Ενώ οι εμπορικοί πόλεμοι του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έχουν πλέον υποχωρήσει σε ένταση και η τιμή της βενζίνης αρχίζει επιτέλους να μειώνεται, ο πληθωρισμός αποκτά έναν νέο καταλύτη. H τεράστια ανάπτυξη υποδομών τεχνητής νοημοσύνης στις ΗΠΑ αρχίζει να αυξάνει τις τιμές σε αγαθά που κυμαίνονται από τα smartphones έως την ηλεκτρική ενέργεια.
Πράγματι, η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται να αλλάξει την παγκόσμια οικονομία, όμως η κατασκευή των υποδομών που τη στηρίζουν δημιουργεί ήδη νέες πληθωριστικές πιέσεις. Η εκρηκτική ανάπτυξη των data centers στις ΗΠΑ αυξάνει τη ζήτηση για τσιπ, ηλεκτρική ενέργεια, καλώδια και εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό, ανεβάζοντας το κόστος σε ολόκληρη την οικονομία. Έτσι, οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η επανάσταση της AI μπορεί βραχυπρόθεσμα να γίνει ο νέος «πονοκέφαλος» των κεντρικών τραπεζών.
Το ερώτημα πλέον είναι πόσο ευρέως θα επηρεάσει αυτή η ανάπτυξη την οικονομία και για πόσο καιρό θα μπορούσε να διατηρήσει τον πληθωρισμό σε υψηλά επίπεδα. Οι απαντήσεις θα έχουν σημαντικές συνέπειες για την οικονομία πρώτα στις ΗΠΑ και εν συνεχεία και για τις υπόλοιπες μεγάλες οικονομίες.
Η κούρσα των 8 τρισ. δολαρίων
Τα κεφάλαια που διοχετεύονται στην κούρσα εξοπλισμών της τεχνητής νοημοσύνης είναι πρωτοφανή. Σύμφωνα με τη FactSet, οι κεφαλαιουχικές δαπάνες των πέντε λεγόμενων hyperscalers – Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft και Oracle - εκτιμάται ότι θα φθάσουν τα 741 δισ. δολάρια φέτος, αυξημένες κατά σχεδόν 75% σε σχέση με πέρυσι. Πού κατευθύνονται λοιπόν όλα αυτά τα χρήματα;
Παρότι η συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης, η ίδια η ανάπτυξη των υποδομών της είναι εντυπωσιακά υλική, σύμφωνα με δηλώσεις του οικονομολόγου του Columbia University, Στιτζν Βαν Νίβερμπργκ, στη WSJ. Τα data centers που χρησιμοποιούνται για την τεχνητή νοημοσύνη απαιτούν εξελιγμένο υπολογιστικό εξοπλισμό, συστήματα ψύξης για την αποφυγή υπερθέρμανσης, ηλεκτρικά και οπτικά καλώδια, καθώς και εφεδρικές γεννήτριες για την αποτροπή διακοπών ρεύματος.
Με βάση τα έργα που έχουν ανακοινωθεί ή σχεδιάζονται, ο oικονομολόγος εκτιμά ότι οι δαπάνες για την ανάπτυξη των υποδομών AI έως το 2032 θα μπορούσαν να φθάσουν τα 8 τρισ. δολάρια, σχεδόν πέντε φορές μεγαλύτερα από τη συνολική αξία της αγοράς ακινήτων της Nέας Υόρκης. Με τόσο μεγάλη ζήτηση, οι τιμές πολλών αγαθών που απαιτούνται για την κατασκευή αυτών των υποδομών αυξάνονται. Και επειδή τα αγαθά αυτά χρησιμοποιούνται και πέρα από την τεχνητή νοημοσύνη, οι αυξήσεις τιμών μεταφέρονται και στην ευρύτερη οικονομία.
Τα τσιπ μνήμης και αποθήκευσης δεδομένων, για παράδειγμα, χρησιμοποιούνται σε μια μεγάλη γκάμα ηλεκτρονικών προϊόντων, από κονσόλες βιντεοπαιχνιδιών έως αυτοκίνητα. Οι Nintendo, Microsoft και Sony έχουν ήδη αυξήσει τις τιμές ορισμένων συσκευών τους. Αντίστοιχες αυξήσεις αναμένονται και στα προϊόντα της Apple, σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο Tιμ Κουκ, ο οποίος δήλωσε στη WSJ ότι η αύξηση του κόστους είναι πρωτοφανής σε σύγκριση με οτιδήποτε έχει δει «σε οποιονδήποτε τομέα εδώ και πάνω από 40 χρόνια».
Το μεγάλο ερώτημα
Εάν όμως η τεχνητή νοημοσύνη αποδειχθεί τόσο επαναστατική όσο προβλέπουν πολλοί οικονομολόγοι, θα μπορούσε τελικά να περιορίσει τον πληθωρισμό; Αυτό είναι το δίδαγμα προηγούμενων τεχνολογικών επαναστάσεων, οι οποίες αύξησαν την παραγωγικότητα των εργαζομένων και διευκόλυναν τις επιχειρήσεις να καλύπτουν τη ζήτηση χωρίς να αυξάνουν τις τιμές. Ο νέος πρόεδρος της Φέντεραλ Ριζέρβ, Κέβιν Γουορς, έχει υποστηρίξει αυτή την άποψη.
«Η τεχνητή νοημοσύνη θα αποτελέσει μια σημαντική αποπληθωριστική δύναμη, αυξάνοντας την παραγωγικότητα και ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα των ΗΠΑ», έγραψε στην εφημερίδα τον Νοέμβριο. Η εκτίμησή του για την επίδραση της AI στον πληθωρισμό θα αποτελέσει ένα από τα πρώτα σημαντικά τεστ της ηγεσίας του στην κεντρική τράπεζα.
Οι υποδομές AI θα μπορούσαν να αναπτυχθούν πολύ ταχύτερα από προηγούμενες μετασχηματιστικές τεχνολογίες, όπως οι σιδηρόδρομοι του 19ου αιώνα, ο εξηλεκτρισμός των αρχών του 20ού αιώνα ή οι τηλεπικοινωνίες κατά την περίοδο της φούσκας των dot-com. Ωστόσο, θα χρειαστεί χρόνος μέχρι να αποδώσουν καρπούς.
Αποπληθωριστική δύναμη μακροπρόθεσμα
Ακόμη και σε ένα επιταχυνόμενο σενάριο, οι οικονομολόγοι της UBS εκτιμούν ότι θα απαιτηθούν τουλάχιστον μερικά χρόνια μέχρι η τεχνητή νοημοσύνη να αρχίσει να συμβάλλει στη μείωση του πληθωρισμού. Βραχυπρόθεσμα, η ζήτηση που δημιουργεί η AI οδηγεί σε υψηλότερες τιμές. Σε έρευνα της National Association for Business Economics (NABE) που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα, το 81% των οικονομολόγων δήλωσε ότι η ανάπτυξη των υποδομών AI θα ενισχύσει τον πληθωρισμό μέσα στον επόμενο χρόνο.
«Στην πρώτη φάση κάθε μεγάλης τεχνολογικής επανάστασης παρατηρείται πίεση σε περιορισμένους πόρους, γεγονός που συνήθως ασκεί ανοδικές πιέσεις στις τιμές», δήλωσε ο επικεφαλής οικονομολόγος της EY-Parthenon, Γκρέγκορι Ντάκο. Τα πρώτα σημάδια είναι ήδη ορατά στα στοιχεία του πληθωρισμού. Οι τιμές καταναλωτή για λογισμικό και περιφερειακά υπολογιστών αυξήθηκαν κατά περίπου 15% τον Μάιο σε σχέση με έναν χρόνο πριν, σύμφωνα με το υπουργείο Εργασίας των ΗΠΑ.
Παράλληλα, ο δείκτης χονδρικών τιμών για ηλεκτρονικά εξαρτήματα και αξεσουάρ αυξήθηκε κατά 27% σε ετήσια βάση τον προηγούμενο μήνα. Η επίδραση της ανάπτυξης της AI στις τιμές ενδέχεται να διαφέρει θεμελιωδώς από εκείνη των δασμών ή των αυξήσεων στις τιμές της ενέργειας, σύμφωνα με αναλυτές της Evercore ISI. Τόσο οι δασμοί όσο και οι αυξήσεις στο πετρέλαιο αποτελούν προσωρινά σοκ. Η AI, αντίθετα, δημιουργεί ένα διαρκές σοκ ζήτησης που μπορεί να διαρκέσει χρόνια.
Σοκ ζήτησης που δεν έχει ακόμη φανεί
Στην πραγματικότητα, μεγάλο μέρος αυτού του σοκ ζήτησης δεν έχει ακόμη εκδηλωθεί. Το μέλος του δ.σ. της Fed, Λίζα Κουκ, επισήμανε σε ομιλία της τον περασμένο μήνα ότι μόνο ένα μικρό μέρος των ανακοινωμένων επενδύσεων σε data centers έχει μέχρι στιγμής υλοποιηθεί. Τα κεφάλαια που αναμένεται να αντλήσουν μέσω μελλοντικών δημόσιων εγγραφών οι OpenAI και Anthropic θα μπορούσαν να τροφοδοτήσουν ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη αυτή.
Η δυναμική αυτή αποτυπώνεται και στην άνοδο των μετοχών των εταιρειών παραγωγής τσιπ. Παρά τη σημαντική διόρθωση αυτής της εβδομάδας, ο δείκτης Ημιαγωγών της Φιλαδέλφια παραμένει αυξημένος κατά περίπου 150% μέσα στον τελευταίο χρόνο.
Βεβαίως, τα data centers δεν κατασκευάζονται μόνο με τσιπ. Όπως και τα τσιπ, πολλά από τα υπόλοιπα υλικά και εξαρτήματα που απαιτούνται για την κατασκευή και λειτουργία τους χρησιμοποιούνται ευρέως σε όλη την οικονομία. Αυτό μπορεί να αυξήσει το κόστος για πολλές επιχειρήσεις, οι οποίες στη συνέχεια ενδέχεται να μετακυλίσουν το επιπλέον κόστος στους καταναλωτές.
Ακριβότερο ρεύμα και υψηλότερο εργατικό κόστος
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ανάπτυξη της AI αυξάνει και το εργατικό κόστος. Ήδη, οι μισθοί εργαζομένων που απασχολούνται σε έργα κατασκευής data centers αυξάνονται. Οι μέσες ωριαίες αποδοχές ηλεκτρολόγων και τεχνικών εγκαταστάσεων καλωδίωσης ήταν τον Απρίλιο αυξημένες κατά 6,5% σε ετήσια βάση, έναντι 3,6% για το σύνολο των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα.
Καθώς νέα data centers τίθενται σε λειτουργία, αυξάνεται επίσης η ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια. Νωρίτερα φέτος, οικονομολόγοι της Goldman Sachs προέβλεψαν ότι τα data centers θα ευθύνονται για σχεδόν το ήμισυ της αύξησης της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στις ΗΠΑ έως το 2030. Ως αποτέλεσμα, εκτιμούν ότι οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος για τους καταναλωτές θα αυξηθούν κατά περίπου 6% ετησίως φέτος και το επόμενο έτος.
Και παρότι οικονομολόγοι δεν προβλέπουν ότι η ανάπτυξη της AI θα προκαλέσει πληθωριστική έκρηξη ανάλογη με εκείνη που σημειώθηκε μετά την επανεκκίνηση της οικονομίας ύστερα από την κρίση της Covid-19, εκτιμούν ότι θα διατηρήσει τον πληθωρισμό σε σχετικά υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. «Όσο περισσότερα τέτοια φαινόμενα συμβαίνουν, τόσο πιο πιθανό είναι οι άνθρωποι να αρχίσουν να πιστεύουν ότι πρόκειται για ένα μόνιμο μοτίβο και να πάψουν να αναμένουν ότι ο πληθωρισμός θα επιστρέψει στα χαμηλότερα επίπεδα», δήλωσε στη WSJ ο οικονομολόγος του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, Τζον Στέινσον.
