Κάθε χρόνο τέτοια εποχή, αναζωπυρώνεται το ενδιαφέρον για θεωρίες που προσδίδουν προγνωστική δύναμη στην πορεία των αγορών εντός του Ιανουαρίου. Η θεωρία του January Barometer υποστηρίζει ότι μια άνοδος των μετοχών τον Ιανουάριο προαναγγέλλει άνοδο για ολόκληρο το έτος ή το αντίστροφο. Υπάρχει και η θεωρία των «Πρώτων Πέντε Ημερών» (First Five Days - FFD) που συμπυκνώνει την παραπάνω προσέγγιση στην πρώτη χρηματιστηριακή εβδομάδα του Ιανουαρίου.
Και στις δύο περιπτώσεις, το ερώτημα στο οποίο πολλοί αναζητούν απάντηση είναι, αν στο τέλος του έτους οι μετοχές θα έχουν την ίδια (ανοδική ή καθοδική) πορεία που είχαν τον Ιανουάριο.
Το παράδειγμα του S&P 500
Σε ανάλυσή της η Bank of America – Merrill Lynch τονίζει ότι υπάρχουν παραδείγματα που μοιάζουν να δικαιώνουν αυτές τις θεωρίες. Ενδεικτικά, το 2025 ο S&P 500 κατέγραψε άνοδο 0,6% στις πρώτες πέντε συνεδριάσεις και 2,7% συνολικά τον Ιανουάριο, για να κλείσει τελικά τη χρονιά με κέρδη 16,4%. Αντίστοιχα, το 2022 ο δείκτης είχε αρνητική απόδοση τόσο στις πρώτες πέντε ημέρες του Ιανουαρίου όσο και σε ολόκληρο τον Ιανουάριο και εν τέλει ολοκλήρωσε το έτος με απώλειες 19,4%. Σε βάθος χρόνου, τα στατιστικά δείχνουν ότι το λεγόμενο January Barometer και οι First Five Days έχουν «ποσοστά επιτυχίας» περίπου 71% και 66% αντίστοιχα.
Ωστόσο, όπως εξηγούν οι αναλυτές, η εικόνα αυτή είναι παραπλανητική αν αποκοπεί από το γενικό πλαίσιο. Επιπλέον, ο συντελεστής προσδιορισμού R2 των δύο δεικτών, δηλαδή η στατιστική ερμηνευτική τους «δύναμη» είναι πολύ χαμηλή, με R² μόλις 0,09 και 0,04 αντίστοιχα. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι μπορούν να εξηγήσουν μόλις το 9% και 4% της ετήσιας κίνησης της αγοράς αντίστοιχα και ότι το υπόλοιπο 91% ή 96% της ετήσιας απόδοσης οφείλεται σε άλλους παράγοντες, όπως η εταιρική κερδοφορία, τα μακροοικονομικά, η νομισματική πολιτική, η ρευστότητα, η γεωπολιτική κλπ.
Το sign test του Χρηματιστηρίου Αθηνών
Παρόλα αυτά, έχει ενδιαφέρον να εξετάσουμε τι δείχνει το πρόσφατο παρελθόν του Γενικού Δείκτη του ΧΑ, με αφορμή τα κέρδη του φετινού Ιανουαρίου, που τον έφεραν μάλιστα ξανά στις πρώτες θέσεις των παγκόσμιων αποδόσεων.
Εστιάζοντας στη δεκαετία 2016-2025, τόσο ο «Δείκτης του Ιανουαρίου» όσο και οι «Πρώτες Πέντε Ημέρες» εμφανίζουν ποσοστό «επιτυχίας» 60%, καθώς σε έξι από τις δέκα χρονιές η αρχική κατεύθυνση της αγοράς ταυτίστηκε με το τελικό ετήσιο πρόσημο του Γενικού Δείκτη. Το 2019, για παράδειγμα, ο Γενικός Δείκτης του ΧΑ κατέγραψε άνοδο 3,5% τον Ιανουάριο και περίπου 2% στις πρώτες πέντε συνεδριάσεις. Το έτος έκλεισε με συνολικά κέρδη σχεδόν 50%. Παρομοίως, το 2023 και το 2025 υπήρξαν θετικά σήματα στις πρώτες ημέρες και, εν τέλει, συνδυάστηκαν με ετήσιες αποδόσεις της τάξης του 39% και 44% αντίστοιχα.
Ωστόσο, μιλάμε για μια περίοδο κατά την οποία ο Γενικός Δείκτης κατέγραψε θετική ετήσια απόδοση στα οχτώ από τα δέκα έτη (80%). Το στοιχείο αυτό περιορίζει τη σημασία του ποσοστού «επιτυχίας» και ενισχύει την άποψη ότι πρόκειται περισσότερο για σύμπτωση. Κάτι αντίστοιχο διαπιστώνει και η BofA-ML στην ανάλυσή της για τον S&P 500.
Αποκλίσεις
Πέρα από τη συχνότητα με την οποία οι δύο δείκτες καταφέρνουν ή όχι να «προβλέψουν» το πρόσημο του έτους, ενδιαφέρον έχει και το μέγεθος των αποκλίσεων που καταγράφονται. Στις «επιτυχημένες» χρονιές, βλέπουμε π.χ. το 2019 τον Ιανουάριο στο +3,5% και το έτος να κλείνει στο +49% ή το 2023 τον Ιανουάριο στο +10% και το έτος στο +39%. Με άλλα λόγια, ακόμα κι αν οι δύο δείκτες πετυχαίνουν να «προβλέψουν» το τελικό πρόσημο της χρονιάς, αποτυγχάνουν πλήρως να δώσουν ασφαλείς ενδείξεις για το εύρος της κίνησης.
Αυτό έχει ακόμα μεγαλύτερη σημασία στις χρονιές που η απόκλιση δεν είναι απλώς ποσοτική, αλλά αφορά την κατεύθυνση της αγοράς. Ενδεικτικά, το 2018 ο Ιανουάριος έκλεισε στο +9,5%, αλλά στο σύνολο του έτους ο ΓΔ υποχώρησε 23,6%. Ή το 2021 όταν ο Ιανουάριος έκλεισε με απώλειες 7,4% αλλά στο τέλος της χρονιάς ο ΓΔ «έγραψε» +10,4%.
Η ίδια εικόνα προκύπτει ακόμα και αν εξετάσουμε τις μέσες ετήσιες αποδόσεις. Στα έτη με θετικό Ιανουάριο, η μέση ετήσια απόδοση του Γενικού Δείκτη διαμορφώνεται γύρω στο 21%, ενώ στα έτη με αρνητικό Ιανουάριο η μέση ετήσια απόδοση είναι επίσης θετική περί του 7%. Η διαφορά είναι αισθητή και καταδεικνύει ότι πρόκειται για μια σχέση που δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αξιόπιστο εργαλείο πρόβλεψης.
Δομικές αλλαγές και θεμελιώδη
Όπως και στην περίπτωση του S&P 500, για τον οποίο η Bank of America – Merrill Lynch σχολιάζει ότι η ασφαλέστερη προσέγγιση παραμένει η εστίαση στα θεμελιώδη μεγέθη, έτσι και στην περίπτωση του Χρηματιστηρίου της Αθήνας οι επενδυτές έχουν κάθε λόγο να πράξουν το ίδιο.
Στο σύνολό τους σχεδόν, Έλληνες και ξένοι αναλυτές τονίζουν ότι μετά την άνοδο που έχει προηγηθεί τα προηγούμενα χρόνια, οι αποτιμήσεις των ελληνικών μετοχών έχουν καταστεί πλέον πιο απαιτητικές και ο εντοπισμός κατάλληλων σημείων εισόδου δυσχερέστερος. Το προσεκτικό stock picking και η διαφοροποίηση εμφανίζεται ως η ασφαλέστερη προσέγγιση για το 2026, σε ένα περιβάλλον όπου το κλίμα τόσο για τις διεθνείς αγορές όσο και για το ΧΑ παραμένει μεν θετικό, αλλά οι προκλήσεις πολλαπλασιάζονται και περιπλέκονται.
Ειδικά για το Χρηματιστήριο της Αθήνας, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η αγορά διανύει περίοδο δομικών αλλαγών. Η σταδιακή ενσωμάτωση στο «άρμα» της Euronext και η διαφαινόμενη αναβάθμιση στην κατηγορία των ανεπτυγμένων αγορών, συνιστούν εξελίξεις συστημικής σημασίας για την αγορά. Σηματοδοτούν την έναρξη μιας γιγαντιαίας ανακατανομής κεφαλαίων, η έκβαση της οποίας είναι αδύνατο να «προβλεφθεί» και, πολύ περισσότερο, να εκτιμηθεί με βάση «ημερολογιακούς» δείκτες.
