Οι αυστηρότερες περιβαλλοντικές απαιτήσεις που θεσπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση για τα πλαστικά αυξάνουν διαρκώς το κόστος συμμόρφωσης για την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Την ίδια στιγμή, όμως, εντείνονται οι ανησυχίες ότι οι ίδιοι κανόνες δεν μπορούν να εφαρμοστούν με την ίδια αποτελεσματικότητα στα προϊόντα που εισάγονται από τρίτες χώρες, δημιουργώντας συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού για τις ευρωπαϊκές και ελληνικές επιχειρήσεις.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται η δυνατότητα επαλήθευσης των περιβαλλοντικών ισχυρισμών που συνοδεύουν τα εισαγόμενα πλαστικά προϊόντα. Όταν ένα προϊόν δηλώνει ότι περιέχει συγκεκριμένο ποσοστό ανακυκλωμένου υλικού, πώς μπορεί να αποδειχθεί ότι ο ισχυρισμός αυτός ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα; Το ερώτημα αυτό συνδέεται πλέον άμεσα τόσο με την αντιμετώπιση του greenwashing όσο και με τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού στην ευρωπαϊκή αγορά.
Σύμφωνα με τον Σύνδεσμο Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος (ΣΒΠΕ), αυτή η ασυμμετρία δημιουργεί έναν νέο τύπο ανταγωνισμού, στον οποίο οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις (και μαζί με αυτές και οι ελληνικές) επωμίζονται το κόστος συμμόρφωσης, ενώ οι εισαγωγές ενδέχεται να μην υπόκεινται στον ίδιο βαθμό ελέγχου.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι κανόνες αλλά και η επαλήθευση
Στην πράξη, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι αν ένα προϊόν περιέχει πλαστικό, αλλά αν οι περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί που το συνοδεύουν μπορούν να αποδειχθούν. Όπως επισημαίνουν στελέχη της ελληνικής αγοράς, σε ένα εργαστήριο μπορεί να διαπιστωθεί η παρουσία πλαστικού ως υλικού, δεν μπορεί όμως να επαληθευτεί αξιόπιστα το ποσοστό της ανακυκλωμένης πρώτης ύλης που περιέχει ένα τελικό προϊόν. Για τον λόγο αυτό, ο μόνος ουσιαστικός μηχανισμός τεκμηρίωσης είναι η ιχνηλασιμότητα σε όλα τα στάδια της παραγωγικής αλυσίδας.
Η δυνατότητα αυτή είναι πολύ πιο εύκολο να εφαρμοστεί όταν η παραγωγή πραγματοποιείται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου λειτουργεί κοινό κανονιστικό πλαίσιο και συγκεκριμένες διαδικασίες ελέγχου. Αντίθετα, στις εισαγωγές από τρίτες χώρες η επαλήθευση καθίσταται σημαντικά δυσκολότερη.
Ο κίνδυνος του greenwashing
Σύμφωνα με την κ. Λένα Μπέλση, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ΣΒΠΕ, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις επενδύουν σημαντικά κεφάλαια για να ανταποκριθούν στις νέες περιβαλλοντικές απαιτήσεις, ενώ παράλληλα δεν υπάρχει σήμερα αξιόπιστος εργαστηριακός τρόπος να επιβεβαιωθεί αν ένα εισαγόμενο προϊόν περιέχει πράγματι το δηλωμένο ποσοστό RPET ή άλλης δευτερογενούς πρώτης ύλης.
Σε συνδυασμό με τους ανεπαρκείς ελέγχους, δημιουργείται, σύμφωνα με τον ΣΒΠΕ, σοβαρός κίνδυνος greenwashing, δηλαδή περιβαλλοντικών ισχυρισμών που δεν μπορούν να επαληθευτούν, με αποτέλεσμα να ενισχύεται ο αθέμιτος ανταγωνισμός εις βάρος των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Όμως, η συζήτηση αυτή δεν περιορίζεται πλέον στις θέσεις της βιομηχανίας. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για τις Green Claims, έχει επισημάνει ότι περίπου 53% των περιβαλλοντικών ισχυρισμών που εξετάστηκαν ήταν ασαφείς, παραπλανητικοί ή αβάσιμοι, ενώ περίπου 40% δεν συνοδεύονταν από επαρκή αποδεικτικά στοιχεία. Για τον λόγο αυτό προωθούνται νέοι κανόνες που απαιτούν οι περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί να βασίζονται σε επιστημονικά τεκμηριωμένες και επαληθεύσιμες μεθόδους, καθώς και σε ανεξάρτητη πιστοποίηση.
Νέα ευρωπαϊκά εργαλεία για τις εισαγωγές πλαστικών
Η ανάγκη ενίσχυσης των ελέγχων αποτυπώνεται και στις πιο πρόσφατες πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα ανακυκλωμένα πλαστικά. Σύμφωνα με τον νέο σχεδιασμό, προβλέπονται αυστηρότερες απαιτήσεις τεκμηρίωσης για τα εισαγόμενα ανακυκλωμένα πλαστικά, δημιουργία ειδικών τελωνειακών κωδικών, έλεγχοι σε εγκαταστάσεις ανακύκλωσης εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και ανάπτυξη νέων εργαστηριακών μεθόδων ώστε να μπορεί να επαληθεύεται αν φορτία που δηλώνονται ως ανακυκλωμένο PET προέρχονται πράγματι από ανακυκλωμένα πλαστικά απόβλητα.
Παράλληλα, οι πρόσφατοι εκτελεστικοί κανόνες της Επιτροπής προβλέπουν ότι οι ισχυρισμοί για ανακυκλωμένο περιεχόμενο σε εισαγόμενα προϊόντα θα πρέπει να συνοδεύονται από πιστοποιήσεις ισοδύναμης ιχνηλασιμότητας και ανεξάρτητης επαλήθευσης. Όπως επισημαίνουν εκπρόσωποι της ελληνικής βιομηχανίας, το ζητούμενο δεν είναι η επιβολή περισσότερων κανόνων, αλλά η συνεπής εφαρμογή όσων ήδη θεσπίζονται.
Οι φθηνές εισαγωγές και η κρίση της ευρωπαϊκής ανακύκλωσης
Η ανησυχία για την αξιοπιστία των περιβαλλοντικών ισχυρισμών στα εισαγόμενα πλαστικά αποτυπώνεται πλέον και στα επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σύμφωνα με το νέο πακέτο μέτρων για την κυκλική οικονομία που παρουσιάστηκε στα τέλη του 2025, η ευρωπαϊκή βιομηχανία ανακύκλωσης πλαστικών βίωσε τη μεγαλύτερη κρίση της ιστορίας της, χάνοντας περίπου 1 εκατ. τόνους ανακυκλωτικής δυναμικότητας μέσα σε ένα έτος.
Η Επιτροπή αποδίδει την εξέλιξη αυτή, μεταξύ άλλων, στις φθηνές εισαγωγές πλαστικών από τρίτες χώρες, στις σημαντικές αποκλίσεις ως προς τις απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας και τεκμηρίωσης του ανακυκλωμένου περιεχομένου, αλλά και στις αθέμιτες πρακτικές που υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Για τον λόγο αυτό, προωθούνται αυστηρότεροι έλεγχοι στα εισαγόμενα ανακυκλωμένα πλαστικά, νέες απαιτήσεις τεκμηρίωσης και ενισχυμένοι έλεγχοι σε εγκαταστάσεις ανακύκλωσης εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε οι περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί να μπορούν να επαληθεύονται με τον ίδιο τρόπο ανεξαρτήτως χώρας προέλευσης.
