Η πρόοδος που έχει συντελεστεί στη δημόσια υγεία δεν έχει καταφέρει να εξαλείψει από προσώπου γης τα 23 (περίπου) παραμελημένα τροπικά νοσήματα που εξακολουθούν να έχουν σημαντικό φορτίο στις πιο φτωχές περιοχές του πλανήτη. Ανάμεσά τους η λέπρα η νόσος του Hansen, που εξακολουθεί να καταγράφει κρούσματα διεθνώς (λίγο περισσότερα από τον πληθυσμό της Πάτρας) και που όλοι οι Έλληνες έμαθαν την εγχώρια πορεία της από την τηλεοπτική μεταφορά του βιβλίου της Βικτόρια Χίσλοπ «Το νησί».
Η πρόσβαση στη θεραπεία για τη λέπρα αποτελεί προϋπόθεση για να ευοδωθούν οι διεθνείς προσπάθειες εξάλειψης της νόσου, όπως υπογραμμίζει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ενόψει της επικείμενης Παγκόσμιας Ημέρας κατά της Λέπρας, την 25η Ιανουαρίου.
Το ένοχο βακτήριο
Η λέπρα είναι μια μολυσματική ασθένεια που προκαλείται από ένα είδος βακτηρίου, το Mycobacterium leprae, και αποτελεί μια από τις παλαιότερες ασθένειες που είναι γνωστές στην ανθρωπότητα. Η νόσος επηρεάζει κυρίως το δέρμα και τα περιφερικά νεύρα. Εάν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να οδηγήσει σε προοδευτικές και μόνιμες αναπηρίες και να προκαλέσει στίγμα και κοινωνική απομόνωση. Ωστόσο, η ασθένεια μπορεί να θεραπευτεί με πολυφαρμακευτική θεραπεία (MDT).
Οι προσπάθειες για την εξάλειψη της λέπρας έχουν οδηγήσει σε μειώσεις στον αριθμό των νέων κρουσμάτων σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Από τις 188 χώρες, περιοχές ή εδάφη που υπέβαλαν δεδομένα το 2024, οι 55 ανέφεραν μηδενικά κρούσματα λέπρας. Ωστόσο, 172.717 νέα κρούσματα εντοπίστηκαν παγκοσμίως και αναφέρθηκαν στον ΠΟΥ μέσα στο ίδιο έτος.
Μνημόνιο συνεργασίας για την δωρεάν χορήγηση της θεραπείας
Ο ΠΟΥ συνεργάζεται με όλους τους εταίρους στην αλυσίδα του φαρμάκου στη διεθνή προσπάθεια για την εξάλειψη της λέπρας. Από το 2000, ο Οργανισμός συνεργάζεται με την φαρμακοβιομηχανία Novartis, για την παροχή πολυφαρμακευτικής θεραπείας (MDT) και κλοφαζιμίνης, δωρεάν, σε όλους τους ασθενείς με λέπρα παγκοσμίως. Αυτή η συνεργασία παραμένει ένα από τα πιο βιώσιμα προγράμματα δωρεάς φαρμακευτικών προϊόντων στην παγκόσμια υγεία.
Σηματοδοτώντας τα 25 χρόνια συνεργασίας, ο ΠΟΥ και η Novartis παρέτειναν το Μνημόνιο Συνεργασίας για 5 επιπλέον χρόνια (2026-2030). Η παράταση προβλέπει τη συνέχιση της προμήθειας θεραπείας MDT και περιλαμβάνει επίσης χρηματοδότηση για την προμήθεια και διανομή εφάπαξ δόσης ριφαμπικίνης (SDR) για προφυλακτική αγωγή μετά την έκθεση (PEP).
«Η ακλόνητη δέσμευση συνεργατών όπως η Novartis κατά το τελευταίο τέταρτο του αιώνα υπήρξε θεμελιώδης για την πρόοδο που έχει σημειωθεί κατά της λέπρας στη διασφάλιση της δωρεάν πρόσβασης στη θεραπεία έχει βοηθήσει να μεταμορφωθούν εκατομμύρια ζωές και μας έχει φέρει πιο κοντά σε έναν κόσμο απαλλαγμένο από αυτή την αρχαία ασθένεια. Αυτή η διαρκής συνεργασία αποτελεί παράδειγμα της δύναμης της παγκόσμιας αλληλεγγύης στην υγεία - μια υπενθύμιση ότι, μαζί, μπορούμε να ξεπεράσουμε ακόμη και τις παλαιότερες και πιο εδραιωμένες προκλήσεις για την υγεία όταν η επιστήμη, η ισότητα και η συνεργασία ευθυγραμμίζονται στον ίδιο στόχο» τόνισε ο Δρ. Jeremy Farrar, Βοηθός Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ για την Προαγωγή της Υγείας, την Πρόληψη και τη Φροντίδα Νοσημάτων. Η διαθεσιμότητα δωρεάν ΜΔΘ έχει καταστήσει δυνατή τη θεραπεία της νόσου, την πρόληψη αναπηριών, τον μετριασμό του στιγματισμού και έχει επιτρέψει στα προσβεβλημένα άτομα να συνεχίσουν να εργάζονται και να ζουν μια φυσιολογική ζωή. Επιπλέον, η κλοφαζιμίνη έχει διασφαλίσει τη θεραπεία των αντιδράσεων της λέπρας, οι οποίες χαρακτηρίζονται από αιφνίδια, σοβαρά φλεγμονώδη επεισόδια, που οδηγούν σε αναπηρίες, εάν δεν αντιμετωπιστούν.
Βαρύτερο το στίγμα
«Η λέπρα είναι μια από τις παλαιότερες μολυσματικές ασθένειες που είναι γνωστές στην ανθρωπότητα και η καταπολέμησή της αποτελεί μέρος της ιστορίας μας από την ανακάλυψη της πρώτης αποτελεσματικής θεραπείας. Τα τελευταία 25 χρόνια έχουμε προσεγγίσει εκατομμύρια ασθενείς σε συνεργασία με τον ΠΟΥ και έχουμε δεσμευτεί να προχωρήσουμε περαιτέρω για να επιδιώξουμε το όραμά μας για έναν κόσμο απαλλαγμένο από λέπρα», υπογράμμισε ο Δρ. Lutz Hegemann, Πρόεδρος Παγκόσμιας Υγείας στη Novartis. Ενώ έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος, η διατήρηση αυτής της δυναμικής απαιτεί πολιτική δέσμευση, συμμετοχή της κοινότητας και συνεχή συνεργασία. Το θέμα της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας κατά της Λέπρας είναι «Η λέπρα θεραπεύεται, η πραγματική πρόκληση είναι το στίγμα».
Φέτος συμπληρώνονται επίσης 25 χρόνια από το έργο του Yohei Sasakawa ως Πρεσβευτή Καλής Θέλησης του ΠΟΥ για την Εξάλειψη της Λέπρας, ο οποίος επεσήμανε: «Μία από τις πιο επίμονες προκλήσεις είναι το κοινωνικό στίγμα που συνδέεται με τη λέπρα, το οποίο μπορεί να είναι πιο προβληματικό από την ίδια την ασθένεια και το οποίο μπορεί να επιμένει και μετά το τέλος της θεραπείας, ειδικά για τα άτομα που υπέστησαν αναπηρίες. Μπορεί να αντιμετωπίσουν διάφορες μορφές διακρίσεων, όπως αναγκαστικό διαζύγιο, απώλεια εκπαιδευτικών ευκαιριών και άδικη απόλυση. Ακόμα και μετά την ίασή τους, υπομένουν τον κοινωνικό αποκλεισμό».
Στο στόχαστρο και τα 23 παραμελημένα τροπικά νοσήματα
Στην Ελλάδα η ιστορία της λέπρας ξετυλίχθηκε μέσα από την μεταφορά στην τηλεόραση του γνωστού μυθιστορήματος της Βικτόρια Χίσλοπ «Το νησί», μέσα από την αφήγηση των απομονωμένων ασθενών της Σπιναλόγκας. Καθώς η λέπρα είναι μία από τις ασθένειες-στόχους στο πλαίσιο της ευρύτερης «ομπρέλας» των Παραμελημένων Τροπικών Νοσημάτων (NTDs), το έργο του ΠΟΥ υποστηρίζει επίσης την ενοποιημένη παγκόσμια προσπάθεια για έναν κόσμο απαλλαγμένο από όλα τα παραμελημένα τροπικά νοσήματα. Τα νοσήματα αυτά γνωστά με το ακρωνύμιο NTDs αποτελούν μια ομάδα 23 μεταδοτικών ασθενειών που ενδημούν κυρίως σε τροπικές και υποτροπικές περιοχές, πλήττοντας περισσότερους από 1 δισεκατομμύριο ανθρώπους, κυρίως σε κοινότητες με ακραία φτώχεια, έλλειψη καθαρού νερού και υποτυπώδεις υγειονομικές υποδομές. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας η λίστα περιλαμβάνει:
Από παρασιτικές λοιμώξεις:
-τη λεϊσμανίαση, που μεταδίδεται με σκνίπες (αμμοσκνίπες) και προκαλεί σπλαχνική ή δερματική νόσο
-τη σχιστοσωμίαση, μια χρόνια λοίμωξη που προκαλείται από παρασιτικά σκουλήκια του γλυκού νερού
-τη λεμφική φιλαρίαση (ελεφαντίαση), που προκαλείται από παράσιτα τα οποία μεταδίδονται με κουνούπια, οδηγώντας σε σοβαρό οίδημα
-την ογκοκερκίαση (τύφλωση των ποταμών), μια παρασιτική νόσο που προκαλείται από τσίμπημα μολυσμένης μαύρης μύγας
-τη νόσο Chagas (αμερικανική τρυπανοσωμίαση), που μεταδίδεται με έντομα και μπορεί να προκαλέσει σοβαρά καρδιακά προβλήματα
-την ανθρωποζωονόσο αφρικανική τρυπανοσωμίαση (νόσο του ύπνου), που μεταδίδεται με τη μύγα τσε-τσε
-τις ελμινθιάσεις που μεταδίδονται μέσω μολυσμένου εδάφους με σκουλήκια (ασκαρίδες, αγκυλόστομα)
-τη δρακονκουλίαση (νόσο του σκουληκιού της Γουινέας), που προκαλείται από την κατάποση νερού μολυσμένου με προνύμφες
-την κυστικέρκωση, μια λοίμωξη από ταινία που επηρεάζει το έντερο ή τους ιστούς (νευροκυστικέρκωση)
-την εχινοκοκκίαση, μια λοίμωξη από ταινίες που σχηματίζουν κύστεις στο σώμα
-τις τρεματωδιάσεις που μεταδίδονται μέσω μολυσμένων τροφίμων
Από βακτηριακές και ιογενείς λοιμώξεις:
-το τράχωμα, η κύρια λοιμώδης αιτία τύφλωσης παγκοσμίως
-η λέπρα (νόσος του Hansen), μια χρόνια βακτηριακή λοίμωξη που προσβάλλει δέρμα και νεύρα
-το έλκος Buruli, μια σοβαρή λοίμωξη του δέρματος και των μαλακών μορίων
-οι ενδημικές τρεπονεματώσεις, χρόνιες βακτηριακές λοιμώξεις που επηρεάζουν κυρίως το δέρμα και τα οστά
-ο δάγκειος πυρετός και ο πυρετός Τσικουνγκούνια, δύο ιογενείς ασθένειες που μεταδίδονται με κουνούπια
-η λύσσα, ιογενής ζωονόσος που μεταδίδεται με τσίμπημα μολυσμένων ζώων
-η νόσος Noma (γανγκραινώδης στοματίτιδα), μια σοβαρή λοίμωξη που καταστρέφει τους ιστούς του προσώπου, κυρίως σε υποσιτισμένα παιδιά
Άλλα παραμελημένα τροπικά νοσήματα:
-τα δαγκώματα από δηλητηριώδη φίδια, λόγω του τεράστιου φορτίου θνησιμότητας σε τροπικές περιοχές
-το μυκέτωμα, μια χρόνια λοίμωξη του δέρματος και των ιστών
-η ψώρα και άλλες παρασιτικές δερματοπάθειες
-η ποδοκονίωση, μια χρόνια νόσος που προκαλεί οίδημα στα πόδια (ελεφαντίαση)
