Η χώρα μας προχώρησε πρόσφατα σε μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων δεκαετιών στο κληρονομικό δίκαιο, μέσω νόμου που αναμορφώνει πλήρως τον τρόπο με τον οποίο ρυθμίζεται η διαδοχή και η διανομή της περιουσίας μετά τον θάνατο.
Η μεταρρύθμιση τροποποιεί βασικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα και στοχεύει στον εκσυγχρονισμό ενός πλαισίου που παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητο επί δεκαετίες, προσαρμόζοντάς το στις σημερινές οικογενειακές και οικονομικές πραγματικότητες.
Διαθήκες: ενίσχυση ασφάλειας και αποτροπή καταχρήσεων
Το νέο πλαίσιο επιδιώκει την ενίσχυση της ασφάλειας και της αξιοπιστίας των ιδιόγραφων διαθηκών.
Εισάγονται μηχανισμοί που περιορίζουν τον κίνδυνο πλαστών ιδιόγραφων διαθηκών, ιδίως όταν αυτές εμφανίζονται με σημαντική καθυστέρηση μετά τον θάνατο ή όταν δεν συμπεριλαμβάνουν πρόσωπα της στενής οικογένειας. Στις περιπτώσεις αυτές, η ιδιόγραφη διαθήκη δεν παράγει έννομα αποτελέσματα πριν από την κήρυξή της ως κυρίας.
Επιπλέον, θεσπίζονται ειδικές δικλίδες προστασίας για ευάλωτα άτομα, όπως όσους νοσηλεύονται ή διαμένουν σε μονάδες φροντίδας και παρόμοιες δομές, περιορίζοντας παροχές προς πρόσωπα που συνδέονται με τις δομές αυτές, με στόχο την αποτροπή αθέμιτου επηρεασμού ή εκμετάλλευσης.
Η μεγαλύτερη αλλαγή: η νόμιμη μοίρα
Μία από τις πιο θεμελιώδεις τομές αφορά τη νόμιμη μοίρα. Από εμπράγματο δικαίωμα μετατρέπεται σε ενοχική-χρηματική απαίτηση.
Πλέον οι δικαιούχοι δεν θα αποκτούν υποχρεωτικά μερίδιο σε ακίνητα ή άλλα περιουσιακά στοιχεία, αλλά χρηματικό ισοδύναμο της αξίας της νόμιμης μοίρας τους.
Δικαστική ρύθμιση της διανομής σε περιπτώσεις αδιεξόδου
Σε περιπτώσεις όπου η αυτούσια διανομή ενός κληρονομικού στοιχείου είναι ανέφικτη ή οικονομικά ασύμφορη, κληρονόμος μπορεί να ζητήσει να επιδικαστεί σε αυτόν η μερίδα άλλου συγκληρονόμου, έναντι καταβολής χρηματικού ποσού που αντιστοιχεί στην αγοραία αξία της, όπως αυτή εκτιμάται από το δικαστήριο.
Εάν περισσότεροι συγκληρονόμοι ζητήσουν την επιδίκαση του ίδιου στοιχείου, το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη, μεταξύ άλλων, την ικανότητα καθενός να το αξιοποιήσει επωφελώς.
Περιορισμός ευθύνης των κληρονόμων για χρέη
Σημαντική μεταρρύθμιση επέρχεται και στην ευθύνη των κληρονόμων. Ο γενικός κανόνας μετατοπίζεται προς την προστασία της προσωπικής τους περιουσίας, καθώς δεν θα ευθύνονται για τα χρέη της κληρονομιάς, εκτός αν αναλάβουν ενεργή διαχείριση ή προβούν σε συγκεκριμένες πράξεις διάθεσης.
Νέο εργαλείο: οι κληρονομικές συμβάσεις
Για πρώτη φορά εισάγονται οι κληρονομικές συμβάσεις, οι οποίες σε αντίθεση με τη διαθήκη, δεν ανακαλούνται μονομερώς, αλλά απαιτείται συμφωνία των συμβαλλομένων για τροποποίηση ή κατάργηση.
Οι συμβάσεις αυτές μπορούν είτε να ρυθμίζουν τη μελλοντική διαδοχή είτε να προβλέπουν παραιτήσεις από κληρονομικά δικαιώματα, διευκολύνοντας τον μακροπρόθεσμο προγραμματισμό, ιδίως σε οικογενειακές επιχειρήσεις.
Ενίσχυση του επιζώντος συζύγου και νέες κοινωνικές ρυθμίσεις
Ενισχύεται η θέση του επιζώντος συζύγου/συντρόφου σε σύμφωνο συμβίωσης στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, καθώς αυξάνεται το ποσοστό του, ενώ προβλέπεται δυνατότητα να ζητήσει δικαστικά την επικαρπία επί περιουσιακών στοιχείων της κληρονομιάς αντί της πλήρους μερίδας του, ώστε να διατηρεί τη χρήση της οικογενειακής περιουσίας.
Παράλληλα, αναγνωρίζονται για πρώτη φορά υπό προϋποθέσεις κληρονομικά δικαιώματα σε πρόσωπα που συζούσαν μόνιμα σε ελεύθερη ένωση με τον κληρονομούμενο.
Συμπέρασμα
Ο νέος νόμος φιλοδοξεί να δώσει πιο ευέλικτες και σύγχρονες λύσεις σε ένα πεδίο που επί δεκαετίες παρέμενε σχεδόν αμετάβλητο, ανταποκρινόμενος στις ανάγκες της σημερινής κοινωνίας.
