Περισσότερα από 2 δισ. ευρώ έχουν διοχετευθεί τα τελευταία χρόνια στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, μετατρέποντας το «Εξοικονομώ» σε μία από τις μεγαλύτερες παρεμβάσεις που έχουν γίνει ποτέ στο ελληνικό οικιστικό απόθεμα. Τα χρήματα χρηματοδότησαν από θερμομονώσεις και νέα κουφώματα μέχρι αντλίες θερμότητας, ηλιακούς θερμοσίφωνες και ολοκληρωμένες ανακαινίσεις, αλλάζοντας την εικόνα χιλιάδων κατοικιών σε όλη τη χώρα.
Το ερώτημα όμως παραμένει: «Πού πήγαν τελικά αυτά τα χρήματα και ποιο είναι το αποτύπωμά τους σήμερα;». Οι αριθμοί δείχνουν ότι τα προγράμματα δεν επηρέασαν μόνο τους λογαριασμούς ενέργειας των νοικοκυριών, αλλά και τις εκπομπές ρύπων, τις εισαγωγές καυσίμων, την αγορά κατασκευών και τις επενδύσεις στην κατοικία.
Μάλιστα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο κ. Ζήσης Ιωαννίδης, ενεργειακός και περιβαλλοντικός σύμβουλος του ΥΠΕΝ στο πλαίσιο της 3ης Εθνικής Συνάντησης SMAFIN Expanded, το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα αντιστοιχεί σε βάρος 219 φορές μεγαλύτερο από τον Πύργο του Άιφελ, ενώ η εξοικονόμηση εισαγόμενων καυσίμων μετριέται σε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο.
«Εξοικονομώ»: Τα 2 δισ. ευρώ σε αριθμούς
Από το «Εξοικονομώ – Αυτονομώ», το «Εξοικονομώ 2021», το «Εξοικονομώ 2023», το «Ανακαινίζω – Εξοικονομώ για Νέους» και το «Εξοικονομώ 2025», οι συνολικές επιχορηγήσεις έφτασαν τα 1,9 δισ. ευρώ, ενώ οι αιτήσεις ξεπέρασαν τις 212.000 και οι υπαγωγές τις 150.000 κατοικίες.
Το «Εξοικονομώ - Αυτονομώ» χρηματοδοτήθηκε με 462 εκατ. ευρώ και αφορούσε 28.950 ωφελούμενους. Το «Εξοικονομώ 2021» χρηματοδοτήθηκε με 705 εκατ. ευρώ και αφορούσε 69.409 ωφελούμενους. Το «Εξοικονομώ 2023» χρηματοδοτήθηκε με 191 εκατ. ευρώ και αφορούσε 27.562 ωφελούμενους. Το «Ανακαινίζω - Εξοικονομώ για Νέους» χρηματοδοτήθηκε με 12 εκατ. ευρώ και αφορούσε 6.677 ωφελούμενους. Το «Εξοικονομώ 2025» διαθέτει προϋπολογισμό 829 εκατ. ευρώ και αφορά 37.829 ωφελούμενους.
Μέσω των προγραμμάτων «Εξοικονομώ» έχουν χρηματοδοτηθεί περισσότερες από 122.000 κατοικίες, με τις συνολικές επιχορηγήσεις να προσεγγίζουν τα 1,9 δισ. ευρώ. Πάνω από 52.000 από αυτές ανήκουν σε ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά, τα οποία έλαβαν περισσότερα από 1 δισ. ευρώ σε ενισχύσεις.
Με άλλα λόγια, σχεδόν ένα στα δύο σπίτια που ενισχύθηκαν μέσω του «Εξοικονομώ» ανήκε σε νοικοκυριά που αντιμετώπιζαν μεγαλύτερη ενεργειακή επιβάρυνση.
Πέντε προγράμματα, πέντε διαφορετικές παρεμβάσεις
Το πρώτο μεγάλο κύμα ήρθε με το «Εξοικονομώ – Αυτονομώ», το οποίο χρηματοδοτήθηκε με 462 εκατ. ευρώ και αφορούσε 28.950 κατοικίες. Το πρόγραμμα οδήγησε σε ετήσια μείωση εκπομπών 416.880 τόνων CO₂, ενώ η εξοικονόμηση εισαγωγών φυσικού αερίου και πετρελαίου υπολογίζεται μεταξύ 51 και 91 εκατ. ευρώ ετησίως. Η μέση επιδότηση διαμορφώθηκε στα 16.858 ευρώ ανά κατοικία.
Ακολούθησε το «Εξοικονομώ 2021», το μεγαλύτερο μέχρι σήμερα πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών στη χώρα. Με προϋπολογισμό 705 εκατ. ευρώ και 69.409 υπαγωγές, πέτυχε ετήσια μείωση εκπομπών σχεδόν 1 εκατ. τόνων CO₂, συγκεκριμένα 999.456 τόνους. Η εξοικονόμηση εισαγωγών καυσίμων εκτιμάται μεταξύ 122 και 218 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Το πρόγραμμα προσέλκυσε 88.962 αιτήσεις, ενώ οι πληρωμές έχουν ήδη φθάσει τα 797 εκατ. ευρώ και οι ολοκληρωμένες παρεμβάσεις ξεπερνούν τις 56.500, ποσοστό 81% των υπαγωγών.
Το «Εξοικονομώ 2023» χρηματοδοτήθηκε με 191 εκατ. ευρώ και αφορούσε 27.562 κατοικίες. Οι εκπομπές μειώνονται κατά 396.887 τόνους CO₂ ετησίως, ενώ η εξοικονόμηση εισαγωγών καυσίμων υπολογίζεται από 48 έως 87 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Το πρόγραμμα προσέλκυσε 32.431 αιτήσεις και οι πληρωμές έχουν ήδη φθάσει τα 381 εκατ. ευρώ. Μέχρι σήμερα έχουν ολοκληρωθεί 12.624 παρεμβάσεις, που αντιστοιχούν στο 46% των υπαγωγών.
Το «Ανακαινίζω – Εξοικονομώ για Νέους» συνδύασε ενεργειακές παρεμβάσεις και εργασίες ανακαίνισης για πολίτες έως 39 ετών. Με 6.677 αιτήσεις και 4.849 υπαγωγές, η χρηματοδότηση ανήλθε σε περίπου 12 εκατ. ευρώ για το ενεργειακό σκέλος, ενώ η ετήσια μείωση εκπομπών φθάνει τους 90.614 τόνους CO₂. Η εξοικονόμηση εισαγωγών καυσίμων υπολογίζεται μεταξύ 12 και 23 εκατ. ευρώ ετησίως. Οι πληρωμές ανέρχονται σε 61,5 εκατ. ευρώ και η μέση επιδότηση διαμορφώνεται στα 13.436 ευρώ.
Το μεγαλύτερο σε προϋπολογισμό πρόγραμμα είναι το «Εξοικονομώ 2025». Με 55.330 αιτήσεις και 37.829 υπαγωγές, διαθέτει συνολικό προϋπολογισμό 829 εκατ. ευρώ και μέση επιδότηση 21.921 ευρώ ανά κατοικία. Οι πληρωμές έχουν ήδη φθάσει τα 500 εκατ. ευρώ, ενώ η ετήσια μείωση εκπομπών εκτιμάται σε 467.218 τόνους CO₂ και η εξοικονόμηση εισαγωγών καυσίμων από 57 έως 102 εκατ. ευρώ τον χρόνο.
Το άλμα της μέσης ενίσχυσης από τα 13.000 στα 22.000 ευρώ
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η μέση επιδότηση ανά κατοικία αυξήθηκε σημαντικά με τα χρόνια. Στο «Εξοικονομώ 2021» διαμορφωνόταν στα 13.242 ευρώ, στο «Εξοικονομώ 2023» στα 14.861 ευρώ, ενώ στο «Εξοικονομώ 2025» εκτοξεύθηκε στα 21.921 ευρώ ανά κατοικία.
Η εξέλιξη αυτή αντανακλά τόσο την αύξηση του κόστους υλικών και εργασιών όσο και τη μεγαλύτερη κλίμακα των παρεμβάσεων που χρηματοδοτούνται σήμερα.
Οι μεγάλοι κερδισμένοι
Πάνω από το μισό των συνολικών επιχορηγήσεων κατευθύνθηκε σε ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά.Από τα περίπου 1,9 δισ. ευρώ επιχορηγήσεων, περισσότερα από 1,02 δισ. ευρώ δόθηκαν σε ευάλωτα νοικοκυριά.
Αυτό σημαίνει ότι τα προγράμματα λειτούργησαν όχι μόνο ως εργαλείο ενεργειακής αναβάθμισης αλλά και ως μηχανισμός στήριξης των νοικοκυριών που είχαν μεγαλύτερη ανάγκη να μειώσουν το ενεργειακό τους κόστος.
Χαρακτηριστικό είναι ότι στο «Εξοικονομώ 2025» η μέση επιδότηση ανέρχεται στα 21.921 ευρώ ανά κατοικία, ενώ για τα ευάλωτα νοικοκυριά φτάνει στα 24.133 ευρώ. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο ενίσχυσης που έχει δοθεί μέχρι σήμερα μέσω των σχετικών προγραμμάτων.
Πού πήγαν τα χρήματα
Το μεγαλύτερο μέρος των πόρων κατευθύνθηκε σε παρεμβάσεις που βελτιώνουν την ενεργειακή συμπεριφορά των κτιρίων. Χρηματοδοτήθηκαν αντικαταστάσεις κουφωμάτων, θερμομονώσεις, συστήματα θέρμανσης και ψύξης, αντλίες θερμότητας, συστήματα παραγωγής ζεστού νερού χρήσης, φωτισμός LED και έξυπνες ενεργειακές εφαρμογές.
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στα ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά. Από τις 122.208 κατοικίες που εντάχθηκαν στα βασικά προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης, οι 52.482 αφορούσαν ευάλωτα νοικοκυριά, δηλαδή περίπου το 43% του συνόλου.
Οι συγκεκριμένοι δικαιούχοι απορρόφησαν επιχορηγήσεις ύψους 1,02 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 54% των συνολικών ενισχύσεων των προγραμμάτων. Στην πράξη, περισσότερο από ένα στα δύο ευρώ που διατέθηκαν μέσω του «Εξοικονομώ» κατευθύνθηκε σε νοικοκυριά με αυξημένες ενεργειακές ανάγκες ή περιορισμένη οικονομική δυνατότητα, αναδεικνύοντας τον έντονο κοινωνικό χαρακτήρα της παρέμβασης.
Παράλληλα καλύφθηκαν ενεργειακές επιθεωρήσεις, ηλεκτρονικές ταυτότητες κτιρίων, τεχνικές μελέτες, άδειες, εγκρίσεις και λοιπές υποστηρικτικές υπηρεσίες που απαιτούνται για την ολοκλήρωση των παρεμβάσεων. Επιπλέον, δόθηκε η δυνατότητα πλήρους εγγύησης δανείων προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για όσους επέλεξαν τραπεζική χρηματοδότηση.
Η εξοικονόμηση που δεν φαίνεται στους λογαριασμούς
Το σημαντικότερο ίσως αποτέλεσμα των προγραμμάτων δεν αποτυπώνεται μόνο στους λογαριασμούς των νοικοκυριών. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΠΕΝ, οι παρεμβάσεις που έχουν υλοποιηθεί οδηγούν σε εξοικονόμηση εισαγωγών φυσικού αερίου και πετρελαίου από 291 έως 522 εκατ. ευρώ ετησίως. Με άλλα λόγια, ένα σημαντικό μέρος των χρημάτων που θα έφευγαν στο εξωτερικό για αγορά καυσίμων παραμένει πλέον στην ελληνική οικονομία χάρη στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας.
Οι ρύποι που αντιστοιχούν σε 219 Πύργους του Άιφελ
Η συνολική ετήσια μείωση εκπομπών που αποδίδεται στα προγράμματα «Εξοικονομώ» φτάνει τους 2,37 εκατ. τόνους ισοδύναμου CO₂. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, ο κ. Ζήσης, κατά την παρουσίαση, σημείωσε ότι η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σε βάρος ίσο με 219 Πύργους του Άιφελ.
Παράλληλα, τα προγράμματα αντικατάστασης ηλεκτρικών συσκευών, ηλιακών θερμοσιφώνων και συστημάτων θέρμανσης οδηγούν σε πρόσθετη μείωση 412.737 τόνων CO₂ ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε βάρος ίσο με 38 Πύργους του Άιφελ.
Οι παρεμβάσεις για εξοπλισμό και επιχειρήσεις
Η παρέμβαση δεν περιορίστηκε στις κατοικίες. Το πρόγραμμα «Ανακυκλώνω – Αλλάζω Συσκευή» χρηματοδοτήθηκε με 224 εκατ. ευρώ και ωφέλησε 387.849 πολίτες, εξοικονομώντας 399.787 MWh ετησίως και μειώνοντας τις εκπομπές κατά 196.763 τόνους CO₂ τον χρόνο.
Το «Ανακυκλώνω - Αλλάζω Θερμοσίφωνα» χρηματοδοτήθηκε με 51 εκατ. ευρώ και αφορούσε 67.972 ωφελούμενους, με εξοικονόμηση 163.499 MWh ετησίως και μείωση εκπομπών κατά 98.098 τόνους CO₂.
Αντίστοιχα, το πρόγραμμα «Αλλάζω Σύστημα Θέρμανσης» χρηματοδοτήθηκε με 187 εκατ. ευρώ και ωφέλησε 130.028 πολίτες, εξοικονομώντας 196.461 MWh ενέργειας ετησίως και μειώνοντας τις εκπομπές κατά 117.876 τόνους CO₂.
Μέχρι σήμερα έχουν ήδη ανακυκλωθεί περίπου 934.000 ηλεκτρικές συσκευές και 68.000 θερμοσίφωνες, ενώ η συνολική εξοικονόμηση από τις συγκεκριμένες δράσεις υπολογίζεται σε 50 έως 91 εκατ. ευρώ ετησίως από μειωμένες εισαγωγές καυσίμων.
Παράλληλα, μέσω του «Εξοικονομώ Επιχειρώ», εγκρίθηκαν 1.835 αιτήσεις επιχειρήσεων με συνολικές επιχορηγήσεις σχεδόν 148 εκατ. ευρώ. Από αυτές, οι 1.764 αφορούσαν μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις που απορρόφησαν περισσότερα από 138,5 εκατ. ευρώ, με ποσοστό επιχορήγησης που έφθασε το 63%.
Το αποτύπωμα στην οικονομία
Πίσω από τα σχεδόν 2 δισ. ευρώ βρίσκεται μια τεράστια κινητοποίηση επενδύσεων σε ολόκληρη την αλυσίδα της αγοράς. Κατασκευαστικές εταιρείες, μηχανικοί, ενεργειακοί επιθεωρητές, τεχνικά γραφεία, προμηθευτές κουφωμάτων, μονωτικών υλικών, συστημάτων θέρμανσης και ψύξης και χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις συμμετείχαν σε ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα αναβάθμισης κτιρίων που έχει γνωρίσει η χώρα.
Το τελικό αποτύπωμα των παρεμβάσεων θα αποτιμηθεί τα επόμενα χρόνια. Ωστόσο, οι αριθμοί δείχνουν ήδη ότι τα χρήματα δεν πήγαν μόνο σε ανακαινίσεις. Δημιούργησαν μια νέα πραγματικότητα για την ελληνική κατοικία, με χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας, μικρότερη εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα και ένα σημαντικά αναβαθμισμένο οικιστικό απόθεμα σε ολόκληρη τη χώρα.
