Για παραβίαση της συμφωνία εκεχειρίας από το Ιράν, έκανε λόγο ο Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζοντας πως η Τεχεράνη εξαπέλυσε τουλάχιστον τέσσερα drones εναντίον πλοίων που διέπλεαν στα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με τον Αμερικανό πρόεδρο, ένα από τα drones έπληξε το κατάστρωμα φορτηγού πλοίου, ενώ οι αμερικανικές δυνάμεις κατέρριψαν τα υπόλοιπα τρία.
Παράλληλα, το Ομάν, ενημέρωσε Ευρωπαίους αξιωματούχους ότι δεν υπάρχει τρόπος να επανέλθει το προπολεμικό καθεστώς στα Στενά του Ορμούζ και ότι τα πλοία που διέρχονται ενδέχεται να χρειαστεί να καταβάλλουν ορισμένα τέλη, σύμφωνα με πηγές στο Bloomberg. Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι αξιωματούχοι του Ομάν διαβεβαίωσαν πως η χώρα θα συνεχίσει να τηρεί το διεθνές δίκαιο της θάλασσας.
Ωστόσο, πρόσθεσαν ότι ενδέχεται να επιβληθούν χρεώσεις για υπηρεσίες όπως η αντιμετώπιση περιστατικών θαλάσσιας ρύπανσης ή η παροχή βοήθειας στη ναυσιπλοΐα των πλοίων. Παραμένει ασαφές αν οι χρεώσεις αυτές θα είναι υποχρεωτικές. Το Ομάν εξετάζει τα συστήματα που εφαρμόζονται σε άλλα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα διεθνώς, όπως τα Στενά της Μαλάκα στην Ασία, όπου δεν επιβάλλονται υποχρεωτικά τέλη διέλευσης.
Οι ΗΠΑ, η Ευρώπη και οι αραβικές χώρες του Κόλπου εκφράζουν ολοένα και μεγαλύτερη ανησυχία ότι το Ομάν ενδέχεται να συμφωνήσει με το Ιράν στη δημιουργία ενός συστήματος διοδίων ή τελών για τη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ. Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, θα συναντηθεί τη Δευτέρα στο Παρίσι με τον σουλτάνο του Ομάν, Χάιθαμ μπιν Ταρίκ, καθώς οι διεθνείς δυνάμεις εντείνουν τις προσπάθειες για να διασφαλίσουν ότι θα συνεχιστεί η ελεύθερη διέλευση των πλοίων από το Στενό του Ορμούζ.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της γαλλικής προεδρίας, οι δύο ηγέτες θα συζητήσουν «την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών, η οποία εξαρτάται από την ελεύθερη και άνευ όρων διέλευση μέσω των Στενών του Ορμούζ». Το Ομάν και το Ιράν μοιράζονται τις ακτές των Στενών του Ορμούζ, μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς παγκοσμίως για τη μεταφορά πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Το Ιράν έκλεισε ουσιαστικά Στενά του Ορμούζ, εξαπολύοντας επιθέσεις και απειλές κατά πλοίων από τα τέλη Φεβρουαρίου, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν τους βομβαρδισμούς κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Δυτικές κυβερνήσεις εκτιμούν επίσης ότι η Τεχεράνη τοποθέτησε νάρκες σε τμήματα της περιοχής. Με τις ΗΠΑ και το Ιράν να βρίσκονται πλέον σε ειρηνευτικές συνομιλίες, η Τεχεράνη επιμένει ότι η διαχείριση της ναυσιπλοΐας στο Στενό θα γίνεται από κοινού με το Ομάν.
Όπως επισημαίνει το Bloomberg, η επιβολή τελών στα διερχόμενα πλοία θα μπορούσε να κοστίσει δεκάδες δισ. δολάρια ετησίως σε εμπόρους πρώτων υλών και ναυτιλιακές εταιρείες. Οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας, της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων έχουν προειδοποιήσει ότι μια τέτοια πρακτική θα παραβίαζε το διεθνές δίκαιο της θάλασσας.
Το Ομάν είναι σύμμαχος των ΗΠΑ, διατηρεί όμως παράλληλα στενές σχέσεις με το Ιράν. Συχνά χαρακτηρίζεται ως η «Ελβετία της Μέσης Ανατολής», λόγω της ουδέτερης στάσης που τηρεί στις γεωπολιτικές συγκρούσεις, ενώ πριν από το ξέσπασμα του πολέμου διαμεσολαβούσε στις επαφές μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Ωστόσο, η Μουσκάτ έχει εκπέμψει αντικρουόμενα μηνύματα για το μέλλον των Στενών του Ορμούζ.
Την Τρίτη συνυπέγραψε κοινή ανακοίνωση με το Ιράν, στην οποία αναφερόταν ότι οι δύο χώρες θα συζητήσουν τον τρόπο λειτουργίας της θαλάσσιας οδού και το κόστος που συνδέεται με αυτή. Δύο ημέρες αργότερα, υπέγραψε κοινή δήλωση των ΗΠΑ και του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), με την οποία απορρίπτονται «οποιαδήποτε διόδια, τέλη ή προσπάθειες επιβολής ελέγχου στο Στενό του Ορμούζ».
«Μας είπαν στη συνάντηση και υπέγραψαν επίσης τη δήλωση ότι δεν πρόκειται να υπάρξουν τέλη ή διόδια. Νομίζω ότι αυτό είναι ένα θετικό νέο», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, κατά την επίσκεψή του στο Μπαχρέιν. Σύμφωνα με πηγές, αξιωματούχοι του Ομάν έχουν ενημερώσει Ευρωπαίους ομολόγους τους ότι βρίσκονται υπό πίεση από το Ιράν.
Η Ισλαμική Δημοκρατία εξαπέλυσε πυραύλους και drones σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, μεταξύ άλλων και εναντίον του Ομάν, ενώ εξακολουθεί να αποτελεί τη σημαντικότερη στρατιωτική δύναμη στον Περσικό Κόλπο, παρά τις ζημιές που υπέστησαν οι ένοπλες δυνάμεις της από τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα. «Το Ομάν βρίσκεται ανάμεσα σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα, προσπαθώντας να διατηρήσει τις ισορροπίες Ιράν και ΗΠΑ», δήλωσε ο Μπάντερ Αλ Σάιφ.
«Αυτή η τακτική ισορροπιών λειτούργησε σε γενικές γραμμές στο παρελθόν. Όμως τώρα που οι δύο πλευρές βρίσκονται σε πόλεμο και επιχειρούν διαρκώς να υπερισχύσουν η μία της άλλης, η στάση του Ομάν αργά ή γρήγορα θα του κοστίσει», έσπευσε να συμπληρώσει ο επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κουβέιτ και συνεργάτης του Chatham House.
Το Ιράν έχει ήδη δηλώσει ότι τα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ θα πρέπει να υποβάλλουν σε αυτό αίτηση για ασφαλιστική κάλυψη, ενώ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι η σχετική υπηρεσία θα παρέχεται δωρεάν μόνο για περίπου τις επόμενες 60 ημέρες. Το ζήτημα αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία τριβής στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον για την επίτευξη μόνιμης ειρηνευτικής συμφωνίας, έπειτα από σχεδόν τέσσερις μήνες πολέμου.
Την Πέμπτη, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ξεκαθάρισε ότι το Ιράν θα πρέπει να διατηρήσει χωρίς διόδια το Στενό του Ορμούζ και να διασφαλίσει ότι τα πλοία δεν θα επιβαρύνονται με τέλη, εφόσον επιθυμεί την υπογραφή οριστικής συμφωνίας ειρήνης. Σε διαφορετική περίπτωση, προειδοποίησε, τίποτα δεν θα εμποδίζει και άλλες χώρες να επιβάλουν αντίστοιχες χρεώσεις σε άλλα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα, κάτι που, όπως είπε, «θα οδηγήσει στο χάος».
Οι ροές πετρελαίου μέσω του Ορμούζ έχουν αυξηθεί μετά την υπογραφή της ενδιάμεσης ειρηνευτικής συμφωνίας από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και το Ιράν την περασμένη εβδομάδα, εξέλιξη που συνέβαλε στη σημαντική υποχώρηση των τιμών του αργού πετρελαίου. Ωστόσο, η κίνηση των πλοίων παραμένει αισθητά χαμηλότερη από τα προπολεμικά επίπεδα και οι κίνδυνοι δεν έχουν εκλείψει. Την Πέμπτη, το πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων Ever Lovely δέχθηκε πλήγμα ενώ διέπλεε το Στενό.
Η πλειονότητα των κυβερνήσεων υποστηρίζει ότι τα πλοία πρέπει να μπορούν να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ χωρίς να καταβάλλουν τέλη. Αντίστοιχο καθεστώς ισχύει γενικά και σε άλλα φυσικά θαλάσσια περάσματα που συνορεύουν με περισσότερα από ένα κράτη. Στα Στενά της Μαλάκα, για παράδειγμα, η διαχείριση γίνεται από κοινού από την Ινδονησία, τη Μαλαισία και τη Σιγκαπούρη, ενώ τα πλοία χρεώνονται μόνο όταν λαμβάνουν υπηρεσίες ναυσιπλοΐας ή ασφάλειας.
