Βρισκόμαστε στον Φεβρουάριο του 2026 και ο αγροτικός κόσμος δεν βρίσκεται απλώς σε αναβρασμό· βρίσκεται μπροστά σε έναν «οικονομικό γκρεμό». Ενώ τα τρακτέρ ήταν στις εθνικές οδούς της Ελλάδας και στις πλατείες των Βρυξελλών, η βασική αιτία της οργής δεν ήταν μόνο η πολιτική.
Είναι βαθιά οικονομική και αποτυπώνεται με αριθμούς που τρομάζουν: Το χάσμα μεταξύ του τι πληρώνει ο αγρότης για να καλλιεργήσει και του τι εισπράττει στο τέλος, είναι το μεγαλύτερο που έχει καταγραφεί την τελευταία δεκαετία.
Μια νέα έκθεση με τίτλο «Η Κατάσταση του Αγρότη» (State of the American Farmer), που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο του 2026, αποκαλύπτει μια ζοφερή πραγματικότητα που αντικατοπτρίζει την κατάσταση και στην Ευρώπη. Οι αγρότες βρίσκονται παγιδευμένοι ανάμεσα σε τρεις συμπληγάδες: τα συρρικνωμένα περιθώρια κέρδους, τις ασταθείς αγορές και την αβεβαιότητα.
Τα στοιχεία στις ΗΠΑ είναι αμείλικτα:
- Κατάρρευση Τιμών: Οι τιμές βασικών καλλιεργειών έχουν σημειώσει πτώση που αγγίζει το 58% από το 2022.
- Εκτόξευση Πτωχεύσεων: Οι πτωχεύσεις αγροτικών επιχειρήσεων έχουν αγγίζει το 60% σε ετήσια βάση, ξεπερνώντας τα συνολικά νούμερα του 2024 ήδη από τα μέσα του 2025.
- Ακριβές Εισροές: Ενώ τα έσοδα πέφτουν, το κόστος για λιπάσματα, ενέργεια και εφόδια παραμένει σε δυσθεώρητα ύψη.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, οι αγρότες «στραγγαλίζονται από κάθε κατεύθυνση», με την οικονομική πίεση και την ρυθμιστική αβεβαιότητα να συγκρούονται μέσα στο χωράφι.
Από τα παραπάνω καταλαβαίνει κανείς πως η κρίση στον αγροτικό τομέα δεν είναι χαρακτηριστικό της Ηπείρου μας μόνο.
Πέρα από τις τιμές της αγοράς, ένας άλλος παράγοντας που διευρύνει την ψαλίδα είναι η αβεβαιότητα γύρω από τα εργαλεία φυτοπροστασίας. Η πιθανή απώλεια πρόσβασης σε σύγχρονα εργαλεία (όπως συγκεκριμένα φυτοφάρμακα) λόγω αυστηρότερων κανονισμών, απειλεί να αυξήσει περαιτέρω το λειτουργικό κόστος και να μειώσει τις αποδόσεις. Και η αλήθεια είναι πως η μείωση αυτών των φυτοπροστατευτικών σε σχέση με αυτά που χρησιμοποιούνται στις χώρες που εντάσσονται στη συμφωνία Mercosur είναι και ένα από τα κύρια σημεία αντιπαράθεσης των αγροτών με τις πολιτικές ηγεσίες.
Οι αγρότες προειδοποιούν ότι η αφαίρεση αυτών των «εργαλείων» από την εργαλειοθήκη τους, χωρίς βιώσιμες εναλλακτικές, θα μετακυλήσει αναπόφευκτα το κόστος στον καταναλωτή, οδηγώντας σε ακριβότερα τρόφιμα στο ράφι. Η μετάβαση στη βιωσιμότητα είναι απαραίτητη, αλλά όταν γίνεται χωρίς οικονομικό δίχτυ ασφαλείας, μετατρέπεται σε θηλιά.
Η κατάσταση αυτή δεν είναι υπόθεση μόνο των ΗΠΑ. Στην Ελλάδα, τα μπλόκα στις εθνικές οδούς ήταν η άμεση αντίδραση σε αυτό ακριβώς το φαινόμενο: την εκτόξευση του κόστους παραγωγής σε συνδυασμό με τον φόβο για νέες εμπορικές συμφωνίες (όπως αυτή με τη Mercosur) που θα πιέσουν κι άλλο τις τιμές. Οι Έλληνες παραγωγοί βλέπουν το εισόδημά τους να εξανεμίζεται, καθώς καλούνται να ανταγωνιστούν σε μια παγκόσμια αγορά με άνισους όρους.
Τι πρέπει να γίνει;
Η βιωσιμότητα της γεωργίας δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά και οικονομικό. Στη σύγχρονη εποχή, η ανάγκη να διασφαλιστεί η μακροχρόνια παραγωγικότητα της γης και η προστασία των φυσικών πόρων συνδέεται άμεσα με την οικονομική επιβίωση των παραγωγών. Μελέτες δείχνουν ότι η αλόγιστη χρήση επιδοτούμενων λιπασμάτων στο παρελθόν υπονόμευσε την οικονομική υγεία των εκμεταλλεύσεων, καθώς οδήγησε σε αύξηση του κόστους παραγωγής χωρίς ανάλογη αύξηση των αποδόσεων, ενώ συχνά επέφερε και περιβαλλοντική υποβάθμιση.
Η λύση για το μέλλον της γεωργίας βρίσκεται στην υιοθέτηση πρακτικών ακριβείας, όπως η χρήση τεχνολογιών GPS, αισθητήρων και δεδομένων, που επιτρέπουν τη βελτιστοποίηση της χρήσης εισροών (λιπασμάτων, νερού, φυτοφαρμάκων) και την προσαρμογή των καλλιεργητικών πρακτικών στις πραγματικές ανάγκες κάθε χωραφιού. Με αυτόν τον τρόπο, επιτυγχάνεται μείωση του κόστους παραγωγής, προστασία του περιβάλλοντος και διατήρηση της γονιμότητας του εδάφους.
Ωστόσο, για να γίνει αυτή η μετάβαση, απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις σε εξοπλισμό, εκπαίδευση και τεχνογνωσία, κάτι που ο χρεωμένος αγρότης του 2026 δυσκολεύεται να κάνει λόγω περιορισμένης πρόσβασης σε κεφάλαια και αβεβαιότητας για τις μελλοντικές αποδόσεις των επενδύσεών του.
Επιπλέον, η στήριξη από την πολιτεία και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα είναι ζωτικής σημασίας, ώστε να μπορέσουν οι αγρότες να υιοθετήσουν νέες τεχνολογίες και μεθόδους, διασφαλίζοντας παράλληλα τη βιωσιμότητα της παραγωγής και την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού αγροτικού τομέα σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο.
Η ψαλίδα κόστους-κερδών του 2026 δεν είναι απλώς μια καμπύλη σε ένα γράφημα. Είναι λουκέτα σε οικογενειακές επιχειρήσεις και εγκατάλειψη της υπαίθρου. Αν δεν υπάρξει άμεση πολιτική παρέμβαση για τη σταθεροποίηση του κόστους και την εξασφάλιση δίκαιων τιμών, η «οικονομική ασφυξία» των αγροτών θα μετατραπεί σύντομα σε επισιτιστική ανασφάλεια για όλους μας.
