Τα αναψυκτικά, τα ζαχαρούχα ροφήματα και τα αλκοολούχα ποτά καθίστανται φθηνότερα, λόγω των σταθερά χαμηλών φορολογικών συντελεστών που ισχύουν στις περισσότερες χώρες. Το γεγονός αυτό διευκολύνει την αυξημένη κατανάλωσή τους, ειδικά στις νεαρές ηλικίες και «τροφοδοτεί» τις επιδημίες της παχυσαρκίας, του σακχαρώδους διαβήτη καιτων καρδιακών παθήσεων, αλλά και τους καρκίνους και τους τραυματισμούς σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες.
Σε δύο νέες παγκόσμιες εκθέσεις που δημοσιεύθηκαν σήμερα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καλεί τις κυβερνήσεις των κρατών να ενισχύσουν σημαντικά τους φόρους στα αναψυκτικά, τα ζαχαρούχα και τα αλκοολούχα ποτά. Πρόκειται για την λεγόμενη φορολόγηση «της αμαρτίας» όπως την αποκαλούσε ο αείμνηστος καθηγητής Οικονομικών της Υγείας Ιωάννης Κυριόπουλος.
Οι εκθέσεις του ΠΟΥ προειδοποιούν ότι τα αδύναμα φορολογικά συστήματα επιτρέπουν στα επιβλαβή αυτά προϊόντα να παραμένουν φθηνά, ενώ τα συστήματα υγείας αντιμετωπίζουν αυξανόμενη οικονομική πίεση από αυξημένο αριθμό ασθενών με χρόνιες (μη μεταδοτικές) ασθένειες και τραυματισμούς που μπορούν να προληφθούν.
Η φορολόγηση της αμαρτίας ως εργαλείο δημόσιας υγείας
«Οι φόροι υγείας είναι ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία που διαθέτουμε για την προώθηση της υγείας και την πρόληψη ασθενειών», δήλωσε ο Δρ. Tedros Adhanom Ghebreyesus, Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ. Ο ίδιος πρόσθεσε πως αν αυξηθούν οι φόροι σε προϊόντα όπως ο καπνός, τα αναψυκτικά και το αλκοόλ, οι κυβερνήσεις μπορούν να μειώσουν την επιβλαβή κατανάλωση και να αποδεσμεύσουν/εξοικονομήσουν κεφάλαια για ζωτικές υπηρεσίες υγείας.
Η συνδυασμένη παγκόσμια αγορά αναψυκτικών και αλκοολούχων ποτών παράγει δισεκατομμύρια δολάρια σε κέρδη, τροφοδοτώντας την ευρεία κατανάλωση και τα εταιρικά κέρδη. Ωστόσο, οι κυβερνήσεις αποκομίζουν μόνο ένα σχετικά μικρό μερίδιο αυτής της αξίας μέσω φόρων που επιβάλλονται για την υγεία, αφήνοντας τις κοινωνίες να επωμιστούν το μακροπρόθεσμο κόστος των συνεπειών της κατανάλωσης αυτών των επιβλαβών προϊόντων στην υγεία.
Τι ισχύει για αναψυκτικά & ζαχαρούχα ποτά
Οι εκθέσεις του ΠΟΥ δείχνουν ότι τουλάχιστον 116 χώρες φορολογούν τα αναψυκτικά. Ωστόσο, πολλά άλλα προϊόντα υψηλής περιεκτικότητας σε ζάχαρη, όπως οι χυμοί φρούτων 100%, τα ζαχαρούχα ποτά γάλακτος και οι έτοιμοι προς κατανάλωση καφέδες και τα τσάγια, διαφεύγουν της φορολογίας. Επίσης, ενώ το 97% των χωρών φορολογεί τα ενεργειακά ποτά, το ποσοστό αυτό δεν έχει αλλάξει από την τελευταία παγκόσμια έκθεση του 2023.
Τι ισχύει για το αλκοόλ
Μια ξεχωριστή έκθεση του ΠΟΥ δείχνει ότι τουλάχιστον 167 χώρες επιβάλλουν φόρους στα αλκοολούχα ποτά, ενώ 12 κράτη απαγορεύουν εντελώς το αλκοόλ. Παρόλα αυτά, η τιμή του αλκοόλ έχει γίνει πιο προσιτή ή έχει παραμείνει αμετάβλητη στις περισσότερες χώρες από το 2022, καθώς οι φόροι δεν συμβαδίζουν με τον πληθωρισμό και την αύξηση
του εισοδήματος. Το κρασί παραμένει αφορολόγητο σε τουλάχιστον 25 χώρες, κυρίως στην Ευρώπη, παρά τους σαφείς κινδύνους για την υγεία, καθώς πλέον έχουν καταρριφθεί οι παλιοί αστικοί μύθοι πως ένα ποτήρι κόκκινο κρασί την ημέρα (ή και παραπάνω) κάνει καλό στην καρδιά.
«Το πιο φθηνό και προσιτό αλκοόλ στους νέους οδηγεί στην αύξηση της βίας, τους τραυματισμούς και τις χρόνιες ασθένειες», τόνισε ο Δρ. Ετιέν Κρουγκ, Διευθυντής του Τμήματος Προαγωγής Υγείας και Πρόληψης του ΠΟΥ. Ενώ η βιομηχανία ωφελείται, το κοινό συχνά επωμίζεται τις συνέπειες για την υγεία και η κοινωνία επωμίζεται το οικονομικό κόστος.
Η θέση της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας
Από την εγχώρια επιστημονική κοινότητα ο πρόεδρος της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας, Ευάγγελος Φιλόπουλος υπογραμμίζει ότι είναι εγκληματικό να μπορούν οι νέοι ενήλικες –αλλά και οι έφηβοι και τα παιδιά (βάζοντας μπροστά έναν ενήλικο φίλο τους) –να αγοράζουν με 3 ευρώ μικρές φιάλες αλκοόλ στα περίπτερα και θυμίζει πως η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ ευθύνεται για την αυξημένη συχνότητα εμφάνισης πολλών καρκίνων, μεταξύ των οποίων οι καρκίνοι του παγκρέατος και του παχέος εντέρου.Ο ΠΟΥ διαπίστωσε ότι σε όλες τις περιοχές:
- Τα μερίδια φόρου επί του αλκοόλ παραμένουν χαμηλά, με τα παγκόσμια μέσα μερίδια ειδικών φόρων κατανάλωσης να είναι 14% για την μπίρα και 22,5% για τα οινοπνευματώδη ποτά.
- Οι φόροι επί των ζαχαρούχων ποτών (αναψυκτικά, ενεργειακά ποτά, έτοιμα κοκτέιλ, smoothies καφέδες και τσάγια) είναι χαμηλοί και κακώς στοχευμένοι, με τον μέσο φόρο να αντιπροσωπεύει μόνο περίπου το 2% της τιμής ενός κοινού ζαχαρούχου αναψυκτικού και συχνά να εφαρμόζεται μόνο σε ένα υποσύνολο ποτών, παραλείποντας μεγάλα τμήματα της αγοράς.
- Λίγες χώρες προσαρμόζουν τους φόρους στον ισχύοντα πληθωρισμό, επιτρέποντας στα προϊόντα που βλάπτουν την υγεία να γίνονται σταθερά με την πάροδο των ετών πιο προσιτά.
Αυτές οι τάσεις στη φορολογία επιμένουν παρά το γεγονός ότι μια δημοσκόπηση της Gallup το 2022 διαπίστωσε ότι η πλειοψηφία των ερωτηθέντων υποστήριξε πως θα επιθυμούσε να δει υψηλότερους φόρους στο αλκοόλ και τα ζαχαρούχα ποτά-αναψυκτικά. Ο ΠΟΥ καλεί τις χώρες να αυξήσουν και να επανασχεδιάσουν τους φόρους στο πλαίσιο της νέας πρωτοβουλίας του «3 επί 35» , η οποία στοχεύει στην αύξηση των πραγματικών τιμών τριών προϊόντων, του καπνού, του αλκοόλ και των ζαχαρούχων ποτών, έως το 2035, καθιστώντας τα λιγότερο προσιτά με την πάροδο του χρόνου, ειδικά στη νέα γενιά ώστε να συμβάλουν στην προστασία της υγείας των ανθρώπων.
