Η υψηλή κακή χοληστερόλη (LDL) είναι προάγγελος των καρδιαγγειακών παθήσεων, που αποτελούν διεθνώς πρώτη αιτία θανάτου και πολλές φορές δεν ρυθμίζεται, καθώς οι ασθενείς είτε δεν λαμβάνουν σωστά τα φάρμακά τους, είτε δεν γνωρίζουν πως έχουν υπερχοληστερολαιμία, οπότε δεν κάνουν τίποτα για αυτή.
Η ρύθμισή της κακής χοληστερόλης με εφάπαξ χορήγηση ενός φαρμάκου ηχούσε για χρόνια «πολύ καλό για να είναι αληθινό», αλλά η πρόοδος της ιατρικής έκανε αυτό το σενάριο ρεαλιστικό. Συγκεκριμένα, ασθενείς στο Ηνωμένο Βασίλειο έλαβαν μια πρωτοποριακή θεραπεία επεξεργασίας γονιδίων που μειώνει την «κακή» χοληστερόλη μετά από μία μόνο έγχυση, στο πλαίσιο κλινικής μελέτης που διεξήχθη με τη συμμετοχή ερευνητών του University College London (UCL).
Τα αρχικά αποτελέσματα της έρευνας, με την υποστήριξη κλινικών ιατρών από το UCL, το πανεπιστημιακό νοσοκομείο UCL Hospital και το Barts Health NHS Trust, υπογραμμίζουν τις δυνατότητες της νέας προσέγγισης ως εφάπαξ θεραπεία για την υψηλή χοληστερόλη, η οποία θα μπορούσε να εξαλείψει την ανάγκη για τακτική λήψη φαρμακευτικής αγωγής, με στόχο τη μείωση του φορτίου των καρδιαγγειακών παθήσεων.
Τα αποτελέσματα της κλινικής μελέτης πρώιμης φάσης δημοσιεύονται στο New England Journal of Medicine, την «Βίβλο» των επιστημονικών επιθεωρήσεων, όπως είθισται να λένε οι ερευνητές. Τα πρώτα ευρήματα παρουσιάστηκαν στο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης στην Αθήνα πριν λίγες ημέρες. Η κλινική δοκιμή χρηματοδοτείται από την Verve Therapeutics, μια εταιρεία που ανήκει στην Eli Lilly.
Πρώτη αιτία θανάτου τα εμφράγματα και τα εγκεφαλικά επεισόδια
Τα εμφράγματα του μυοκαρδίου και τα εγκεφαλικά επεισόδια συγκαταλέγονται στις κύριες αιτίες θανάτου στο Ηνωμένο Βασίλειο και αποτελούν διεθνώς 1η αιτία θανάτου, ενώ το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα. Συχνά οφείλονται σε υψηλά επίπεδα χοληστερόλης χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεϊνών (LDL) - γνωστής ως «κακή» χοληστερόλη - και τα στοιχεία δείχνουν ότι η μείωση της LDL χοληστερόλης με την πάροδο του χρόνου μειώνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Περισσότεροι από 7 εκατ. Βρετανοί λαμβάνουν φάρμακα, σαν τις στατίνες για τη μείωση της χοληστερόλης τους (για την αντιμετώπιση της δυσλιπιδαιμίας, όπως είναι ο ιατρικός όρος). Ωστόσο έχει υπολογιστεί ότι το 50% των ασθενών (έως και 3,5 εκατ. πολίτες) σταματούν να λαμβάνουν τα φάρμακα για τη χοληστερόλη εντός ενός έτους από την έναρξή της αγωγής για διάφορους λόγους, όπως είναι το ότι ξεχνούν να πάρουν το χάπι τους ή εμφανίζουν παρενέργειες και το κόβουν.
Να τονίσουμε στο σημείο αυτό πως οι ασθενείς αυτοί έχουν συχνά συννοσηρότητες πράγμα που σημαίνει ότι λαμβάνουν αρκετά φάρμακα για υποκείμενες παθήσεις.
Στο επίκεντρο το γονίδιο που κωδικοποιεί την πρωτεϊνη PCSK9
Μια νέα θεραπεία, με την πειραματική ονομασία VERVE-102, χορηγείται ως εφάπαξ έγχυση και χρησιμοποιεί γονιδιακή επεξεργασία για να απενεργοποιήσει το γονίδιο που δίνει εντολή στο ήπαρ να παράγει μια πρωτεΐνη που ονομάζεται PCSK9. Αυτή η πρωτεΐνη σταματά τον φυσιολογικό «καθαρισμό» της LDL χοληστερόλης που κυκλοφορεί στο αίμα. Τα άτομα που γεννιούνται με μια ανενεργή εκδοχή του συγκεκριμένου γονιδίου έχουν πολύ χαμηλή χοληστερόλη καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους και πολύ χαμηλότερο κίνδυνο καρδιακών παθήσεων.
Η θεραπεία στοχεύει στην αντιγραφή αυτής της φυσικής προστασίας από μία εφάπαξ χορήγηση. Ο στόχος της κλινικής μελέτης Φάσης 1β ήταν η αξιολόγηση της ασφάλειας του φαρμάκου σε μια μικρή ομάδα ασθενών. Στο πλαίσιο της μελέτης, χορηγήθηκε το νέο φάρμακο σε 35 ενήλικες με κληρονομική μορφή πολύ υψηλής χοληστερόλης (ετερόζυγη οικογενής υπερχοληστερολαιμία) ή στεφανιαία νόσο που διαγνώστηκε σε νεότερη ηλικία από το συνηθισμένο (πρόωρη στεφανιαία νόσος).
Το πανεπιστημιακό νοσοκομείο UCLH παρέπεμψε τους ασθενείς στη κλινική μελέτη. Στην υψηλότερη δόση, η θεραπεία μείωσε την LDL χοληστερόλη έως και 62%. Ορισμένοι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για έως και 18 μήνες και το αποτέλεσμα φάνηκε να διαρκεί. Δεν υπήρξαν σοβαρές παρενέργειες που να συνδέονται με αυτήν την υψηλότερη δόση. Ορισμένοι συμμετέχοντες παρουσίασαν ήπιες αντιδράσεις στην έγχυση και μικρές, προσωρινές αλλαγές σε μια εξέταση ηπατικών ενζύμων.
Τι λέει ο ειδικός
Ο καθηγητής Ρίαζ Πατέλ (Riyaz Patel) από το Ινστιτούτο Πληροφορικής της Υγείας του UCL, σύμβουλος καρδιολόγος στο κέντρο Barts Health και στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο UCLH, και ένας από τους επικεφαλής της κλινικής δοκιμής, δήλωσε: «Είναι ακόμη νωρίς, αλλά πρόκειται για ένα εξαιρετικά συναρπαστικό ορόσημο. Αυτά τα ευρήματα δείχνουν ότι η τεχνολογία λειτουργεί, είναι ασφαλής και βοηθά στη μείωση της χοληστερόλης σε επίπεδα παρόμοια με τα φάρμακα που διαθέτουμε σήμερα».
«Η θεραπεία έχει τη δυνατότητα να προσφέρει μια προσέγγιση "μιας και μοναδικής λύσης" σε μια πολύ συχνή πάθηση, η οποία θα μπορούσε να μεταμορφώσει την πρόληψη του εμφράγματος του μυοκαρδίου και των εγκεφαλικών επεισοδίων μακροπρόθεσμα», πρόσθεσε.
