Τον κώδωνα του κινδύνου για την μεγάλης έκτασης υποδιάγνωση του γλαυκώματος στην πατρίδα μας, κρούει η Ελληνική Εταιρεία Γλαυκώματος, με τον πρόεδρο της Ιωάννη Χαλκιαδάκη, διευθυντή οφθαλμολογίας ΕΣΥ να επισημαίνει πως στην πατρίδα μας καταγράφονται 170.000 ασθενείς με γλαύκωμα, εκ των οποίων το 50,4% είναι αδιάγνωστοι. Τα στοιχεία αυτά προκύπτουν από την πολυετή οφθαλμολογική μελέτη που διενεργήθηκε στη Θεσσαλονίκη με τη συμμετοχή του νοσοκομείου ΑΧΕΠΑ.
Όπως υπογραμμίζει ο Ιωάννης Χαλκιαδάκης, Διευθυντής ΕΣΥ, στην Α’ Οφθαλμολογική κλινική και στο Τμήμα γλαυκώματος του Οφθαλμιατρείου Αθηνών, μετά την ηλικία των 60 ετών αυξάνεται η συχνότητα εμφάνισης της νόσου και επειδή το γλαύκωμα πλήττει την περιφερειακή όραση (χάνουμε δηλαδή κομμάτια της περιφερειακής όρασης, όχι όμως της κεντρικής) δεν αντιλαμβανόμαστε το πρόβλημα. Επιπλέον, δεν παρουσιάζεται κάποιο άλλο σύμπτωμα, καθώς το γλαύκωμα δεν πονάει, με αποτέλεσμα να μειώνεται σιωπηλά η οπτική οξύτητα, με την προοδευτική βλάβη στο οπτικό νεύρο να μην είναι αντιστρεπτή.
Σοβαρός ο αντίκτυπος της πάθησης στην οδήγηση και τα τροχαία
Όπως εξηγεί ο Φώτης Τοπούζης, καθηγητής οφθαλμολογίας, διευθυντής της Α οφθαλμολογικής κλινικής του νοσοκομείου ΑΧΕΠΑ Θεσσαλονίκης και πρόεδρος της Παγκόσμιας Εταιρείας Γλαυκώματος, η απώλεια της περιφερειακής όρασης έχει πολύ μεγάλη επίπτωση στην καθημερινότητά των ασθενών. Κυρίως δημιουργεί προβλήματα στην οδήγηση και αυξάνει τον κίνδυνο τροχαίων ατυχημάτων που γίνονται με την εμπλοκή ηλικιωμένων οδηγών (αυτά στο σύνολό τους αφορούν το 25% των συνολικών τροχαίων της χώρας) καθώς οι οδηγοί με αδιαπγνωστο γλαύκωμα βλέπουν μπροστά, αλλά δεν βλέπουν περιφερειακά και μπορούν να «χάσουν» σε μία διάβαση έναν διερχόμενο πεζό ή έργα και ανθρώπους που δουλεύουν πάνω στο οδόστρωμα ή παρκαρισμένα οχήματα ή ποδηλάτες ή πεζούς που βρίσκονται στην άκρη του οπτικού του πεδίου. Την ίδια ώρα, οι ασθενείς με γλαύκωμα μπορεί να μην δυσκολεύονται στο διάβασμα ενός βιβλίου ή μίας οθόνης δηλαδή κοιτώντας μαύρα γράμματα πάνω σε λευκό φόντο, καθώς τότε δεν αντιλαμβάνονται την απώλεια της οπτικής τους ικανότητας. Όταν όμως ο ασθενής με γλαύκωμα οδηγεί η περπατά στο πεζοδρόμιο με σπασμένες πλάκες ή στον δρόμο και υπάρχουν λακούβες, δεν τα βλέπει καθαρά και μπορεί να τραυματιστεί.
Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν γλαύκωμα
Από την μεριά του, ο Στυλιανός Κανδαράκης χειρουργός οφθαλμίατρος, επίκουρος καθηγητής οφθαλμολογίας ΕΚΠΑ, Α πανεπιστημιακή οφθαλμολογική κλινική στο νοσοκομείο «Γ Γεννηματάς» και αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρίας Γλαυκώματος, τονίζει πως είναι πολύ σημαντικό για το γενικό πληθυσμό να κάνει από την ηλικία των 40 ετών και πάνω μία οφθαλμολογική εξέταση ανά διετία και από την ηλικία των 60 ετών και πάνω μία εξέταση ανά έτος, ενώ οι άνθρωποι με οικογενειακό ιστορικό γλαυκώματος κινδυνεύουν από 4 έως 10 φορές περισσότερο να αναπτύξουν τη νόσο, άρα πρέπει να εξετάζονται πιο επισταμένα. Αυξημένο κίνδυνο για γλαύκωμα έχουν επίσης όσοι νοσούν με διαβήτη ή καρδιοπάθειες ή χρησιμοποιούν συχνά κολλύρια για κόκκινα μάτια και αλλεργίες, όπως η επιπεφυκίτιδα που περιέχουν κορτιζόνη, χωρίς να συμβουλεύονται γιατρό.
Σταθεροποίηση της όρασης ή επιβράδυνση της απώλειας επιτυγχάνει η θεραπεία
Ο Ευθύμης Καρμίρης χειρουργός οφθαλμίατρος, επίκουρος καθηγητής οφθαλμολογίας ΕΚΠΑ στην Β’ πανεπιστημιακή οφθαλμολογική κλινική του νοσοκομείου «Γ. Γεννηματάς», γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος και ο Θεόδωρος Φιλιππόπουλος, χειρουργός οφθαλμίατρος, επιστημονικός διευθυντής του Ιατρικού Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας Athens vision στην Αθήνα και ειδικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος υπογραμμίζουν πως η νόσος εξελίσσεται εντελώς ύπουλα γι’ αυτό και χαρακτηρίζεται «ο σιωπηλός κλέφτης της όρασης». Την ώρα που θα διαγνωστεί δεν μπορεί να ανακτηθεί η χαμένη όραση γιατί οφείλεται σε οριστική καταστροφή του οπτικού νεύρου. Το καλύτερο που μπορεί να γίνει μετά την διάγνωση με την θεραπεία είναι είτε να επιβραδύνει ο ρυθμός της απώλειας της οπτικής ικανότητας είτε στην καλύτερη περίπτωση να «παγώσει» αλλά αυτό δεν συμβαίνει σε όλους τους ασθενείς.
Κολλύρια και επεμβατικές μέθοδοι για την αντιμετώπιση του γλαυκώματος
Ο πρώτος και πιο απλός τρόπος να αντιμετωπιστεί το γλαύκωμα είναι φαρμακευτικά με σταγόνες (κολλύριο). Ωστόσο, επειδή οι σταγόνες αυξάνουν πολύ το αίσθημα της ξηροφθαλμίας (από 15% στο γενικό πληθυσμό, σε άνω του 50% στους ασθενείς με γλαύκωμα), συχνά οι πάσχοντες αποφεύγουν να χρησιμοποιήσουν το κολλύριο, γιατί υποφέρουν από κόκκινα μάτια και αίσθημα τσουξίματος.
Μετά τις φαρμακευτικές παρεμβάσεις υπάρχουν κι άλλες θεραπείες με λέιζερ και πιο επεμβατικές οι οποίες τοποθετούν σωληνάκια και βαλβίδες εντός του οφθαλμού. Οι θεραπείες γίνονται στο πλαίσιο ημερήσιας νοσηλείας, χωρίς διανυκτέρευση στο νοσοκομείο και στην αρχή η όραση επιδεινώνεται. Υπάρχει δηλαδή ένα διάστημα κάποιων ημερών έως και μερικών εβδομάδων μετά την επέμβαση που ο ασθενής βλέπει χειρότερα και μετά προοδευτικά αποκαθίσταται η όρασή του και βλέπει όπως έβλεπε πριν, αποφεύγοντας την περαιτέρω απώλεια της οπτικής ικανότητας.
300 γονίδια εμπλέκονται στο γλαύκωμα
Για το γλαύκωμα έχουν εντοπιστεί περισσότερα από 300 εμπλεκόμενα γονίδια τα οποία διαδραματίζουν ρόλο και το μεγάλο ρίσκο αφορά τους ανθρώπους που έχουν βεβαρυμένο οικογενειακό ιστορικό, ενώ υπάρχουν δύο μορφές γλαυκώματος: Η πρωτοπαθής μορφή και η αποφολιδωτική μορφή, η οποία ενδημεί στην Ελλάδα όπως και σε κάποιες σκανδιναβικές χώρες και δεν εμφανίζεται σε όλο τον κόσμο.
Απαραίτητη εξέταση, η βυθοσκόπηση
Για την διάγνωση του γλαυκώματος χρειάζεται οπωσδήποτε βυθοσκόπηση με μέτρηση οπτικού νεύρου. Από εκεί και πέρα θα αποφασίσει ο ειδικός εάν θα κάνει και άλλες εξετάσεις όπως μέτρηση οπτικού πεδίου και OCT με τη χρήση ενός σκάνερ.
Προφανώς, στην ιδιαίτερη γεωμορφολογία της Ελλάδας με τα απομακρυσμένα ορεινά χωριά και τα μικρά νησιά, υπάρχει ζήτημα με την ανεπάρκεια του απαιτούμενου ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού, καθώς δεν έχουν όλοι οι απομακρυσμένοι οικισμοί την δυνατότητα να διενεργήσουν βυθοσκόπηση. Ωστόσο, ο έμπειρος οφθαλμίατρος μπορεί να διακρίνει από τις πρώτες εξετάσεις με την μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης και την οφθαλμολογική εξέταση ποιος ασθενής πρέπει να παραπεμφθεί για περαιτέρω εξετάσεις. Ένας αστικός μύθος που συμβάλλει στην αύξηση της υποδιάγνωσης του γλαυκώματος είναι πως «γλαύκωμα κινδυνεύουν αναπτύξουν μόνο οι άνθρωποι οι οποίοι έχουν υψηλή ενδοφθάλμια πίεση». Δυστυχώς, αυτό δεν ισχύει και υπάρχουν περιστατικά γλαυκώματος με φυσιολογικές τιμές ενδοφθάλμιας πίεσης. Στις ηλικίες άνω των 60 ετών που το γλαύκωμα είναι και πιο συχνό, έχουν 6 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν γλαύκωμα όσοι δεν έχει εξεταστεί τον τελευταίο χρόνο από οφθαλμίατρο. Στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Εβδομάδας Γλαυκώματος, από 8 έως 14 Μαρτίου, θα φωτιστεί σήμερα το βράδυ με πράσινο φως η Βουλή των Ελλήνων, με τους ειδικούς να καταλήγουν πως παρότι κάποια νέα φάρμακα (κολλύρια) που έχουν λάβει έγκριση σε Ιαπωνία, ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχουν ακόμα κυκλοφορήσει στην Ελλάδα, το μεγάλο πρόβλημα στην πατρίδα μας εντοπίζεται στην υποδιάγνωση και την κακή συμμόρφωση των ασθενών με την δοθείσα αγωγή και όχι στην επάρκεια των θεραπευτικών όπλων-που υπάρχει.
