Ο ηλικιωμένος πληθυσμός της Ευρώπης, επέδειξε κατά τη διάρκεια της πανδημίας του COVID-19 μια σημαντική ανθεκτικότητά απέναντι στους κινδύνους της απομόνωσης, της μοναξιάς και της οικονομικής δυσπραγίας. Αξιοποίησε τις πολλαπλές εμπειρίες και δεξιότητες μιας ζωής για να προσφέρει οικονομική, κοινωνική και ψυχολογική υποστήριξη προς τα νεότερα ευάλωτα μέλη της οικογένειας, που έχασαν την δουλειά τους και βρέθηκαν στα πρόθυρα της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού.
Η ψυχική υγεία αποτελεί μια θεμελιώδη αρχή για μια ικανοποιητική και παραγωγική ζωή. Πολλές έρευνες έχουν δείξει τη σημαντική σχέση μεταξύ ανεργίας και ψυχικής υγείας. Πρόσφατες έρευνες του ΟΟΣΑ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχουν δείξει ότι το άγχος και η κατάθλιψη αποτελούν τις πλέον συχνότερες παθήσεις που επιβαρύνουν την υγεία του πληθυσμού. Ένας στους πέντε ενήλικες στις χώρες της Ευρώπης παρουσιάζουν ήπια έως και μέτρια καταθλιπτικά συμπτώματα. Τα υψηλότερα ποσοστά (άνω του 25%) καταγράφηκαν στο Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, την Ισλανδία και την Εσθονία, ενώ τα χαμηλότερα (λιγότερο από 15%) αναφέρθηκαν στην Ιταλία, την Ιρλανδία και την Ελλάδα.
Η έγκαιρη διάγνωση και η λήψη των αναγκαίων μέτρων πρόληψης και θεραπείας αποτελούν σημαντικές προκλήσεις για τα Συστήματα Υγείας. Συχνά οι ψυχικές παθήσεις δεν αναγνωρίζονται και δεν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά, γεγονός που αυξάνει το υγειονομικό και κοινωνικό κόστος της ασθένειας
Έρευνα σε 6 χώρες
Το ΙΠΟΚΕ ερευνητικό Κέντρο σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Εράσμους Πανεπιστήμιο Ολλανδίας και αλλά πανεπιστήμια κύρους στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ συνεργάζονται για την εκπόνηση δυναμικών διαχρονικών ερευνών που καλύπτουν την περίοδο 2020 -2025. Στόχος των μελετών αυτών είναι η διερεύνηση των πληθυσμών του δείγματος των χωρών αυτών ως προς την ανθεκτικότητα, την ψυχική ευημερία, και την ποιότητας ζωής στην μετα COVID-19 περίοδο. Η ποιότητα ζωής που σχετίζεται με την υγεία και τη ψυχική ευημερία αποτελούν υποκειμενικές πολυδιάστατες έννοιες που περιλαμβάνουν τη σωματική, την κοινωνική και την ψυχολογική λειτουργικότητα του ατόμου.
Στο άρθρο αυτό παρουσιάζουμε τα συμπεράσματα της μελέτης μας για την ανθεκτικότητα των διαφόρων ηλικιακών ομάδων στο άγχος και την κατάθλιψη. Το δείγμα της έρευνάς μας ανέρχεται σε 20.000 άτομα και καλύπτει 6 χώρες: την Ελλάδα, την Ιταλία, την Ολλανδία, τη Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο (ΗΒ) και τις Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ). Τα δεδομένα συλλέχθηκαν από Απρίλιο έως Μάιο του 2020 και 2022.
Οι όροι άγχος και κατάθλιψη επιλέχθηκαν επειδή οι διαταραχές αυτές είναι οι πλέον διαδομένες ψυχολογικές καταστάσεις υγείας που συνδέονται με οικονομικές και επιδημιολογικές κρίσεις. (Economicandhealthshocks). Η καταγραφή του άγχους και της κατάθλιψης ενός πληθυσμού αποτελεί μια δύσκολη διεργασία. Για τον λόγο αυτό θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ειδικά σχεδιασμένα μεθοδολογικά εργαλεία/ ερωτηματολόγια τα οποία πρέπει να είναι επαρκώς αξιόπιστα και έγκυρα, προκειμένου να παρέχουν εύλογα, χρήσιμα, και ουσιαστικά συμπεράσματα για την άσκηση πολιτικής υγείας.
Αποτελέσματα
Εξετάζοντας την επίπτωση του άγχους και της κατάθλιψης ανά ηλικία παρατηρούμε σημαντικές ενδο-ηλικιακές ανισότητες. Οι νέοι ηλικίας 18 έως 30 χρονών δηλώνουν σημαντικά υψηλά ποσοστά άγχους/κατάθλιψης που ανέρχονται στο 63,2%. Οι αντίστοιχες εκτιμήσεις για τους ενήλικες 61 έως 75 χρονών φθάνουν σχεδόν στο ήμισυ (34,15%). Όπως προκύπτει από το Διάγραμμα 1, διαπιστώνεται μια μεγαλύτερή ανθεκτικότητα της τρίτης ηλικίας στις ψυχολογικές επιπτώσεις της καραντίνας και της κοινωνικής απομόνωσης, κάτι που δηλώνει μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα και ανθεκτικότητα κατά την περίοδο της υγειονομικής κρίσης της πανδημίας του COVID-19.
Σχολιάζοντας τα συμπεράσματα της έρευνάς μας πρέπει να επισημάνουμε ότι οι διαφορές αυτές ανάμεσα στους νέους και τους ενήλικες μπορούν να αποδοθούν σε 4 κυρίως διαφορετικούς ψυχολογικούς και κοινωνικο-οικονομικούς παράγοντες.
1) Συναισθηματική ρύθμιση: Οι ενήλικες παρουσίασαν καλύτερη συναισθηματική ρύθμιση και διαχείριση των συναισθημάτων τους. Οι εμπειρίες ζωής από προηγούμενες οικονομικές υφέσεις, πολέμους, αβεβαιότητες, απογοητεύσεις, και κοινωνικο-πολιτισμικές αντιξοότητες τους εξόπλισαν με περισσότερες αντοχές, και τους οδήγησαν στην ανάληψη «στρατηγικών επιλογών» για την έξοδο από την κρίση.
2) Σοφία, γνώση και προοπτική: η τρίτη ηλικία έχει αναπτύξει διαχρονικά περισσότερη ενσυναίσθηση, αυτογνωσία, αυτοστοχασμό και διαχείριση της αβεβαιότητας και της μοναξιάς.
3) Κοινωνικά δίκτυα: Οι ηλικιωμένοι έχουν στενές οικογενειακές και ποιοτικές φιλικές σχέσεις που λειτουργούν ως ισχυρά δίκτυα κοινωνικής και ψυχολογικής υποστήριξης
4) Κοινοτική αλληλεγγύη. Η περίοδος της καραντίνας συνέβαλλε στην επικοινωνία με τους γείτονες ώστε να αναπτύξουν από κοινού συλλογικές προσπάθειες επίλυσης των υγειονομικών και ψυχολογικών προβλημάτων.
Εν κατακλείδι, η περίοδος της πανδημίας ανάδειξε αφενός τη γέννηση μιας νέας ψηφιακής εποχής αλλά ταυτόχρονα και την ανάγκη για κοινωνικά δίκτυα και διασυνδέσεις για την ευημερία, την υγεία, την απασχόληση και την κοινωνική συμμετοχή των πολιτών.
