Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει νέο καθολικό δασμό 15% αναδιαμορφώνει τον γεωοικονομικό χάρτη. Η ΕΕ ανέστειλε την εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ, οι Ρεπουμπλικανοί ανησυχούν για το πολιτικό κόστος ενόψει εκλογών και το Πεκίνο βλέπει ένα σπάνιο στρατηγικό άνοιγμα. Η Ουάσιγκτον χάνει την ταχύτητα κινήσεων που της έδιναν οι έκτακτες εξουσίες, ενώ η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε νέο κύκλο αβεβαιότητας.
Αξιωματούχοι στην Ευρώπη και το Λονδίνο εξέφρασαν ανησυχία και απορία για τη νέα αναταραχή στις παγκόσμιες εμπορικές σχέσεις, λέγοντας ότι η νέα δασμολογική πολιτική του Τραμπ θα μπορούσε να ανατρέψει τις εμπορικές συμφωνίες που υπογράφηκαν με τις ΗΠΑ πέρυσι.
Ζήτησαν περισσότερη σαφήνεια από τον Λευκό Οίκο σχετικά με το τι σημαίνει στην πράξη το νέο πλαίσιο δασμών για τις αντίστοιχες εμπορικές τους συμφωνίες, οι οποίες προέβλεπαν ότι τα περισσότερα ευρωπαϊκά εξαγόμενα προϊόντα προς τις ΗΠΑ θα επιβαρύνονταν με δασμό 15%, ενώ εκείνα από το Ηνωμένο Βασίλειο με 10%.
Η θέση της ΕΕ
Από τη μία πλευρά, η ΕΕ ζητά χρόνο ούτως ώστε να διασφαλίσει περισσότερες λεπτομέρειες και σαφήνεια από την κυβέρνηση Τραμπ σχετικά με τη νέα δασμολογική πολιτική του, η οποία αφήνει αναπάντητα πολλά ερωτήματα προκαλώντας περαιτέρω οικονομική αναταραχή και αβεβαιότητα.
Από την άλλη, τίθεται σε κίνδυνο η ίδια η εμπορική συμφωνία, καθώς εξανεμίζεται το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της ΕΕ, αφού και χώρες χωρίς εμπορική συμφωνία έχουν πλέον τον ίδιο δασμολογικό συντελεστή. Η περσινή εμπορική συμφωνία όριζε δασμό 15% από τις ΗΠΑ για τα περισσότερα ευρωπαϊκά προϊόντα, με εξαίρεση εκείνα που καλύπτονταν από άλλους κλαδικούς δασμούς, όπως στον χάλυβα.
Προέβλεπε επίσης μηδενικούς δασμούς για ορισμένα προϊόντα, όπως αεροσκάφη και ανταλλακτικά. Η ΕΕ συμφώνησε να καταργήσει εισαγωγικούς δασμούς σε πολλά αμερικανικά προϊόντα και απέσυρε την απειλή επιβολής αντιποίνων με υψηλότερους δασμούς.
Δεν είναι σαφές αν οι νέοι δασμοί 15% του Τραμπ υπερισχύουν της συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ. Αν αυτό συμβαίνει, οι εξαιρέσεις μηδενικών δασμών της ΕΕ θα μπορούσαν να καταργηθούν. Οι νέοι δασμοί ενδέχεται επίσης να επιβληθούν επιπλέον των προϋπαρχόντων αμερικανικών δασμών «ρήτρας πλέον ευνοουμένου κράτους», κάτι που δεν ισχύει στο πλαίσιο της συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ.
Ο παρατηρητής εμπορικής πολιτικής Global Trade Alert εκτιμά ότι η ΕΕ συνολικά θα βρεθεί σε δυσμενέστερη θέση κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες, με την Ιταλία να αντιμετωπίζει επιπλέον 1,7 ποσοστιαίες μονάδες αμερικανικών δασμών.
Η Κομισιόν ανέφερε ότι ο Επίτροπος Εμπορίου της ΕΕ Mάρος Σέφκοβιτς συζήτησε το ζήτημα με τον Εμπορικό Αντιπρόσωπο των ΗΠΑ Τζέιμσον Γκριρ και τον Υπουργό Εμπορίου Χάουαρντ Λούτνικ το Σάββατο.
Η Ουάσιγκτον χάνει την ταχύτητά της
Η κυβέρνηση Τραμπ ισχυρίζεται ότι η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου δεν πρόκειται να την εμποδίσει να χρησιμοποιεί δασμούς ή να αναστατώνει την παγκόσμια οικονομία. Ωστόσο, το προστατευτικό τείχος που έχει υψώσει ο Trump γύρω από τη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη είναι απίθανο να παραμείνει ακριβώς το ίδιο.
Το ίδιο ισχύει και για την ικανότητά του να αντιδρά ταχύτατα σε γεωπολιτικές εξελίξεις και σε ό,τι θεωρεί προσβολές, επιβάλλοντας δασμούς. Και αυτό, γιατί τα νέα μέτρα Τραμπ συνοδεύονται από νομικούς περιορισμούς και σύνθετες διαδικαστικές απαιτήσεις. Κανένα δεν του παρέχει την ελευθερία που του έδιναν οι εξουσίες που ανέτρεψε το δικαστήριο, όπως η απειλή επιβολής δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες που αντιτίθενται στα σχέδιά του για τη Γροιλανδία ή σε χώρες που αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο.
«Γνωρίζουμε ότι υπάρχει πλέον δασμός 15% για 150 ημέρες. Αυτό που δεν γνωρίζουμε είναι τι θα συμβεί μετά», δήλωσε στο Bloomberg ο Μάικ Φρόμαν, ο οποίος διετέλεσε εμπορικός αντιπρόσωπος των ΗΠΑ επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα και σήμερα ηγείται του μη κομματικού Council on Foreign Relations.
Μέχρι τότε, «ο Τραμπ θα πρέπει να αποφασίσει αν επιθυμεί ρητά να επιβάλει ένα εντελώς νέο σύνολο δασμών μόλις δύο ή τρεις μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές, όταν το αμερικανικό κοινό έχει καταστήσει σαφές ότι θεωρεί πως οι δασμοί συμβάλλουν στην κρίση ακρίβειας και ότι τους αντιτίθεται».
Η απόφαση θα «περιορίσει την ικανότητα του προέδρου να χρησιμοποιεί δασμούς για γεωπολιτικά γεγονότα με ταχύτητα», δήλωσε επίσης στο Bloomberg o Έβερετ Εϊζενστατ, κορυφαίος σύμβουλος του Λευκού Οίκου για τη διεθνή οικονομική πολιτική κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ και νυν εταίρος στη νομική εταιρεία Squire Patton Boggs. Αυτό θα σημάνει μια θεμελιώδη μετατόπιση στην προσέγγισή του ή, τουλάχιστον, στον τρόπο με τον οποίο ο υπόλοιπος κόσμος ανταποκρίνεται σε αυτήν.
Το νέο σχέδιο θα εγκαινιάσει έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας, με συνέπειες για τις οικονομίες των ΗΠΑ και του κόσμου, τους καταναλωτές, τις επιχειρήσεις, τους κεντρικούς τραπεζίτες, τις εύθραυστες εμπορικές συμφωνίες που έχει συνάψει, καθώς και για τη μεγαλύτερη συμφωνία που επιδιώκει ενόψει της επίσκεψής του στην Κίνα στις αρχές Απριλίου. Πρόκειται για σημείο καμπής που τελικά θα συμβάλει στον καθορισμό της πολιτικής του κληρονομιάς.
Κάποιοι ακαδημαϊκοί συγκρίνουν τη δικαστική απόφαση με την απόφαση που εμπόδισε τον Τρούμαν να εθνικοποιήσει την παραγωγή χάλυβα στο Youngstown του Οχάιο κατά τη διάρκεια του Πολέμου της Κορέας, ή με τις συγκρούσεις μεταξύ του δικαστηρίου και του Ρούσβελτ σχετικά με το New Deal.
«Κρυφό δώρο;»
Υπό μια άλλη οπτική, ωστόσο, η απόφαση προσφέρει και μια ευκαιρία στον Τραμπ, μια πολιτική έξοδο διαφυγής από ορισμένα από τα πιο αντιδημοφιλή και επιζήμια στοιχεία της δασμολογικής του ατζέντας. Ιδίως σε ένα περιβάλλον όπου η οικονομία επιβραδύνθηκε το τέταρτο τρίμηνο, παρά την ώθηση από την έκρηξη επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη και όπου τα εμπορικά στοιχεία δείχνουν ότι, αν και οι δασμοί αναδιαμόρφωσαν τον χάρτη των εμπορικών εταίρων των ΗΠΑ, ελάχιστα συνέβαλαν στη μείωση του συνολικού εμπορικού ελλείμματος - ένα από τα βασικά οικονομικά παράπονα του Trump.
Έχοντας στραμμένο το βλέμμα του στις δημοσκοπήσεις που δείχνουν ότι οι ψηφοφόροι θεωρούν πως οι φόροι στις εισαγωγές πλήττουν τα οικογενειακά τους οικονομικά, καθώς και στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, ο Τραμπ έχει ήδη αρχίσει να αναπροσαρμόζει τους δασμούς ώστε να περιορίσει την επίδραση στις τιμές βασικών καταναλωτικών αγαθών, όπως ο καφές, και εξετάζει περαιτέρω αλλαγές.
Οι Ρεπουμπλικανοί του Τραμπ, των οποίων οι οριακές πλειοψηφίες στη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία διακυβεύονται στις εκλογές, είχαν αρχίσει να αποστασιοποιούνται ακόμη και πριν από την απόφαση. Η ελεγχόμενη από τους Ρεπουμπλικανούς Βουλή ψήφισε στις 11 Φεβρουαρίου υπέρ του τερματισμού των δασμών του Trump στις εισαγωγές από τον Καναδά.
Το πρόβλημα για τους Ρεπουμπλικανούς είναι ότι οι καταναλωτές αισθάνονται οικονομική πίεση και η εργοστασιακή άνθηση που είχε υποσχεθεί ο Τραμπ δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί: οι ΗΠΑ έχασαν 83.000 θέσεις εργασίας στη μεταποίηση τον τελευταίο χρόνο, ενώ τα στοιχεία για το ΑΕΠ την Παρασκευή έδειξαν ότι οι δαπάνες για βιομηχανικό εξοπλισμό συρρικνώθηκαν το τελευταίο τρίμηνο του 2025. Οι Δημοκρατικοί αποδίδουν και τις δύο αυτές αδυναμίες στους δασμούς. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι ψηφοφόροι αντιμετωπίζουν με κάποια συμπάθεια αυτό το επιχείρημα.
Η στάση της Κίνας
Ο πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ προσέρχεται πάντως στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με τον Τραμπ με ενισχυμένη διαπραγματευτική ισχύ, μετά την απώλεια από τον Αμερικανό ηγέτη της δυνατότητας να αυξάνει γρήγορα τους δασμούς, λίγες εβδομάδες πριν από την άφιξη του Τραμπ στο Πεκίνο στις 31 Μαρτίου - το πρώτο ταξίδι Αμερικανού προέδρου από την προηγούμενη επίσκεψή του το 2017.
Η άρση των απειλών για δασμούς - οι οποίες πέρυσι είχαν κλιμακωθεί έως και στο 145% - δυσχεραίνει την προσπάθεια του Τραμπ να πιέσει τον Σι για μεγαλύτερες αγορές σόγιας, αεροσκαφών της Boeing και ενέργειας. Παράλληλα, τον αφήνει χωρίς ένα βασικό «όπλο» για αντίποινα, εάν οι Κινέζοι διαπραγματευτές προβάλλουν νέες απαιτήσεις με αντάλλαγμα τη διατήρηση σταθερής ροής σπάνιων γαιών, κρίσιμων για τη βιομηχανία των ΗΠΑ.
«Τελικά, η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου τοποθετεί την Κίνα σε πολύ ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση», δήλωσε στο Bloomberg ο Γου Σιμπάο, διευθυντής του Κέντρου Αμερικανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Fudan, αναφερόμενος στη δέσμευση της Κίνας να αγοράσει περίπου 25 εκατ. τόνους σόγιας, η οποία βασιζόταν σε προηγούμενες διαπραγματεύσεις για τους δασμούς. «Εάν αυτοί οι δασμοί θεωρούνται πλέον παράνομοι, το “χαρτί της σόγιας” επιστρέφει στα χέρια της Κίνας».
Η ομάδα του Σι αναμένεται επίσης να πιέσει πιο έντονα για πρόσβαση σε προηγμένους ημιαγωγούς, για άρση εμπορικών περιορισμών σε κινεζικές εταιρείες και για μείωση της αμερικανικής στήριξης προς την αυτοδιοικούμενη Ταϊβάν - με έμφαση στις πωλήσεις όπλων και στη διατύπωση πιο αυστηρής γλώσσας κατά της ανεξαρτησίας του νησιού. Το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας θεωρεί την Ταϊβάν μέρος της επικράτειάς του, παρότι δεν την έχει κυβερνήσει ποτέ.
Παρότι το πλήγμα για τον Tραμπ αποτελεί κέρδος για τον Σι, οι Κινέζοι αξιωματούχοι έχουν αντιδράσει με προσοχή.
