Πώς εκλέγεται ο Πρόεδρος των ΗΠΑ

Ο Ντόναλντ Τραμπ το χαρακτήρισε κάποτε «καταστροφή για τη δημοκρατία». Ο Τόμας Τζέφερσον είχε πει ότι ήταν «η πιο επικίνδυνη κηλίδα στο Σύνταγμά μας». Ακόμη και ο Τζέιμς Μάντισον, που θεωρείται ο «πατέρας του Συντάγματος», τελικά κατέληξε στο ότι θα έπρεπε να αναθεωρηθεί. Από την αρχή της Δημοκρατίας, το Εκλεκτορικό Κολλέγιο και η έμμεση μέθοδος εκλογής του προέδρου των ΗΠΑ ήταν από τις πιο αμφιλεγόμενες διατάξεις του ιδρυτικού κειμένου. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι μια σταθερή πλειοψηφία των Αμερικανών θα ήθελε να εγκαταλειφθεί το σύστημα και οι ηγέτες τους να εκλέγονται άμεσα - μια διαδικασία που θα οδηγούσε σε διαφορετικό Πρόεδρο πέντε φορές τον περασμένο αιώνα, με πιο πρόσφατη τις εκλογές του 2016.

Ενώ το Εκλεκτορικό Κολλέγιο διατηρεί τον κεντρικό του ρόλο στην πολιτική των ΗΠΑ, υπάρχει πιθανότητα το αποτέλεσμα οποιωνδήποτε προεδρικών εκλογών -συμπεριλαμβανομένων των επερχόμενων στις 5 Νοεμβρίου- να καθοριστεί από τη Βουλή των Αντιπροσώπων.

Πώς λειτουργεί το Εκλεκτορικό Κολλέγιο

Η διαδικασία είναι: 1) Επιλογή των εκλεκτόρων μέσω της λαϊκής ψήφου 2) συνεδρίαση των εκλεκτόρων όπου και ψηφίζουν τον επόμενο πρόεδρο και αντιπρόεδρο και 3) την καταμέτρηση των ψήφων των εκλεκτόρων από το Κογκρέσο.

Όταν οι ψηφοφόροι σε κάθε πολιτεία επιλέγουν έναν προεδρικό υποψήφιο σε αυτό που είναι γνωστό ως λαϊκή ψήφος, στην πραγματικότητα ψηφίζουν για μια λίστα πιθανών εκλεκτόρων που ευθυγραμμίζονται με αυτή την επιλογή. Αυτοί οι δυνάμει εκλέκτορες επιλέγονται από τα πολιτικά κόμματα.

Το ποιο από αυτά τα πρόσωπα θα συμμετέχει τελικά στο Εκλεκτορικό Κολλέγιο εξαρτάται από το πόσο καλά τα καταφέρνουν οι υποψήφιοί τους σε κάθε πολιτεία. Κάθε πολιτεία έχει έναν αριθμό εκλεκτόρων ίσο με την εκπροσώπησή της και στα δύο σώματα του Κογκρέσου (Γερουσία και Βουλή των Αντιπροσώπων), για ένα σύνολο 538 εκλεκτόρων (435 βουλευτές της Βουλής των Αντιπροσώπων + 100 Γερουσιαστές (2 από κάθε μία από τις 50 πολιτείες) + 3 για την Περιφέρεια της Κολούμπια). Σύμφωνα με την 23η τροπολογία του Συντάγματος, η περιφέρεια της Κολούμπια λαμβάνει τρεις εκλέκτορες και αντιμετωπίζεται ως Πολιτεία για τους σκοπούς του Εκλεκτορικού Κολλεγίου.

Οι δυνητικοί εκλέκτορες του νικητή υποψήφιου προέδρου διορίζονται ως εκλέκτορες της πολιτείας -εκτός από τη Νεμπράσκα και το Μέιν, όπου οι εκλέκτορες κατανέμονται αναλογικά. Στη Νεμπράσκα και το Μέιν, ο νικητής της πολιτείας λαμβάνει δύο εκλέκτορες και ο νικητής κάθε περιφέρειας του Κογκρέσου (ο οποίος μπορεί να είναι ο ίδιος με τον νικητή ή διαφορετικός υποψήφιος) λαμβάνει έναν εκλέκτορα. Το σύστημα αυτό επιτρέπει στη Νεμπράσκα και το Μέιν να απονέμουν εκλεκτορικές θέσεις σε περισσότερους από έναν υποψήφιους.

Φέτος, οι εκλέκτορες είναι προγραμματισμένο να συναντηθούν στις 17 Δεκεμβρίου για να ψηφίσουν τον Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρο. Περιστασιακά, κάποιος «άπιστος εκλέκτορας» ενδέχεται να ψηφίσει άλλον υποψήφιο αντί για αυτόν για τον οποίο έχει δεσμευτεί. Οι πολιτειακοί νόμοι διαφέρουν ως προς τον τρόπο αντιμετώπισης αυτού του σεναρίου.

Ας δούμε πώς θα διεξαχθεί αυτή η διαδικασία με βάση τα αριθμητικά δεδομένα:

1. Ημέρα των Εκλογών (Election Day)

Οι προεδρικές εκλογές το 2024 θα διεξαχθούν την Τρίτη 5 Νοεμβρίου 2024. Την ημέρα αυτή, οι πολίτες των ΗΠΑ ψηφίζουν για τον πρόεδρο, τον αντιπρόεδρο, καθώς και για άλλα δημόσια αξιώματα (Γερουσιαστές, μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων κ.λπ.).

2. Το Εκλεκτορικό Κολέγιο

Ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος δεν εκλέγονται απευθείας από τη λαϊκή ψήφο. Κάθε πολιτεία εκλέγει έναν αριθμό εκλεκτόρων ανάλογα με τον πληθυσμό της, και ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί στα μέλη της στη Βουλή των Αντιπροσώπων συν τους δύο γερουσιαστές της πολιτείας.

Το Εκλεκτορικό Κολέγιο αποτελείται από 538 εκλέκτορες συνολικά.

Για να εκλεγεί κάποιος Πρόεδρος, πρέπει να συγκεντρώσει τουλάχιστον 270 εκλεκτορικές ψήφους.

3. Κατανομή των Εκλεκτόρων ανά Πολιτεία

Κάθε πολιτεία, ανάλογα με τον πληθυσμό της, έχει διαφορετικό αριθμό εκλεκτόρων. Για παράδειγμα:

Η Καλιφόρνια, η πολυπληθέστερη πολιτεία, διαθέτει 54 εκλέκτορες.

Το Τέξας έχει 40 εκλέκτορες.

Οι μικρότερες πολιτείες, όπως το Βερμόντ ή το Ντέλαγουερ, έχουν από 3 εκλέκτορες.

Σε κάθε πολιτεία (εκτός από τη Νεμπράσκα και το Μέιν, όπου εφαρμόζεται σύστημα κατανομής), όποιος κερδίσει την πλειοψηφία της λαϊκής ψήφου κερδίζει και όλους τους εκλέκτορες της πολιτείας αυτής. Αυτό είναι το σύστημα "Winner-Takes-All".

4. Σημαντικές Πολιτείες (Swing States)

Ορισμένες πολιτείες θεωρούνται πιο "ευμετάβλητες" (swing states), καθώς το εκλογικό αποτέλεσμα σε αυτές είναι αμφίρροπο και μπορεί να κρίνει το τελικό αποτέλεσμα. Οι αμφίρροπες πολιτείες Μίσιγκαν, Αριζόνα, Νεβάδα, Ουισκόνσιν, Πενσιλβάνια, Τζόρτζια και Βόρεια Καρολίνα συνήθως καθορίζουν ποιος θα κερδίσει τις εκλογές, λόγω του ότι αλλάζουν πολιτική κατεύθυνση μεταξύ των κομμάτων.

5. Η Λαϊκή Ψήφος

Η λαϊκή ψήφος καθορίζει ποιο κόμμα ή ποιο προεδρικό ζεύγος θα κερδίσει τους εκλέκτορες σε κάθε πολιτεία. Ωστόσο, δεν είναι απαραίτητο ο υποψήφιος που κερδίζει τη λαϊκή ψήφο σε εθνικό επίπεδο να κερδίσει και την προεδρία, όπως έχει συμβεί σε προηγούμενες εκλογές (π.χ., το 2016 με τον Ντόναλντ Τραμπ).

6. Συνάντηση των Εκλεκτόρων και Εκλογή Προέδρου

Οι εκλέκτορες από κάθε πολιτεία συναντιούνται τον Δεκέμβριο στην πολιτεία τους και ψηφίζουν επίσημα για τον Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρο. Οι ψήφοι αυτές αποστέλλονται στο Κογκρέσο, όπου επικυρώνονται επίσημα τον Ιανουάριο του 2025.

7. Επίσημη Επικύρωση

Η επίσημη καταμέτρηση των εκλεκτορικών ψήφων γίνεται κατά τη διάρκεια κοινής συνεδρίασης του Κογκρέσου, συνήθως στις αρχές Ιανουαρίου. Σε αυτή τη συνεδρίαση ανακοινώνεται επίσημα το αποτέλεσμα και ο νικητής ανακηρύσσεται επόμενος Πρόεδρος των ΗΠΑ.

8. Ορκωμοσία

Ο νέος Πρόεδρος θα αναλάβει τα καθήκοντά του την 20ή Ιανουαρίου 2025 με την τελετή ορκωμοσίας στην Ουάσιγκτον.

Συνοπτικά, οι εκλογές του 2024 θα κριθούν με βάση τον αριθμό των εκλεκτόρων που θα κερδίσει κάθε υποψήφιος, με στόχο να φτάσει τους 270 εκλέκτορες.

Σε κάθε εκλογική αναμέτρηση για την προεδρία των ΗΠΑ υπάρχουν και μερικοί ανεξάρτητοι υποψήφιοι οι οποίοι όμως δεν καταφέρνουν να σπάσουν το δίπολο των δύο κομμάτων. Φέτος υποψήφιοι, μεταξύ άλλων θα είναι, η οικολόγος Τζιλ Στάιν και ο πανεπιστημιακός Κορνέλ Ουέστ, οι οποίοι αναμένεται να συγκεντρώσουν πολύ μικρό ποσοστό των ψήφων. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ εκλέγεται για θητεία τεσσάρων ετών και μπορεί να εκτίσει δύο θητείες, συνεχόμενες ή όχι. Αυτό σημαίνει ότι αν εκλεγεί η Χάρις τον Νοέμβριο, θα μπορεί να είναι ξανά υποψήφια για την προεδρία και το 2028, όχι όμως ο Τραμπ.