Πέρα από την απελευθέρωση 92 εκατομμυρίων βαρελιών από τα ευρωπαϊκά στρατηγικά αποθέματα που συντονίστηκε από το Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (ΙΕΑ), τα κράτη-μέλη έχουν σε μεγάλο βαθμό ενεργήσει μεμονωμένα, υιοθετώντας εθνικά, μη συντονισμένα μέτρα και ακολουθώντας παρόμοια κατακερματισμένη αντίδραση με εκείνη της πανδημίας του Covid και της ενεργειακής κρίσης του 2022.
Μέχρι σήμερα, 22 από τα 27 κράτη-μέλη έχουν εφαρμόσει πάνω από 120 μέτρα, με συνολικό κόστος που υπερβαίνει τα 9 δισ. ευρώ, σύμφωνα με μελέτη του Ινστιτούτου Ζακ Ντελόρ. Αυτό έρχεται να προστεθεί στις ήδη ακριβότερες εισαγωγές ενέργειας κατά περίπου 13 δισ. ευρώ από την έναρξη του πολέμου.
Τα περισσότερα μέτρα είναι προσωρινού χαρακτήρα, εν μέσω περιορισμένου δημοσιονομικού χώρου, ενώ ήδη η Κομισιόν έχει αποκλείσει την ενεργοποίηση ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια, παρά τις επίμονες πιέσεις που ασκεί η Ιταλία. Στα μέτρα που έχουν προχωρήσει χώρες μέλη είναι μεταξύ άλλων μειώσεις ΦΠΑ και ειδικών φόρων κατανάλωσης ή αναβολή αυξήσεων στον ενεργειακό τομέα, ανώτατα όρια τιμών ή μέγιστες τιμές καυσίμων.
Αυτό το μοτίβο βραχυπρόθεσμης προσέγγισης δεν είναι νέο, καθώς κατά την προηγούμενη κρίση με τον πόλεμο στην Ουκρανία ανήλθε στο 2,2% του ΑΕΠ της ΕΕ (2022–2024). Σήμερα, βασίζεται στην υπόθεση μιας ταχείας επίλυσης της σύγκρουσης, κάτι που παραμένει πολύ αβέβαιο.
Σύμφωνα με αξιωματούχους της ΕΕ, η Κομισιόν αναμένεται να παρουσιάσει μέτρα, τα οποία ενδεχομένως να περιλαμβάνουν πιο ευέλικτους κανόνες κρατικών ενισχύσεων για ενεργειακές εταιρείες, καθώς και ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της πυρηνικής ενέργειας. Επιπλέον, η Κομισιόν έδωσε το πράσινο φως στις χώρες μέλη για επιβολή φόρου στα υπερκέρδη ενεργειακών εταιρειών, παρόμοια με τον μηχανισμό που εφαρμόστηκε το 2022. Το αίτημα προήλθε από πέντε χώρες της ΕΕ – Αυστρία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία και Πορτογαλία - οι οποίες ζήτησαν επίσης ο φόρος να επεκταθεί και στα κέρδη ξένων εταιρειών που δραστηριοποιούνται στα ορυκτά καύσιμα.
Οι επικριτές του φόρου υπερκερδών υποστηρίζουν ότι μπορεί να αποθαρρύνει τις επενδύσεις και να βλάψει τις επιχειρήσεις, ενισχύοντας τελικά τις πιέσεις στις τιμές, οι οποίες ήδη αυξάνονται λόγω ελλείψεων στην αγορά και του κόστους απανθρακοποίησης του ενεργειακού συστήματος.
Δελτίο καυσίμων στη Σλοβενία
Η Σλοβενία είναι η μοναδική χώρα μέχρι στιγμής που έχει επιβάλει δελτίο καυσίμων προκειμένου να αντιμετωπίσει τις ελλείψεις στα βενζινάδικα, που οφείλονται στις δυσκολίες του διασυνοριακού εφοδιασμού και της αποθήκευσης καυσίμων.
Οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να αγοράζουν ως 50 λίτρα καυσίμων την ημέρα για τα ιδιωτικά τους οχήματα ενώ τα νομικά πρόσωπα και οι επαγγελματίες, συμπεριλαμβανομένων των αγροτών, μπορούν να αγοράζουν ως 200 λίτρα.
Επίσης, η κυβέρνηση ανακοίνωσε μέτρα για την ενίσχυση των στρατηγικών αποθεμάτων φυσικού αερίου, τη θέσπιση διαφοροποιημένων τιμών καυσίμων, τη βελτίωση της παρακολούθησης της κατανάλωσης πετρελαιοειδών προϊόντων, μειώσεις ΦΠΑ στα βασικά τρόφιμα και αναβάθμιση των μηχανισμών διαχείρισης κρίσεων.
Μεταξύ των βασικών ενεργειακών μέτρων περιλαμβάνονται η συλλογή ακριβέστερων δεδομένων για την κατανάλωση και τα εμπορικά αποθέματα πετρελαιοειδών, η υποχρεωτική αναφορά σε περίπτωση διαταραχών στην προμήθεια προς τους τελικούς χρήστες και η δυνατότητα εφαρμογής διαφοροποιημένων τιμών καυσίμων για μεγαλύτερη σταθερότητα κατά την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών. Η κυβέρνηση προετοιμάζει κατάλογο βασικών αγαθών με αντίστοιχους μηχανισμούς τιμολόγησης και εξετάζει τη δημιουργία αποθεμάτων σπόρων και ορυκτών λιπασμάτων, ενώ ανακοίνωσε και σχέδια για μείωση του ΦΠΑ στα βασικά τρόφιμα σε ποσοστό 5%.
Τα μέτρα στη Γερμανία
Η Γερμανία έχει απαγορεύσει στα πρατήρια καυσίμων να αυξάνουν τις τιμές στην αντλία περισσότερο από μία φορά την ημέρα, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν και η διατάραξη της προσφοράς πετρελαίου ανεβάζουν το κόστος.
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της χώρας εισήγαγε κανονισμούς που επιτρέπουν μόνο μία αύξηση τιμής την ημέρα, στις 12 το μεσημέρι, ενώ η κυβέρνηση άλλαζε τις τιμές έως και 22 φορές την ημέρα. Οι εταιρείες καυσίμων μπορεί να αντιμετωπίσουν πρόστιμα έως και 100.000 ευρώ για παραβίαση της απαγόρευσης.
Η Γερμανία έχει εισάγει επίσης νομικές τροποποιήσεις για να διευκολύνει την καταστολή ισχυρών εταιρειών που εμπλέκονται σε καταχρηστικές αυξήσεις τιμών καυσίμων.
Φοροαπαλλαγές στην Ιταλία
Η Ιταλία παρατείνει τη μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης έως την 1η Μαίου, καθώς το μέτρο, που είχε ψηφιστεί στις 18 Μαρτίου, έληξε στις 7 Απριλίου. Το υπουργείο Οικονομικών έχει επίσης ανακοινώσει στοχευμένη παρέμβαση στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, στην οποία επεκτείνεται η έκπτωση φόρου 20% που έχει ήδη εγκριθεί για την αλιεία.
Οι Ιταλοί πληρώνουν ήδη 25 λεπτά ανά λίτρο λιγότερο για το ντίζελ και τη βενζίνη, ενώ η έκπτωση είναι 12 λεπτά για το υγραέριο. Η πρώτη φάση κόστισε περίπου 528 εκατ. ευρώ. Το διάταγμα περιλαμβάνει επίσης έκπτωση φόρου 28% για τις αγορές ντίζελ υπέρ των μεταφορέων και των αλιέων.
Επίσης, έχει προσφέρει φοροαπαλλαγές ύψους 608 εκατ. ευρώ για τις μεταφορικές εταιρείες, ενώ έχει θέσει σε ισχύ μηχανισμό κατά της κερδοσκοπίας με πρόστιμα σε όποιον αποκλίνει από τις πραγματικές τιμές πετρελαίου.
Η χρηματοδότηση γίνεται με αύξηση του φόρου IRAP (ιταλικός φόρος επί της καθαρής παραγωγικής δραστηριότητας των επιχειρήσεων) κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες στις εταιρείες ενέργειας, που θα αποφέρει περίπου 1 δισ. ευρώ έως το 2028.
Στοχευμένα μέτρα σε Γαλλία
Η Γαλλία εφαρμόζει στοχευμένα μέτρα, συμπεριλαμβανομένης έκτακτης ενίσχυσης ύψους 70 εκατ. ευρώ για τους τομείς των μεταφορών, της γεωργίας και της αλιείας (όπως ενίσχυση 0,20 ευρώ ανά λίτρο καυσίμου).
Επίσης, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι 700.000 επιπλέον νοικοκυριά θα λάβουν επιταγές ύψους 153 ευρώ κατά μέσο όρο, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των δικαιούχων σε περίπου 3,8 εκατομμύρια, με κόστος 600 εκατομμυρίων ευρώ για το κράτος.
Διαδηλώσεις στην Ιρλανδία
Η Ιρλανδία ενέκρινε πακέτο μέτρων ύψους 250 εκατ. ευρώ για την αντιμετώπιση των αυξημένων ενεργειακών τιμών τον περασμένο μήνα, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης της μέγιστης επιστροφής φόρου καυσίμων για μεταφορείς και επαγγελματίες του κλάδου. Το μέτρο θα έχει αναδρομική ισχύ από τον Ιανουάριο και θα ισχύσει έως το τέλος Ιουνίου.
Τις τελευταίες ημέρες, διαδηλωτές μπλόκαραν ιρλανδικό διυλιστήριο πετρελαίου και πραγματοποίησαν κινητοποιήσεις στο Δουβλίνο σχετικά με τον χειρισμό από την κυβέρνηση των ολοένα και αυξανόμενων τιμών καυσίμων. Επίσης, μεταφορείς και αγρότες σε όλη τη χώρα έχουν αποκλείσει αποθήκες καυσίμων και έχουν διαταράξει την κυκλοφορία σε άλλες πόλεις, όπως το Κορκ και το Γκαλγουέι, ζητώντας από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να συναντηθούν μαζί τους για να διαπραγματευτούν ένα πιο ευνοϊκό πακέτο στήριξης, σύμφωνα με ιρλανδικά μέσα ενημέρωσης.
Σύστημα τιμών στην Ουγγαρία
Η Ουγγαρία δεν θα συμμορφωθεί με το αίτημα της Κομισιόν να καταργήσει τις προστατευμένες τιμές ενέργειας, όπως δήλωσε πρόσφατα ο επικεφαλής του Γραφείου του πρωθυπουργού. Το σύστημα τιμολόγησης της Ουγγαρίας βασίζεται εν μέρει σε εξαιρέσεις που εξασφάλισε ο πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν στις διαπραγματεύσεις με τις Βρυξέλλες το 2022. Παρότι οι παραδόσεις πετρελαίου μέσω Ουκρανίας έχουν διακοπεί, έχουν ήδη ενεργοποιηθεί εναλλακτικές οδοί ανεφοδιασμού, διασφαλίζοντας τη συνεχή διαθεσιμότητα και βοηθώντας στην αποφυγή απότομων αυξήσεων στο κόστος καυσίμων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καλέσει την Ουγγαρία να καταργήσει το σύστημα προστατευμένων τιμών, αλλά η κυβέρνηση θεωρεί μια τέτοια κίνηση αντίθετη με το εθνικό συμφέρον. Υποστήριξε ότι η άρση των μέτρων θα επέφερε σημαντικό οικονομικό βάρος όχι μόνο στα νοικοκυριά αλλά και στις επιχειρήσεις και στην ευρύτερη οικονομία.
Ο υπουργός ανέφερε ότι η κατάργηση του πλαφόν στις τιμές των καυσίμων θα μπορούσε να αυξήσει τις μηνιαίες δαπάνες των νοικοκυριών κατά 48.600 φιορίνια, ενώ οι υψηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσαν να προσθέσουν περίπου 16.000 φιορίνια. Η κατάργηση των μειωμένων τιμολογίων κοινής ωφέλειας θα μπορούσε να αυξήσει περαιτέρω το κόστος κατά περίπου 31.000 φιορίνια ανά νοικοκυριό.
Μέτρα στην Αυστρία
Η τρικομματική κυβέρνηση της Αυστρίας ανακοίνωσε προσωρινή μείωση του φόρου βενζίνης κατά 5 ευρώ λεπτά/λίτρο σε βενζίνη και ντίζελ, συν πλαφόν στα περιθώρια κέρδους πωλητών, για να θωρακίσει τους πολίτες από τις ανατιμήσεις. Το μέτρο είναι προσωρινό και συνδέεται άμεσα με την ενεργειακή κρίση από τον πόλεμο στην περιοχή.
