι ο χρυσός δεν προστατεύει με συνέπεια από τις χρηματιστηριακές αναταράξεις, τις γεωπολιτικές κρίσεις ή ακόμη και τα ακραία γεγονότα στις αγορές. Παράλληλα, προειδοποιεί ότι η εντυπωσιακή αύξηση της αξίας των αποθεμάτων χρυσού μπορεί να δημιουργεί μια παραπλανητική εικόνα για την πραγματική ισχύ των συναλλαγματικών διαθεσίμων μιας χώρας.
Λογιστική αύξηση
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα συμπεράσματα της έκθεσης είναι ότι η μεγάλη ενίσχυση της συμμετοχής του χρυσού στα αποθεματικά των κεντρικών τραπεζών δεν οφείλεται κυρίως σε νέες αγορές. Μεταξύ 2018 και 2025, η αγοραία αξία του χρυσού που διακρατούν οι κεντρικές τράπεζες αυξήθηκε κατά περίπου 3,2 τρισ. δολάρια, από 1,2 τρισ. σε 4,5 τρισ. δολάρια. Ωστόσο, η πραγματική ποσότητα χρυσού αυξήθηκε μόλις κατά περίπου 8,5%.
Με άλλα λόγια, η εντυπωσιακή διόγκωση των αποθεμάτων προήλθε κυρίως από τη θεαματική άνοδο της τιμής του χρυσού και όχι από μαζικές αγορές φυσικού μετάλλου. Μάλιστα, σχεδόν τα δύο τρίτα της αύξησης της αξίας των αποθεμάτων καταγράφηκαν σε κεντρικές τράπεζες που διατήρησαν σχεδόν αμετάβλητες τις ποσότητες χρυσού που κατείχαν.
Αυτό σημαίνει, σύμφωνα με το ΔΝΤ, ότι οι δείκτες επάρκειας συναλλαγματικών διαθεσίμων μπορεί να εμφανίζονται βελτιωμένοι χωρίς να έχει ενισχυθεί ουσιαστικά η δυνατότητα μιας χώρας να αντιμετωπίσει μια εξωτερική κρίση.
Ο χρυσός δεν προστατεύει πάντα από τις κρίσεις
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το συμπέρασμα του Ταμείου σχετικά με τις ιδιότητες του χρυσού ως «ασφαλούς καταφυγίου». Η ανάλυση εξετάζει τη συμπεριφορά του χρυσού απέναντι σε μια σειρά διαφορετικών κινδύνων, όπως οι αυξήσεις των επιτοκίων, οι χρηματιστηριακές διορθώσεις, οι πληθωριστικές εκπλήξεις, οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι περίοδοι ακραίας μεταβλητότητας.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ο χρυσός λειτουργεί με συνέπεια κυρίως ως αντιστάθμιση έναντι του κινδύνου των επιτοκίων και, σε μικρότερο βαθμό, έναντι της αποδυνάμωσης του δολαρίου. Αντίθετα, η προστασία που προσφέρει απέναντι στις πτώσεις των μετοχών, στον πληθωρισμό ή στις γεωπολιτικές κρίσεις εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις συνθήκες που επικρατούν κάθε φορά στις αγορές.
Μάλιστα, το ΔΝΤ επισημαίνει ότι μετά την πανδημία η ιστορική σχέση μεταξύ χρυσού και χρηματιστηριακών αγορών έχει αποδυναμωθεί σημαντικά. Στο παρελθόν ο χρυσός συνήθιζε να ενισχύεται όταν οι μετοχές υποχωρούσαν. Τα τελευταία χρόνια, όμως, αυτή η σχέση δεν ισχύει με την ίδια συνέπεια, καθώς οι αυξήσεις των επιτοκίων και ο υψηλός πληθωρισμός επηρεάζουν ταυτόχρονα πολλές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων.
Η γεωπολιτική αβεβαιότητα δεν αποτελεί εγγύηση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα συμπεράσματα για τη σχέση του χρυσού με τις γεωπολιτικές κρίσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και η αυξημένη γεωπολιτική ένταση επαναφέρουν τον χρυσό στο επίκεντρο του επενδυτικού ενδιαφέροντος.
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, δεν υπάρχει σταθερή σχέση μεταξύ της αύξησης του γεωπολιτικού κινδύνου και της ανόδου της τιμής του χρυσού. Αντίθετα, η συμπεριφορά του εξαρτάται από τη φύση του εκάστοτε σοκ και από το ευρύτερο μακροοικονομικό περιβάλλον.
Ακόμη και στις περιπτώσεις ακραίας μεταβλητότητας, τα εμπειρικά στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν ότι ο χρυσός λειτουργεί συστηματικά ως ασφαλές καταφύγιο. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η έκθεση, οι ιδιότητες αυτές δεν είναι ούτε καθολικές ούτε μόνιμες, αλλά μεταβάλλονται ανάλογα με το είδος της κρίσης.
Υψηλές αποδόσεις και υψηλός κίνδυνος
Το ΔΝΤ αναγνωρίζει ότι ο χρυσός έχει προσφέρει εντυπωσιακές αποδόσεις τα τελευταία χρόνια, υπερβαίνοντας σε αρκετές περιπτώσεις τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων. Ωστόσο, υπενθυμίζει ότι συνοδεύεται και από ιδιαίτερα υψηλή μεταβλητότητα. Η διακύμανση της τιμής του είναι αισθητά μεγαλύτερη από εκείνη των παραδοσιακών αποθεματικών στοιχείων, γεγονός που σημαίνει ότι μπορεί να προκαλέσει μεγάλες λογιστικές διακυμάνσεις στους ισολογισμούς των κεντρικών τραπεζών.
Μάλιστα, όταν οι τιμές του χρυσού αυξάνονται έντονα, δημιουργούνται μεγάλα μη πραγματοποιηθέντα κέρδη, τα οποία ενδέχεται να οδηγήσουν ακόμη και σε πολιτικές πιέσεις προς τις κεντρικές τράπεζες να πουλήσουν μέρος των αποθεμάτων τους προκειμένου να ενισχυθούν τα δημόσια έσοδα.
Επίσης, αν και εξακολουθεί να αποτελεί χρήσιμο στοιχείο των συναλλαγματικών διαθεσίμων, ο χρυσός δε μπορεί να υποκαταστήσει τα πραγματικά ρευστά αποθεματικά. Το ΔΝΤ τονίζει ότι, παρά το γεγονός πως ο χρυσός δεν ενέχει πιστωτικό κίνδυνο και μπορεί να προσφέρει προστασία έναντι πιθανών κυρώσεων, χαρακτηρίζεται από σημαντική μεταβλητότητα και σαφώς χαμηλότερη πραγματική ρευστότητα από αυτή που υποδηλώνει η αγοραία αξία του.
Για τον λόγο αυτό, οι κεντρικές τράπεζες καλούνται να αντιμετωπίζουν τον χρυσό ως ένα περιουσιακό στοιχείο υψηλού κινδύνου, να μη θεωρούν τις λογιστικές υπεραξίες ως μόνιμη ενίσχυση των αποθεμάτων τους και να αποφεύγουν την υπερβολική έκθεση σε χρυσό εις βάρος των άμεσα ρευστοποιήσιμων συναλλαγματικών διαθεσίμων.
