Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ είχε δείξει, τέσσερις μήνες μετά την έναρξη της δεύτερης προεδρικής θητείας του Ντόναλντ Τραμπ πέρυσι, το ενδιαφέρον του να προστατεύσει την Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Fed) από πολιτικές παρεμβάσεις. Όταν οι δικαστές εξετάσουν την Τετάρτη τη νομιμότητα της προσπάθειάς του να αποπέμψει την διοικήτρια της Fed, Λίζα Κουκ, η προθυμία τους να διαφυλάξουν την ανεξαρτησία της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας θα τεθεί στην πράξη σε δοκιμασία.
Με τον έλεγχο της αμερικανικής νομισματικής πολιτικής να διακυβεύεται, η νομική μάχη γύρω από την απόπειρα του Τραμπ να απομακρύνει την Κουκ αποτελεί τη δεύτερη υπόθεση, κατά την τρέχουσα δικαστική περίοδο του Ανώτατου Δικαστηρίου που ξεκίνησε τον Οκτώβριο, η οποία αφορά ενέργεια του Ρεπουμπλικανού προέδρου με τεράστια οικονομική σημασία και φτάνει ενώπιον του ανώτατου δικαστηρίου.
Το δικαστήριο, το οποίο διαθέτει συντηρητική πλειοψηφία 6-3, άκουσε τον Νοέμβριο τις αγορεύσεις σχετικά με τους εκτεταμένους παγκόσμιους δασμούς του Τραμπ, με τους δικαστές να εκφράζουν σκεπτικισμό ως προς τη νομιμότητα αυτών των φόρων στις εισαγωγές από σχεδόν όλους τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ, οι οποίοι επιβλήθηκαν βάσει νόμου που προορίζεται για χρήση σε καταστάσεις εθνικής ανάγκης. Οι αποφάσεις του δικαστηρίου τόσο για την υπόθεση των δασμών όσο και για την υπόθεση Κουκ αναμένονται έως το τέλος Ιουνίου, αλλά ενδέχεται να εκδοθούν και νωρίτερα.
Το δικαστήριο έχει σε μεγάλο βαθμό επιδείξει ανοχή προς τον Τραμπ σε μια σειρά αποφάσεων έκτακτου χαρακτήρα από την επιστροφή του στην εξουσία πριν από 12 μήνες, καθώς εκείνος δοκιμάζει επανειλημμένα τα όρια της προεδρικής εξουσίας. Ωστόσο, οι δικαστές ενδέχεται να εμφανιστούν λιγότερο πρόθυμοι να ενισχύσουν τον έλεγχο του Τραμπ πάνω στην οικονομία.
«Νομίζω ότι ανησυχούν για τον αντίκτυπο που θα μπορούσε να έχει στην οικονομία η κατάργηση της ανεξαρτησίας της κεντρικής τράπεζας», δήλωσε ο Τζον Γιου, ο οποίος υπηρέτησε ως νομικός στο υπουργείο Δικαιοσύνης επί της διακυβέρνησης του Ρεπουμπλικανού πρώην προέδρου Τζορτζ Μπους.
«Φαίνεται να αποτελεί βασική αρχή της μακροοικονομίας, επιβεβαιωμένη από την εμπειρία άλλων χωρών, ότι ο πολιτικός έλεγχος της προσφοράς χρήματος, των επιτοκίων και της κεντρικής τραπεζικής οδηγεί αναπόφευκτα σε πληθωρισμό», είπε ο Γιου, ο οποίος σήμερα είναι καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ.
Σύμφωνα με νομικούς μελετητές, το δικαστήριο δεν έχει εμπλακεί τόσο άμεσα στη χάραξη της οικονομικής πολιτικής των ΗΠΑ από τότε που οι δικαστές εξέτασαν τη συνταγματικότητα της φιλόδοξης ατζέντας του Δημοκρατικού προέδρου Φράνκλιν Ρούζβελτ, γνωστής ως New Deal, τη δεκαετία του 1930 εν μέσω της κρίσης της Μεγάλης Ύφεσης.
Δεν είναι απεριόριστη
Η καθηγήτρια της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κολούμπια Κάθριν Τζατζ δήλωσε ότι οι συγκρούσεις γύρω από την ανεξαρτησία της Fed και τους δασμούς του Τραμπ «θα είναι καθοριστικές για τον προσδιορισμό της έκτασης της εξουσίας του προέδρου να καθορίζει μονομερώς την οικονομική πολιτική».
«Αυτό το Ανώτατο Δικαστήριο έχει υιοθετήσει μια πολύ διευρυμένη προσέγγιση ως προς την εκτελεστική εξουσία», είπε η Τζατζ, «αλλά αυτή δεν είναι απεριόριστη».
Η Κουκ, διορισμένη από τον Δημοκρατικό πρώην πρόεδρο Τζο Μπάιντεν και η πρώτη μαύρη γυναίκα που υπηρέτησε ως διοικήτρια της Fed, κατέθεσε αγωγή κατά του Τραμπ τον Αύγουστο, αφού εκείνος επιχείρησε να την αποπέμψει - ένα άνευ προηγουμένου βήμα από πρόεδρο εναντίον αξιωματούχου κεντρικής τράπεζας. Ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι η Κουκ διέπραξε στεγαστική απάτη πριν από τον διορισμό της στη Fed από τον Δημοκρατικό προκάτοχό του, Τζο Μπάιντεν, το 2022 - κατηγορία που εκείνη αρνήθηκε, χαρακτηρίζοντάς την πρόσχημα για την απομάκρυνσή της λόγω των απόψεών της για τη νομισματική πολιτική.
Αντίστοιχα, ο πρόεδρος της Fed Τζερόμ Πάουελ δήλωσε ότι η ποινική έρευνα εις βάρος του, την οποία ξεκίνησε το υπουργείο Δικαιοσύνης επί Τραμπ, αποτελεί πρόσχημα για να αποκτήσει η κυβέρνηση μεγαλύτερη επιρροή στην κεντρική τράπεζα και στη νομισματική πολιτική. Η έρευνα επικεντρώνεται στην κατάθεσή του στο Κογκρέσο σχετικά με έργο ανακαίνισης κτιρίου της Fed.
Οι επικριτές θεωρούν ότι οι κινήσεις του Τραμπ και της κυβέρνησής του εναντίον της Κουκ και του Πάουελ αποσκοπούν στην άσκηση πίεσης στη Fed ώστε να μειώσει τα επιτόκια πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, στις οποίες οι Δημοκρατικοί ελπίζουν να ανακτήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου από τους Ρεπουμπλικανούς. Τα ζητήματα του οικογενειακού εισοδήματος και του κόστους ζωής αναμένεται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο για τους ψηφοφόρους.
«Με κάθε μέρα που περνά - και με κάθε νέα επίθεση από την κυβέρνηση Τραμπ - υποψιάζομαι ότι το δικαστήριο αντιλαμβάνεται ολοένα και περισσότερο την αξία μιας ανεξάρτητης Fed», δήλωσε ο Στιβ Σουίν, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι στο Σικάγο.
Ο Γιου πρόσθεσε ότι «ο Τραμπ δεν βοηθά την ίδια του την υπόθεση με την απίθανη ποινική έρευνα του υπουργείου Δικαιοσύνης» εις βάρος του Πάουελ.
Όχι σε απομάκρυνση λόγω διαφωνιών πολιτικής
Η Κουκ έχει δηλώσει ότι οι κατηγορίες του Τραμπ περί στεγαστικής απάτης δεν του δίνουν το δικαίωμα να την απομακρύνει βάσει του Νόμου περί Ομοσπονδιακής Τράπεζας (Federal Reserve Act), του νόμου που ίδρυσε τη Fed το 1913. Στόχος του Κογκρέσου ήταν να θωρακίσει τη λήψη αποφάσεων της Fed από την πολιτική επιρροή, συμπεριλαμβάνοντας διατάξεις που περιορίζουν τη δυνατότητα ενός προέδρου να αποπέμψει διοικητή της Fed, επιτρέποντας την απομάκρυνση μόνο για επαρκή «αιτία» και όχι λόγω διαφωνιών πολιτικής.
Ομοσπονδιακός δικαστής στην Ουάσινγκτον έκρινε ότι οι ισχυρισμοί του Τραμπ είναι πιθανότατα ανεπαρκείς λόγοι για την απόλυση της Κουκ. Ομοσπονδιακό εφετείο στην Ουάσινγκτον απέρριψε το αίτημα του Τραμπ να ανασταλεί η απόφαση, γεγονός που τον οδήγησε να προσφύγει στο Ανώτατο Δικαστήριο.
Νομικοί αναλυτές σημειώνουν ότι οι δικαστές έχουν δώσει πρόσφατα ενδείξεις ενδιαφέροντος για την προστασία της ανεξαρτησίας της Fed. Για παράδειγμα, επέτρεψαν στην Κουκ να παραμείνει στη θέση της όσο η υπόθεση εξελίσσεται, παρότι είχαν επιτρέψει στον Τραμπ να απομακρύνει αξιωματούχους άλλων υπηρεσιών με παρόμοια καθεστώτα θητείας ενόσω εκκρεμούσαν οι σχετικές υποθέσεις.
Τον περασμένο Μάιο, το δικαστήριο επέτρεψε στον Τραμπ να αποπέμψει δύο Δημοκρατικούς μέλη ομοσπονδιακών εργατικών συμβουλίων, ενώ οι προσφυγές τους συνεχίζονται σε κατώτερα δικαστήρια. Στην απόφαση εκείνη, γνωστή ως Trump v. Wilcox, το δικαστήριο επιχείρησε να κατευνάσει τις ανησυχίες ότι η δυνατότητα απομάκρυνσης αξιωματούχων από τα εργατικά συμβούλια θα έθετε σε κίνδυνο την ανεξαρτησία της Fed.
«Διαφωνούμε», έγραψε το δικαστήριο σε ανυπόγραφη γνώμη. «Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα είναι μια μοναδικά δομημένη, ημι-ιδιωτική οντότητα που εντάσσεται σε μια ξεχωριστή ιστορική παράδοση, εκείνη της Πρώτης και της Δεύτερης Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών».
Το δικαστήριο έχει στηρίξει τον Τραμπ σε επείγουσα βάση σε ζητήματα όπως η μετανάστευση, οι μαζικές απολύσεις ομοσπονδιακών υπαλλήλων, οι περικοπές ξένης βοήθειας, η αποδόμηση του υπουργείου Παιδείας, η απαγόρευση των τρανς ατόμων στις ένοπλες δυνάμεις και άλλα. Ωστόσο, αυτές οι διαμάχες δεν ενίσχυαν τον μονομερή έλεγχο του Τραμπ επί της οικονομικής πολιτικής.
Ο Έργουιν Τσεμερίσκι, κοσμήτορας της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, δήλωσε ότι το ενδιαφέρον του δικαστηρίου για την προστασία της ανεξαρτησίας της Fed πιθανότατα θα είναι πολύ σημαντικό καθώς εξετάζει την υπόθεση της Κουκ.
«Στην υπόθεση Trump v. Wilcox, το δικαστήριο μίλησε για τη διαφορετικότητα της Fed, παρότι αυτό δεν είχε άμεση σχέση με την υπόθεση», πρόσθεσε ο Τσεμερίσκι.
