Στα μέσα Ιανουαρίου, ο Καναδάς ανακοίνωνε μία εμπορική συμφωνία με την Κίνα, σε ένα αναφανδόν χτύπημα προς τις ΗΠΑ και τις προσπάθειες του Ντόναλντ Τραμπ να απομονώσει το Πεκίνο. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ είχε προϊδεάσει για τη συμφωνία με ένα εντυπωσιακό μήνυμα επαναπροσανατολισμού: η Κίνα είναι πλέον «πιο προβλέψιμος» εμπορικός εταίρος από τις ΗΠΑ, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ενίσχυση των δεσμών με το Πεκίνο καθώς εδραιώνεται μια «νέα παγκόσμια τάξη».
Ακολούθησε η ωμή προειδοποίηση του Κάρνεϊ στο Νταβός για το πώς οι μεγάλες δυνάμεις εξαναγκάζουν τις μικρότερες χώρες, τις οποίες και κάλεσε να συσπειρωθούν ώστε να αντισταθούν στις απαιτήσεις επιθετικών υπερδυνάμεων. Αν και απέφυγε να κατονομάσει τον Ντόναλντ Τραμπ, το μήνυμά του ερμηνεύτηκε ευρέως ως καταγγελία των αμερικανικών δασμών και άλλων μορφών οικονομικής πίεσης.
Ο Τραμπ επέπληξε τον Κάρνεϊ κατά τη διάρκεια της δικής του ομιλίας στο Νταβός, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ παρέχουν στον Καναδά άμυνα και ασφάλεια και ότι θα έπρεπε να δείχνει περισσότερη ευγνωμοσύνη. «Ο Καναδάς υπάρχει χάρη στις ΗΠΑ. Να το θυμάσαι αυτό, Μαρκ, την επόμενη φορά που θα κάνεις τις δηλώσεις σου», τόνισε ο Αμερικανός πρόεδρος.
Κατά την επιστροφή του στον Καναδά, ο Κάρνεϊ έσπευσε να στείλει ένα μήνυμα που στόχευε να ορίσει τον ρόλο της χώρας του σε μια παγκόσμια τάξη που κατακερματίζεται. «Σε μια εποχή ανόδου του λαϊκισμού και του εθνικισμού, ο Καναδάς μπορεί να δείξει πώς η πολυμορφία μπορεί να αποτελεί πηγή δύναμης και όχι αδυναμίας». Τα ενδιάμεσα ήταν απλά το «κερασάκι στην τούρτα», καθώς το «ατόπημα» είχε ήδη γίνει, όπως σημειώνουν αναλυτές, αναφερόμενοι στη συμφωνία Καναδά – Κίνας.
Εκεί άλλωστε στάθηκε και ο Ντόναλντ Τραμπ, διαμηνύοντας το Σάββατο ότι θα επιβάλει δασμό 100% σε όλες τις καναδικές εισαγωγές, εάν η βορειοαμερικανική χώρα προχωρήσει στην υλοποίηση της εμπορικής συμφωνίας με την Κίνα. Ο Τραμπ έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι, αν ο Κάρνεϊ, «νομίζει ότι θα κάνει τον Καναδά λιμάνι εκφόρτωσης για να στέλνει η Κίνα αγαθά και προϊόντα στις ΗΠΑ, είναι γελασμένος».
Επίσκεψη Κάρνεϊ στην Κίνα
Πρώην κεντρικός τραπεζίτης, όχι γνωστός για υπερβολές, ο πρωθυπουργός του Καναδά υπέγραψε συμφωνία με τον Σι Τζινπίνγκ, η οποία ανοίγει τον δρόμο για ηλεκτρικά οχήματα και επενδύσεις στον κλάδο της αυτοκινητοβιομηχανίας από τη μεγαλύτερη οικονομία της Ασίας. Πρόκειται για ένα βήμα που θα ήταν αδιανόητο πριν ο Ντόναλντ Τραμπ κερδίσει δεύτερη θητεία στον Λευκό Οίκο.
Ο Καναδάς παρέμενε επί μακρόν στενά ευθυγραμμισμένος με τις ΗΠΑ στην πολιτική του έναντι της Κίνας. Μαζί με τους ιστορικούς εμπορικούς δεσμούς, αυτή η ευθυγράμμιση αρχίζει πλέον να παρουσιάζει βαθύ ρήγμα. Λιγότερο από δύο χρόνια πριν, ο Καναδάς είχε ευθυγραμμιστεί με τους αμερικανικούς δασμούς 100% στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα για να προστατεύσει τη βορειοαμερικανική αυτοκινητοβιομηχανία, προκαλώντας κινεζικά αντίμετρα.
Στη συνέχεια, ο Τραμπ ανέλαβε την εξουσία, επέβαλε δασμούς σε καναδικά προϊόντα και καθολικούς φόρους εισαγωγής σε αυτοκίνητα, χάλυβα και αλουμίνιο, πλήττοντας τον Καναδά ιδιαίτερα σκληρά λόγω των αλυσίδων εφοδιασμού που διασχίζουν τα σύνορα. Καμία οικονομία της G7 δεν έχει τόσο μονομερείς εμπορικές σχέσεις όσο ο Καναδάς, ο οποίος κατευθύνει περίπου το 70% των εξαγωγών του στις ΗΠΑ και προμηθεύεται από εκεί το μεγαλύτερο μέρος των εισαγωγών του.
Ο Κάρνεϊ, πρώην τραπεζίτης της Goldman Sachs, τόνισε πως ο Καναδάς πρέπει να διπλασιάσει τις μη αμερικανικές εξαγωγές στη δεκαετία - στόχος σχεδόν ανέφικτος χωρίς deaΙ με Κίνα. «Ο Καναδός πρωθυπουργός εξετάζει όλες τις επιλογές. Δεν θα περιμένει τις ΗΠΑ να τους αγαπήσει ξανά», εξήγησε ο Έρικ Μίλερ, ιδρυτής της συμβουλευτικής εταιρείας Rideau Potomac Strategy στο Bloomberg. «Έβαλε το δάχτυλο στο νερό, αλλά μπορεί να το τραβήξει αν αυτό εξυπηρετεί καλύτερα τα συμφέροντα του Καναδά».
Η εμπορική συμφωνία
Η συμφωνία με τον Σι θεσπίζει ετήσια ποσόστωση 49.000 κινεζικών ηλεκτρικών οχημάτων που θα μπορούν να εισέλθουν στον Καναδά με χαμηλό δασμό. Πιο αμφιλεγόμενο το γεγονός ότι η συμφωνία του Κάρνεϊ ανοίγει τη καναδική αγορά αυτοκινήτου σε επενδύσεις κοινοπραξιών από κινεζικές αυτοκινητοβιομηχανίες. Οι εταιρείες αυτές έχουν ανατρέψει έναν κλάδο που κάποτε κυριαρχούνταν από το Ντιτρόιτ και τη Γερμανία: η κινεζική BYD εκθρόνισε την Tesla ως τον μεγαλύτερο πωλητή ηλεκτρικών αυτοκινήτων στον κόσμο.
Ενώ ο Εμπορικός Αντιπρόσωπος των ΗΠΑ Τζέιμισον Γκριρ χαρακτήρισε τη συμφωνία «προβληματική» για τον Καναδά και προκάλεσε αντιδράσεις από Αμερικανούς βουλευτές της ειδικής επιτροπής της Βουλής για την Κίνα, η αρχική εκτίμηση του Τραμπ για τη στροφή Κάρνεϊ ήταν πιο συγκαταβατική. «Εντάξει, αυτό είναι που θα έπρεπε να κάνει», είπε ο Τραμπ. «Είναι καλό να υπογράφει μια εμπορική συμφωνία. Αν μπορείς να κάνεις συμφωνία με την Κίνα».
Θα πρέπει να σημειωθεί ωστόσο ότι και ο ίδιος ο Τραμπ σχεδιάζει να επισκεφθεί την Κίνα τον Απρίλιο. Θα πρέπει να σημειωθεί πάντως ότι και η απρόβλεπτη πρώτη αντίδραση του Τραμπ και στην αντιδασμολογική διαφήμιση της επαρχίας Οντάριο, που παρέπεμπε στον Ρόναλντ Ρίγκαν, ήταν επίσης αρχικά ήρεμη, πριν μετατραπεί σε οργή που τον οδήγησε να τερματίσει τις εμπορικές συνομιλίες με τον Καναδά πέρυσι τον Οκτώβριο. Ακριβώς το ίδιο συνέβη και τώρα με την εμπορική συμφωνία Καναδά – Κίνας.
«Η Κίνα θα καταβροχθίσει τον Καναδά ζωντανό, θα τον καταστρέψει ολοκληρωτικά, συμπεριλαμβανομένης της καταστροφής των επιχειρήσεών του, του κοινωνικού του ιστού και του γενικού τρόπου ζωής του», έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social. «Αν ο Καναδάς κάνει συμφωνία με την Κίνα, θα δεχθεί αμέσως δασμό 100% σε όλα τα καναδικά αγαθά που εισέρχονται στις ΗΠΑ». Επιπλέον, απέσυρε την πρόσκληση προς τον Καναδά να συμμετάσχει στην πρωτοβουλία του για το Συμβούλιο Ειρήνης.
Οι απειλές Τραμπ
Ο Τραμπ είχε απειλήσει να επιβάλει υψηλούς δασμούς σε καναδικά προϊόντα από πριν ακόμη αναλάβει επίσημα τα καθήκοντά του τον Ιανουάριο του 2025, ενώ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι θέλει ο Καναδάς να γίνει η «51η πολιτεία» των ΗΠΑ. Αυτό έχει ρίξει τις σχέσεις μεταξύ των δύο βορειοαμερικανικών γειτόνων σε ιστορικά χαμηλά και έχει ωθήσει τον Κάρνεϊ τους τελευταίους μήνες να αναζητήσει νέες οικονομικές συνεργασίες, συμπεριλαμβανομένων της Κίνας, της ΕΕ και του Κατάρ.
«Αυτό είναι μέρος του στόχου του Κάρνεϊ να μειώσει την εξάρτηση του Καναδά από τις ΗΠΑ», δήλωσε στο Al Jazeera η Άσα ΜακΚέρτσερ, καθηγήτρια στο St. Francis Xavier University στη Νέα Σκωτία με ειδίκευση στις σχέσεις Καναδά-ΗΠΑ. «Ο Κάρνεϊ αισθάνεται ότι οι ΗΠΑ αποτελούν έναν ριψοκίνδυνο εμπορικό και στρατιωτικό εταίρο, κάτι που δεν είναι κακή εκτίμηση δεδομένου ότι ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί με εμπορικό πόλεμο τους στενότερους συμμάχους της Αμερικής» πρόσθεσε.
«Ελάχιστη παραχώρηση»
Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η κοινή δήλωση Κάρνεϊ και Σι δεν αναδιαμορφώνει την παγκόσμια τάξη πραγμάτων εν μία νυκτί. Οι δύο ηγέτες υπέγραψαν μια σειρά μη δεσμευτικών μνημονίων και επιστολών προθέσεων που, στα χαρτιά, απλώς επαναφέρουν αρκετά ζητήματα εκεί όπου βρίσκονταν πριν από λίγα χρόνια. Το 2017, ο προκάτοχος του Κάρνεϊ, Τζάστιν Τριντό, είχε μεταβεί στο Πεκίνο με φιλοδοξίες για μια «συνολική» εμπορική συμφωνία.
Η προσπάθεια ναυάγησε και 12 μήνες μετά, η καναδική αστυνομία συνέλαβε στο Βανκούβερ την οικονομική διευθύντρια της Huawei, Μενγκ Ουανζού, κατόπιν προσωρινού αιτήματος έκδοσης των ΗΠΑ. Η Κίνα απάντησε με την κράτηση δύο Καναδών, αφήνοντας τις διμερείς σχέσεις σε ιδιαίτερα δυσμενή κατάσταση. Το βήμα του Κάρνεϊ είναι μια αντιστάθμιση κινδύνου, μια υποχώρηση, όπως τη χαρακτήρισε ο Τζεφ Νάνκιβελ, CEΟ του Asia Pacific Foundation of Canada και πρώην ανώτερος Καναδός διπλωμάτης στην Κίνα.
«Είναι εύλογο να υποθέσει κανείς ότι το καθήκον των Καναδών διαπραγματευτών ήταν να δουν ποια είναι η ελάχιστη παραχώρηση που μπορούν να κάνουν στους δασμούς για τα ηλεκτρικά οχήματα, ώστε να αρκεί για να συμφωνήσει η κινεζική πλευρά σε σημαντικές μειώσεις των δικών της δασμών» ανέφερε μιλώντας στην Guardian. «Το πρώτο καθήκον ενός εθνικού ηγέτη, ιδίως σε περιόδους οικονομικής πίεσης, είναι να διατηρεί ανοικτές τις επιλογές της χώρας», πρόσθεσε.
Άλλωστε, η επίσκεψη του 61χρονου οικονομολόγου στην Κίνα αντανακλά μια αμείλικτη εστίαση στην οικονομία για την οποία και τον εξέλεξαν οι Καναδοί. Ο αμερικανικός προστατευτισμός και οι δημόσιες δηλώσεις του Τραμπ ότι βλέπει τον Καναδά ως «51η πολιτεία» συνέβαλαν στην άνοδό του στην εξουσία πέρυσι, με εντολή τη διαφοροποίηση του εμπορίου.
