Σε μια συγκυρία όπου οι πιέσεις στους φυσικούς πόρους, οι αλλαγές στο ενεργειακό και περιβαλλοντικό πλαίσιο και οι χρόνιες δυσλειτουργίες στον χωρικό σχεδιασμό επηρεάζουν άμεσα την οικονομία και την καθημερινότητα, ο κυβερνητικός προγραμματισμός αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Το Ενοποιημένο Σχέδιο Κυβερνητικής Πολιτικής (ΕΣΚυΠ) 2026 αποτυπώνει τις βασικές προτεραιότητες της κυβέρνησης, παρακολουθώντας χιλιάδες ορόσημα σε όλους τους τομείς δημόσιας πολιτικής.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν οι παρεμβάσεις που αφορούν το περιβάλλον, τη χωροταξία, την πολεοδομία και την ενέργεια, πεδία αρμοδιότητας του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, τα οποία επηρεάζουν άμεσα τόσο την αναπτυξιακή πορεία της χώρας όσο και την καθημερινότητα πολιτών και επιχειρήσεων.
Το ΕΣΚυΠ 2026 έρχεται σε μια περίοδο αυξημένων πιέσεων: η κλιματική κρίση, η λειψυδρία, η διαχείριση αποβλήτων, η επιτάχυνση των πολεοδομικών διαδικασιών και η ενεργειακή μετάβαση συνθέτουν ένα ιδιαίτερο πλέγμα προκλήσεων που απαιτεί συντονισμένες θεσμικές και τεχνικές παρεμβάσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι το κυβερνητικό σχέδιο παρακολουθεί συνολικά 5.637 ορόσημα, με στόχο υλοποίησης 80% έως το α΄ τρίμηνο του 2026, εντάσσοντας τις πολιτικές του ΥΠΕΝ σε ένα ευρύτερο πλαίσιο μετρήσιμων αποτελεσμάτων και χρονοδιαγραμμάτων.
Θαλάσσιος χωρικός σχεδιασμός και προστασία οικοσυστημάτων
Στον πυρήνα της περιβαλλοντικής πολιτικής εντάσσεται ο θαλάσσιος χωρικός σχεδιασμός. Το 2025 εγκρίθηκε η Εθνική Χωρική Στρατηγική για τον Θαλάσσιο Χώρο, δημιουργώντας για πρώτη φορά ένα ενιαίο πλαίσιο οργάνωσης των θαλάσσιων χρήσεων. Παράλληλα, δρομολογήθηκε η δημιουργία δύο νέων Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων, στο Ιόνιο και στις Νότιες Κυκλάδες, τα οποία συγκαταλέγονται στα εμβληματικά έργα του ΥΠΕΝ.
Οι παρεμβάσεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο έντονων συγκρούσεων χρήσεων –τουρισμός, ενέργεια, αλιεία– και αποσκοπούν όχι μόνο στην προστασία της βιοποικιλότητας αλλά και στη μείωση της αβεβαιότητας για επενδύσεις που σχετίζονται με τον θαλάσσιο και παράκτιο χώρο.
Λειψυδρία: Από συγκυριακό σε δομικό πρόβλημα
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά το εθνικό σχέδιο αντιμετώπισης της λειψυδρίας, το οποίο εντάσσεται ρητά στον κυβερνητικό σχεδιασμό του ΥΠΕΝ. Η λειψυδρία αντιμετωπίζεται πλέον ως διαρθρωτικό ζήτημα και όχι ως παροδικό φαινόμενο, σε συνθήκες αυξανόμενης συχνότητας και έντασης ακραίων καιρικών επεισοδίων.
Στο πλαίσιο αυτό, το ΕΣΚυΠ περιλαμβάνει έργα υδροδοτικών και αρδευτικών υποδομών στρατηγικής σημασίας, τα οποία εντάσσονται στα εμβληματικά έργα με ορίζοντα υλοποίησης το 2026 και συνδέονται με τη συνολική στρατηγική κλιματικής ανθεκτικότητας της χώρας.
- Διαβάστε ακόμα: Πολεοδομίες στο Κτηματολόγιο: Τι αλλάζει, ποια «μπλοκαρίσματα» λύνει και ποια ρίσκα ανοίγει
Πολεοδομία και ΥΔΟΜ: Θεσμική τομή με ορίζοντα το 2026
Το 2026 χαρακτηρίζεται ως έτος καμπής για την πολεοδομία. Το 2025 εγκρίθηκε το νομοσχέδιο για την αναδιάρθρωση των Υπηρεσιών Δόμησης (ΥΔΟΜ), με τη μεταφορά αρμοδιοτήτων έκδοσης οικοδομικών αδειών και ελέγχου κατασκευών από τους δήμους στο Ελληνικό Κτηματολόγιο. Η μεταρρύθμιση αυτή αποτελεί θεσμικό έργο υποδομής και εντάσσεται στα εμβληματικά έργα του ΥΠΕΝ.
Η δημιουργία ενιαίων Περιφερειακών και Τοπικών Κέντρων Δόμησης και ενός ψηφιακού «one stop shop» στοχεύει στην επιτάχυνση των διαδικασιών, στη μείωση των αποκλίσεων μεταξύ δήμων και στην ενιαία εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας. Πρόκειται για αλλαγή που επηρεάζει άμεσα μεταβιβάσεις ακινήτων, επενδύσεις και τη στεγαστική πολιτική, σε μια περίοδο αυξημένης πίεσης στην αγορά κατοικίας.
Ενέργεια: Από εισαγωγέας σε εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας
Στον τομέα της ενέργειας, τα στοιχεία του ΕΣΚυΠ αποτυπώνουν μια σαφή μεταβολή. Μεταξύ 2019 και 2024, οι εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας μειώθηκαν από 11.067 GWh σε 5.711 GWh, ενώ οι εξαγωγές αυξήθηκαν από 1.123 GWh σε 6.019 GWh. Το ισοζύγιο από +9.944 GWh καθαρές εισαγωγές το 2019 μετατράπηκε σε -308 GWh το 2024, καθιστώντας την Ελλάδα καθαρό εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την αυξημένη διείσδυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και με ενεργειακές συμφωνίες στρατηγικού χαρακτήρα, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύει τις χωρικές προκλήσεις της πράσινης μετάβασης, καθώς η ανάπτυξη των ΑΠΕ απαιτεί σαφείς κανόνες χωροθέτησης και κοινωνική αποδοχή.
Απόβλητα και κυκλική οικονομία: το ανοιχτό περιβαλλοντικό μέτωπο
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη διαχείριση αποβλήτων, έναν τομέα όπου η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις και ευρωπαϊκές πιέσεις. Το ΕΣΚυΠ 2026 επαναφέρει τα απόβλητα ως κεντρικό ζήτημα περιβαλλοντικής πολιτικής, συνδέοντάς τα άμεσα με την κυκλική οικονομία, τον χωρικό σχεδιασμό και τις τοπικές υποδομές.
Στα εμβληματικά έργα του ΥΠΕΝ περιλαμβάνονται μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων (ΜΕΑ), υποδομές ανακύκλωσης και ανάκτησης υλικών, καθώς και η αναβάθμιση υφιστάμενων χώρων ταφής. Στόχος είναι η σταδιακή μείωση της ταφής, η αύξηση της ανακύκλωσης και η συμμόρφωση με τους δεσμευτικούς ευρωπαϊκούς στόχους έως το 2030, σε έναν τομέα όπου οι καθυστερήσεις έχουν άμεσο δημοσιονομικό και περιβαλλοντικό κόστος.
Η διαχείριση αποβλήτων συνδέεται ευθέως με τη χωροταξία, καθώς η χωροθέτηση τέτοιων έργων απαιτεί σαφή περιβαλλοντικά κριτήρια και θεσμική θωράκιση, ώστε να αποφεύγονται πολυετείς εμπλοκές και προσφυγές.
Περιβάλλον, στέγαση και ακίνητα: Ο κοινός παρονομαστής
Οι παρεμβάσεις του ΥΠΕΝ διασταυρώνονται άμεσα με τη στεγαστική πολιτική. Η ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, η αξιοποίηση της δημόσιας ακίνητης περιουσίας και η λειτουργία της πολεοδομίας επηρεάζουν άμεσα την προσφορά κατοικίας και το κόστος στέγασης. Σε αυτό το πλαίσιο, η ταχύτητα και η διαφάνεια των πολεοδομικών διαδικασιών αποκτούν χαρακτήρα ευρύτερης οικονομικής πολιτικής.
Συνολικά, το ΕΣΚυΠ 2026 αποδίδει στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ρόλο στρατηγικού ρυθμιστή του χώρου, των φυσικών πόρων και της ενεργειακής μετάβασης. Τα εμβληματικά έργα για τον θαλάσσιο χώρο, τη λειψυδρία, τα απόβλητα και την πολεοδομία συνθέτουν ένα πλέγμα παρεμβάσεων με σαφή χρονοδιαγράμματα και μετρήσιμους στόχους. Το αν θα καταφέρουν να μετατρέψουν το περιβάλλον και τη χωροταξία από παράγοντα αβεβαιότητας σε παράγοντα σταθερότητας και προβλεψιμότητας, θα αποτελέσει ένα από τα κρισιμότερα στοιχήματα του 2026.
