Τα τελευταία χρόνια γίνεται μεγάλη συζήτηση για τα μικροπλαστικά που καταλήγουν στο περιβάλλον με τελικούς αποδέκτες το έδαφος, το νερό και όλη την τροφική αλυσίδα, επιβαρύνοντας το οικοσύστημα και κατ’ επέκταση τη δημόσια υγεία. Όπως εξηγεί η Δρ. Αργυρώ Λαγούδη, χημικός, με εξειδίκευση στην Περιβαλλοντική Χημεία, διευθύντρια της Terra Neutral, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Χημικών Προϊόντων (ECHA), υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 42.000 τόνοι μικροπλαστικών απελευθερώνονται ετησίως στο περιβάλλον.
Με στόχο την ανάσχεση αυτής της σημαντικής ροής, η ΕΕ θέσπισε τον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/2055 ο οποίος τροποποιεί τον υπάρχοντα Κανονισμό REACH. Στόχος της ΕΕ είναι να μειώσει τη ρύπανση από μικροπλαστικά κατά 30% έως το 2030, αποτρέποντας την έκλυση περίπου 500.000 τόνων μικροπλαστικών σε βάθος 20ετίας. Στο πλαίσιο του νέου κανονισμού, υπάρχουν κατηγορίες προϊόντων με μικροπλαστικά καθημερινής χρήσης, που πρόκειται σταδιακά να καταργηθούν έως το 2030, ενώ δημιουργούνται και νέες υποχρεώσεις για την βιομηχανία.
Πώς ορίζονται τα μικροπλαστικά και πού χρησιμοποιούνται
Όπως εξηγεί η Δρ. Αργυρώ Λαγούδη, ως μικροπλαστικά ορίζονται τα μικροσωματίδια συνθετικών πολυμερών σε μέγεθος ≤5 mm, ή μήκος ≤15 mm για ινώδη σωματίδια που περιέχονται σε σωματίδια σε ποσοστό τουλάχιστον 1% κατά βάρος ή σχηματίζουν συνεχή επικάλυψη. Η ειδικός εξηγεί πως τα πλαστικά μικρής διαμέτρου λόγω των ιδιοτήτων τους βρίσκουν χρήση σε πάρα πολλές εφαρμογές όπου χρησιμοποιούνται πλαστικά σε κόκκο.
Ενδεικτικά, χρησιμοποιούντα ιμικροπλαστικά σφαιρίδια ή πλαστικά σε κόκκο σε προϊόντα απολέπισης, καλλυντικά, καθαριστικά προϊόντα, τεχνητούς χλοοτάπιτες, φυτοπροστατευτικά προϊόντα, στιλβωτικά, αποσμητικά χώρου και βιοκτόνα. Τα μικροπλαστικά που υπάρχουν στα προϊόντα αυτά μετά την χρήση τους είτε ξεπλένονται είτε απορρίπτονται είτε διασπείρονται κατά την χρήση τους και στην συνέχεια, καταλήγουν στα απόβλητα, στη θάλασσα ή το έδαφος, με συνέπεια να εισέρχονται και στην τροφική αλυσίδα και να καταλήγουν στον ανθρώπινο οργανισμό.
Ποιες κατηγορίες μικροπλαστικών πρόκειται προοδευτικά να καταργηθούν
Ο νέος Κανονισμός της ΕΕ προβλέπει κατάργηση συγκεκριμένων προϊόντων κλιμακωτά από σήμερα έως το 2035, τα οποία περιλαμβάνουν:
- τα «μικροσφαιρίδια», τα μικροπλαστικά δηλαδή που χρησιμοποιούνται ως λειαντικά (π.χ. για απολέπιση σε καλλυντικά ή καθαριστικά).
- τα καλλυντικά προϊόντα που ξεπλένονται (rinse-off).
- τα απορρυπαντικά, τα προϊόντα καθαρισμού, τα κεριά, τα στιλβωτικά και τα αποσμητικά χώρου, καθώς και τα προϊόντα λίπανσης ή τα γεωργικά είδη.
- τα καλλυντικά που δεν ξεπλένονται (leave-on), σε ιατροτεχνολογικά προϊόντα και στην ενθυλάκωση αρωματικών ουσιών
- τα κοκκώδη υλικά πλήρωσης σε συνθετικές επιφάνειες αθλητικών εγκαταστάσεων (όπως τα γήπεδα με τεχνητό χλοοτάπητα), καθώς και σε φυτοπροστατευτικά προϊόντα και βιοκτόνα.
- τα προϊόντα μακιγιάζ, χειλιών και νυχιών.
Νέοι κανόνες για τα μικροπλαστικά και στη βιομηχανία
Παράλληλα, όπως εξηγεί η Δρ. Αργυρώ Λαγούδη, ο Κανονισμός 2055/2023 και ο Κανονισμός 2365/2025 θέτουν νέους κανόνες για την χρήση των μικροπλαστικών στις βιομηχανίες. Κι αυτό επειδή, ποσότητα πλαστικών σε κόκκο είναι δυνατό να διαφύγει στο περιβάλλον ως απώλεια κατά την παραγωγή πλαστικών προϊόντων. Η νομοθεσία απαιτεί την καταγραφή των απωλειών μικροπλαστικών από τους μεταφορείς και τους χρήστες πλαστικών σε κόκκο και την ανάπτυξη σχεδίων για την μείωση των απωλειών μικροπλαστικών στο περιβάλλον στα διάφορα στάδια της αλυσίδας παραγωγής των πλαστικών προϊόντων και την αποστολή ετησίως στοιχείων για τα μικροπλαστικά.
Συνεπώς, προκύπτουν σημαντικές υποχρεώσεις εκθέσεων για τις εταιρίες παραγωγής πλαστικών προϊόντων, ενώ παράλληλα απαιτείται η εύρεση καινοτόμων προϊόντων από φυσικά ή βιοαποδομήσιμα υλικά για την αντικατάσταση των προϊόντων μικροπλαστικών που χρησιμοποιούνται από τους καταναλωτές.
