Διακύβευμα για ολόκληρη την Ευρώπη αποτελεί η διασφάλιση της άφιξης και κυκλοφορίας (δίχως περιορισμών) των νέων καινοτόμων φαρμάκων στο άμεσο και απώτερο μέλλον, μέσα στο νέο πλαίσιο που δημιουργούν οι πιέσεις του Αμερικανού πρόεδρου Ντόναλντ Τραμπ για μείωση των τιμών των φαρμάκων στις ΗΠΑ και παράλληλη αύξησή τους στην Ευρώπη.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η χώρα μας με το υψηλότερο clawback (που κυμαίνεται από 70%-80%), τις χαμηλότερες τιμές και την διαχρονική υποχρηματοδότηση της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης-συγκριτικά με άλλες ευρωπαϊκές χώρες- βρίσκεται σε δυσμενέστερη θέση, με δύο έρευνες της EFPIA και της IQVIA να δείχνουν πως τα προσεχή χρόνια ολοένα και λιγότερες καινοτόμες θεραπείες θα έρχονται στην Ελλάδα, σε σχέση με τον συνολικό αριθμό νέων φαρμάκων που λαμβάνουν έγκριση από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ).
Μεγαλώνει και η αναμονή για τη διαθεσιμότητα
Παράλληλα, θα μεγαλώσει η αναμονή για τους ασθενείς εντός των συνόρων, ξεπερνώντας τις 730 ημέρες –δηλαδή τα 2 έτη, όταν η μέση αναμονή για τα νέα φάρμακα στην Ευρώπη διαμορφώνεται στις 597 ημέρες. Αξίζει να σημειωθεί ότι στη χώρα μας η αναμονή για την κυκλοφορία νέας καινοτόμου θεραπείας είναι αυτή τη στιγμή 641 ημέρες, στις οποίες θα προστεθούν 79 πρόσθετες ημέρες αναμονής. Τα ανησυχητικά αυτά ευρήματα υποδεικνύουν ότι θα μεγαλώσουν οι ανισότητες μεταξύ των Ευρωπαίων πολιτών, με τους Έλληνες να καθίστανται «δεύτερης» ταχύτητας.
Συνολικά βάση των ευρημάτων, από τις 5 νέες καινοτόμες θεραπείες που θα λαμβάνουν έγκριση από την Ανεξάρτητη Ρυθμιστική Αρχή (ΕΜΑ), οι 3 δεν θα έρχονται στη χώρα μας από κανένα κανάλι διανομής. Την ίδια ώρα μια καινοτόμος θεραπεία στις 5 θα έρχεται με πλήρη πρόσβαση (αποζημίωση από τον ΕΟΠΥΥ) και άλλη μια στις 5 θα έρχεται με περιορισμένη πρόσβαση (που σημαίνει μέσω Συστήματος Ηλεκτρονικής Προέγκρισης ΣΗΠ και ΙΦΕΤ).
Στο υπάρχον πλαίσιο με τις πιέσεις από τις ΗΠΑ και τις πολυεθνικές φαρμακοβιομηχανίες να στρέφουν το ενδιαφέρον τους στην Αμερικανική αγορά σε κρίσιμο παράγοντα που επηρεάζει τις εξελίξεις αναδεικνύεται μια αλλαγή, την οποία φέρνει το ερανιστικό νομοσχέδιο για την υγεία, που θα ισχύει από την 14η Αυγούστου 2026.
Η χώρα μας βάσει της κείμενης νομοθεσίας είναι υποχρεωμένη να παρακολουθεί ένα καλάθι 11 χωρών από τις οποίες διαλέγει πέντε για να συμπορευτεί τιμολογιακά. Με το νέο ερανιστικό νομοσχέδιο βγαίνουν από το καλάθι των 11 χωρών η προηγμένη «τριπλέτα» της Γερμανίας, της Αυστρίας και της Ιταλίας-στις οποίες κυκλοφορούν τα υψηλότερα ποσοστά των 168 νέων φαρμάκων που έλαβαν έγκριση ΕΜΑ στην 4ετία 2021-2024 (Γερμανία 156, Αυστρία 143 και Ιταλία 133). Στη θέση τους μπαίνει μια άλλη τριπλέτα χωρών, η Σλοβενία με 85 φάρμακα να κυκλοφορούν από τα 168), η Τσεχία με 84 φάρμακα και η Πολωνία με 77 φάρμακα. Σε αυτή τη λίστα (της διαθεσιμότητας) η Ελλάδα βρίσκεται ακόμα χαμηλότερα με 69 φάρμακα να κυκλοφορούν από τα 168, με αυτή την αλλαγή να συνεπάγεται μια περαιτέρω μείωση κατά 37% των διαθέσιμων φαρμάκων.
Μελέτη Patiens WAIT της EFPIA: Κάθε φέτος και χειρότερα….
Στην τριετία 2021 2024 σύμφωνα με την μελέτη της EFPIA Patiens WAIT που συγκρίνει αποτελέσματα Ευρώπης και Ελλάδας, στην Ευρώπη είναι διαθέσιμο το 45% των φαρμάκων που λαμβάνουν έγκριση από τον ΕΜΑ ενώ στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό είναι 41%-ελαφρώς μειωμένο από το 43% του 2024.
Το ποσοστό των φαρμάκων που είναι πλήρως διαθέσιμα (αποζημίωση από τον ΕΟΠΠΥ) είναι 28% για την Ευρώπη και 21%, ελαφρώς μειωμένο για την Ελλάδα από το 25% του 2024. Την ίδια ώρα στην Ευρώπη, το 17% των φαρμάκων είναι περιορισμένης διαθεσιμότητας και αυτό το ποσοστό αυτό στην Ελλάδα ανέρχεται σε 19% (μέσω ΣΗΠ και ΙΦΕΤ), ενώ όπως ειπώθηκε και παραπάνω ο μέσος χρόνος διαθεσιμότητας είναι 597 ημέρες στην ΕΕ και 641 ημέρες στην πατρίδα μας-μέχρι στιγμής (γιατί όπως ειπώθηκε, εφεξής θα μεγαλώσει περαιτέρω το διάστημα).
Μελέτη IQVIA: 3 στις 5 νέες καινοτόμες θεραπείες δεν θα έρθουν από κανένα κανάλι διανομής
Η δεύτερη μελέτη, της IQVIA, που διερευνά τι γίνεται με τα καινοτόμα φάρμακα αποκλειστικά στην Ελλάδα καταγράφει μια συνεχιζόμενη τάση να γίνονται ολοένα και λιγότερα καινοτόμα φάρμακα διαθέσιμα στην Ελληνική αγορά.
Από τα 214 νέα καινοτόμα φάρμακα που εγκρίθηκαν από τον ΕΜΑ στο διάστημα 2022-2025, μόνο το 20%, δηλαδή 42 θεραπείες είναι σήμερα διαθέσιμες στην ελληνική αγορά με αποζημίωση. Το υπόλοιπο 80% ήτοι 172 φάρμακα δεν αποζημιώνονται, με 41 φάρμακα να είναι τιμολογημένα και τα 131 να μη είναι τιμολογημένα.
Αυτά τα ευρήματα σε προοπτική εξέλιξη δίνουν τα εξής αποτελέσματα: Μόνο δύο από τα 41 τιμολογημένα φάρμακα (5%) είναι βέβαιο ότι στο μέλλον θα είναι διαθέσιμα στην ελληνική αγορά.
Στον αντίποδα, 19 στα 41 νέα φάρμακα είναι απίθανο να καταστούν διαθέσιμα στο μέλλον στην Ελλάδα. Από τα μη τιμολογημένα προϊόντα, 101 από τα 131 νέα καινοτόμα φάρμακα δεν θα είναι διαθέσιμα στο μέλλον με βάση τη δήλωση των εταιρειών που τα αναπτύσσουν.
Αρκεί το Ταμείο Καινοτομίας; Κι αν όχι -γιατί;
Η εύλογη ερώτηση μπροστά σε αυτά τα ανησυχητικά ευρήματα είναι αν το Ταμείο Καινοτομίας, που θεσμοθετήθηκε με χρηματοδότηση ύψους 50 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης αρκεί για να διευθετηθούν αυτά τα προβλήματα, που δημιουργεί η διαχρονική υποχρηματοδότηση της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης, η οποία παρεμπιπτόντως ετησίως στην Ευρώπη αυξάνεται κατά 4%-6%.
Με λίγα λόγια το Ταμείο Καινοτομίας αρκεί για να κλείσει η ψαλίδα ανάμεσα στα φάρμακα που έρχονται με πλήρη διαθεσιμότητα (αποζημίωση από τον ΕΟΠΠΥ) και αυτά που έρχονται με περιορισμένη διαθεσιμότητα (δηλαδή με ΣΗΠ και ΙΦΕΤ);
Η απάντηση είναι δυστυχώς όχι. Καταρχάς, το Ταμείο Καινοτομίας εξ’ ορισμού αφορά δύο βασικές κατηγορίες φαρμάκων, τα φάρμακα προηγμένων θεραπειών (Advanced Medicinal Therapeutic Products - ATMPs) και τα φάρμακα προτεραιότητας (Priority Medicines - PRIME) τα οποία περιλαμβάνουν κυρίως ογκολογικά σκευάσματα, ορισμένα εμβόλια και κάποια άλλα νέα φάρμακα. Στο σύνολο τους, όπως εξηγούν ο πρόεδρος του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδας (ΣΦΕΕ) Ολύμπιος Παπαδημητρίου, ο Γενικός Διευθυντής του ΣΦΕΕ Μιχάλης Χειμώνας και η Έλενα Χουλιάρα, Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος AstraZeneca Ελλάδας & Κύπρου, Μέλος Δ.Σ. ΣΦΕΕ και PIF, αφορούν έξι- επτά θεραπείες και όχι έναν διευρυμένο αριθμό φαρμακευτικών προϊόντων.
Πέραν του περιορισμού των θεραπειών, τίθεται επιπλέον θέμα με τη χρηματοδότηση που δεν επαρκεί. Το ποσό των 50 εκατ. ευρώ είναι ανεπαρκές για την διαχρονική κάλυψη των αναγκών, καθώς απαιτούνται ετησίως τουλάχιστον 100 εκατ. ευρώ.
Επιπλέον, κάθε φάρμακο, που μπαίνει στο Ταμείο Καινοτομίας, μένει για τρία χρόνια και αν για παράδειγμα μπουν σε μια χρονιά, τρία σκευάσματα συνολικού ύψους αξίας 45 εκατομμυρίων € τον πρώτο χρόνο, πώς θα λειτουργήσει το Ταμείο, τον δεύτερο και τον τρίτο χρόνο, αν δεν υπάρξει τροφοδότηση με χρηματοδότηση τόσο για τις υπάρχουσες ανάγκες όσο και για νέες προσθήκες που θα απαιτηθούν.
Το Ταμείο Καινοτομίας αποτελεί ένα πρώτο βήμα προς την σωστή κατεύθυνση, αλλά δεν είναι πανάκεια. Κάθε φάρμακο για να μπορέσει να κυκλοφορήσει σε μια χώρα πρέπει να υποβάλλει μια πρόταση μέσα ή κοντά στην πολιτική τιμολόγησης (pricing policy), της μητρικής εταιρίας. Στην Ελλάδα, τα προαπαιτούμενα έτσι όπως καθορίζονται είναι τόσο εκτός αυτού του πλαισίου, που δεν μπορεί εύκολα να βρεθεί κοινό έδαφος από την Πολιτεία και την Φαρμακοβιομηχανία. Σ
Σε μια άλλη υποθετική ερώτηση αν η Πολιτεία ή Φαρμακοβιομηχανία και οι Σύλλογοι των Ασθενών είναι οι βασικοί εταίροι στην Πολιτική του Φαρμάκου, υπάρχον πολλαπλές αναγνώσεις και απαντήσεις. Μια εξ αυτών λέει πως σε ορισμένες χώρες έχει υιοθετηθεί ένα μοντέλο πολιτικής φαρμάκου που η ασφαλιστική αγορά, με ασφάλιστρα υγείας καλύπτει το κόστος των καινοτόμων θεραπειών, μετακυλίοντας αυτό το κόστος (που δεν αναλαμβάνει το κράτος) στον ιδιωτικό ασφαλιστικό φορέα, όπως ισχύει στις ΗΠΑ και σε ορισμένες Ευρωπαϊκές χώρες με χαρακτηριστικό παράδειγμα την Ελβετία.
