Η σύγκρουση του Ντόναλντ Τραμπ με την Fed δεν είναι μια ακόμη πολιτική αντιπαράθεση γύρω από τα επιτόκια. Είναι μια ευθεία δοκιμασία αντοχής των αμερικανικών θεσμών. Η εργαλειοποίηση του υπουργείου Δικαιοσύνης, οι προσωπικές επιθέσεις κατά του προέδρου της Fed και η αμφισβήτηση της ανεξαρτησίας της κεντρικής τράπεζας συνθέτουν ένα επικίνδυνο μοτίβο: την προσπάθεια υποταγής των θεσμών στην πολιτική βούληση της εκτελεστικής εξουσίας.
Το διακύβευμα ξεπερνά τον Τζερόμ Πάουελ και τη νομισματική πολιτική, αφορά το αν η ισχυρότερη οικονομία του πλανήτη θα συνεχίσει να στηρίζεται σε θεσμικά αντίβαρα ή θα εισέλθει σε μια περίοδο θεσμικής διάβρωσης με απρόβλεπτες οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες.
Με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, ο Πάουελ αναφέρθηκε στην ποινική έρευνα που τον απειλεί με ποινική δίωξη σχετικά με το έργο ανακαίνισης των δύο ιστορικών κτιρίων της Fed στην Ουάσιγκτον, λέγοντας ότι πρόκειται για «πρόσχημα» με στόχο την άσκηση πολιτικής επιρροής στη Fed ώστε να μειώσει τα επιτόκια ταχύτερα.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στο NBC ότι δεν είχε γνώση των ενεργειών του υπουργείου Δικαιοσύνης, αλλά ανανέωσε τις επιθέσεις του κατά του Πάουελ, οι οποίες έχουν γίνει συχνότερες και πιο αιχμηρές, καθώς η Fed έχει επιλέξει να μειώνει τα επιτόκια πιο αργά απ’ όσο θα επιθυμούσε.
Η έρευνα και η αιχμηρή απάντηση του Πάουελ κλιμακώνουν έντονα μια αντιπαράθεση που, όπως φοβούνται αναλυτές και επενδυτές, ενέχει τον κίνδυνο να ανατραπεί η ανεξαρτησία της Fed - θεμέλιος λίθος της αμερικανικής οικονομικής πολιτικής και ακρογωνιαίο λίθο του χρηματοπιστωτικού της συστήματος.
«Με τη μετωπική του επίθεση στη Fed, ο Ντόναλντ Τραμπ υπονομεύει για άλλη μια φορά την εμπιστοσύνη στην ανεξαρτησία της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας», δήλωσε στο Reuters ο Γενς Ζούντεκουμ, επικεφαλής σύμβουλος του Γερμανού υπουργού Οικονομικών Λαρς Κλινγκμπαϊλ. «Οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υποστούν τις μεγαλύτερες συνέπειες».
«Ο ελέφαντας στο δωμάτιο»
Το διευρυνόμενο ρήγμα αναδεικνύει επίσης πόσο έντονα οι προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ να αναδιαμορφώσει θεσμούς - από τον στρατό έως τη Δικαιοσύνη - ασκούν πλέον πίεση σε έναν πυλώνα της χρηματοοικονομικής ισχύος των ΗΠΑ.
Το δολάριο σημείωσε ενδοσυνεδριακά τη μεγαλύτερη ημερήσια πτώση του έναντι καλαθιού με βασικά νομίσματα εδώ και τρεις εβδομάδες. Ο χρυσός εκτινάχθηκε σε νέο ιστορικό υψηλό και οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων αμερικανικών ομολόγων «τσίμπησαν» απότομα.
«Ο πρόεδρος της Fed, Πάουελ, έχει παρεκκλίνει από την προηγούμενη τακτική του απέναντι στις απειλές του Τραμπ, επιλέγοντας αυτή τη φορά να αντιμετωπίσει ευθέως τον ελέφαντα στο δωμάτιο, ότι δηλαδή η Fed δεν κινεί τα επιτόκια όπως θα ήθελε ο πρόεδρος», δήλωσε επίσης στο Reuters ο Ντέιμιεν Μπόι, διαχειριστής χαρτοφυλακίου στη Wilson Asset Management στο Σίδνεϊ.
- Γέλεν, Μπερνάνκι, Γκρίνσπαν και κορυφαίοι οικονομολόγοι στηρίζουν Πάουελ: «Άνευ προηγουμένου έρευνα»
«Ο χρυσός έχει ενισχυθεί και η καμπύλη αποδόσεων έχει γίνει ελαφρώς πιο απότομη. Αυτές οι κινήσεις είναι σε γενικές γραμμές συνεπείς με το εγχειρίδιο αντιδράσεων σε μια επίθεση κατά της ανεξαρτησίας της Fed», πρόσθεσε.
Η δυνατότητα των κεντρικών τραπεζών να κινούνται, τουλάχιστον στον καθορισμό των επιτοκίων, χωρίς πολιτικές παρεμβάσεις θεωρείται βασική αρχή της σύγχρονης οικονομικής θεωρίας, καθώς θωρακίζει τους φορείς χάραξης νομισματικής πολιτικής ώστε να λαμβάνουν αποφάσεις με γνώμονα τη μακροχρόνια σταθερότητα.
Για τους επενδυτές, η εμπιστοσύνη στους αμερικανικούς θεσμούς αποτελεί μέρος του λεγόμενου «υπερβολικού προνομίου» που απολαμβάνει η χώρα στις χρηματοοικονομικές αγορές, ως εκδότης του παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος και αποδέκτης δισεκατομμυρίων δολαρίων σε εισροές κεφαλαίων.
Ο Καρλ Σαμότα, επικεφαλής στρατηγικός αναλυτής αγορών στην Corpay στο Τορόντο, επισήμανε τις «απρόβλεπτες συνέπειες» της άσκησης πίεσης στη Fed.
«Προσπαθώντας να επηρεάσει την κεντρική τράπεζα μέσω επιθετικών νομικών απειλών κατά μεμονωμένων αξιωματούχων, η κυβέρνηση θα μπορούσε να αυξήσει τις πληθωριστικές προσδοκίες, να διαβρώσει τον ρόλο του δολαρίου ως ασφαλούς καταφυγίου και να προκαλέσει απότομη άνοδο των μακροπρόθεσμων αποδόσεων των ομολόγων, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού σε ολόκληρη την αμερικανική οικονομία» επεσήμανε.
«Το να ρίχνεις βενζίνη παντού και μετά να παίζεις με σπίρτα συνήθως δεν καταλήγει καλά», πρόσθεσε.
Ερωτηματικά για τις χρηματοοικονομικές αγορές
Η αντίδραση του Πάουελ αποτελεί, κατά μία έννοια, έναν αποχαιρετισμό με αιχμή, καθώς η θητεία του ως προέδρου λήγει τον Μάιο και ο Τραμπ έχει ήδη υποσχεθεί ότι ο διάδοχός του θα είναι «κάποιος που πιστεύει στα πολύ χαμηλότερα επιτόκια».
Ωστόσο, η στάση του θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για οποιονδήποτε αντικαταστάτη και μέτρο σύγκρισης για τις αλλαγές στην προσέγγιση της Fed.
Ο Ρίτσαρντ Γέτσενγκα, επικεφαλής οικονομολόγος του ομίλου ANZ, δήλωσε ότι για τις αμερικανικές χρηματοοικονομικές αγορές στο σύνολό τους, η λειτουργία και των τριών εργαλείων πολιτικής της Fed είναι πιθανό να τεθεί υπό αναδιαμόρφωση - τα επιτόκια, ο ισολογισμός και η ρύθμιση του τραπεζικού τομέα.
«Είναι σίγουρα πολύ νωρίς για συμπεράσματα, αλλά οι τάσεις φαίνονται αρκετά σαφείς - η τεχνοκρατική Fed, όπως τη γνωρίσαμε τις τελευταίες δεκαετίες, απομακρύνεται», εκτίμησε.
Στο μεταξύ, οι επενδυτές, που ήδη αρχίζουν να αναρωτιούνται αν τα χαρτοφυλάκιά τους είναι υπερβολικά εκτεθειμένα στις ΗΠΑ, λαμβάνουν προειδοποίηση για τα νέα είδη κινδύνων που εισάγει η κυβέρνηση Τραμπ.
«Η αγορά έχει αποτινάξει τόσο πολύ “θόρυβο” γύρω από τη Fed και την ανεξαρτησία της και νομίζω ότι πιθανότατα θα το κάνει ξανά, αλλά κάποια στιγμή κάτι θα σπάσει», δήλωσε στο Reuters και ο Κρίστοφερ Χοτζ, επικεφαλής οικονομολόγος για τις ΗΠΑ στη γαλλική επενδυτική τράπεζα Natixis.
Βεβαίως, οι σημερινές κινήσεις της αγοράς ήταν περιορισμένες και ορισμένοι δεν διέκριναν σαφή επίπτωση στα επιτόκια, θεωρώντας μάλιστα ότι αποτελούν ένδειξη πως ο Τραμπ στερείται πραγματικής επιρροής στη Fed.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Goldman Sachs, Γιαν Χάτσιους, δήλωσε στο ετήσιο συνέδριο στρατηγικής της τράπεζας στο Λονδίνο ότι η απειλή ποινικής δίωξης θα ενίσχυε τις αμφιβολίες για την ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών, αλλά αναμένει πως η Fed θα συνεχίσει να λαμβάνει αποφάσεις με βάση τα εκάστοτε οικονομικά στοιχεία.
«Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι ο Πάουελ, στο υπόλοιπο της θητείας του ως προέδρου, θα λαμβάνει αποφάσεις με βάση τα οικονομικά στοιχεία και δεν θα επηρεαστεί προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση - είτε πρόκειται να μειώσει περισσότερο είτε να αρνηθεί μειώσεις, εφόσον τα δεδομένα ωθούν προς αυτή την κατεύθυνση», είπε.
Επικίνδυνη προσέγγιση
Πρόκειται για μια αλλόκοτη, επικίνδυνη προσέγγιση που υπονομεύει τον ίδιο τον εαυτό της, που δεν μπορεί να ωφελήσει ούτε τις ΗΠΑ ούτε το νομισματικό τους σύστημα, επισημαίνει το Bloomberg. Η διακυβέρνηση της Fed δεν είναι απλή και η ανεξαρτησία της, στη σημερινή της μορφή, εγείρει πολλά εύλογα ζητήματα δημοκρατικής λογοδοσίας. Όμως αυτό δεν δικαιολογεί ούτε στο ελάχιστο τη χρήση του υπουργείου Δικαιοσύνης και του νόμου για τον εκφοβισμό ενός θεσμού ή ενός δημόσιου λειτουργού που, σε κάθε περίπτωση, ετοιμάζεται να αποχωρήσει από τη θέση του.
Ο Πάουελ έχει διαπράξει αρκετά σοβαρά λάθη στα σχεδόν οκτώ χρόνια της θητείας του. Η διατήρηση των επιτοκίων στο μηδέν καθ’ όλη τη διάρκεια του 2021, καθώς ο πληθωρισμός άρχιζε να εδραιώνεται, ήταν ένα μεγάλων διαστάσεων σφάλμα πολιτικής. Όμως αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία για την επιδίωξη ποινικής δίωξης για ένα άσχετο ζήτημα και ο Πάουελ, για πρώτη φορά ύστερα από μήνες πιέσεων, αντέδρασε δυναμικά.
Η δήλωσή του το βράδυ της Κυριακής πρέπει να εξεταστεί στο σύνολό της. Το κρίσιμο απόσπασμα απορρίπτει το ζήτημα της ανακαίνισης, κάνοντας λόγο για προσχήματα. Το διακύβευμα είναι αν η Fed θα μπορέσει να συνεχίσει να καθορίζει τα επιτόκια με βάση τα οικονομικά στοιχεία και τις οικονομικές συνθήκες ή αν, αντίθετα, η νομισματική πολιτική θα υπαγορεύεται από πολιτικές πιέσεις ή εκφοβισμό.
Στο «ίδιο έργο θεατές»
Ουσιαστικά, πρόκειται για επανάληψη της τακτικής που έχει ακολουθήσει η κυβέρνηση Τραμπ στην προσπάθειά της να απομακρύνει τη Λίζα Κουκ από το ΔΣ της Fed, με κατηγορίες περί στεγαστικής απάτης (οι οποίες φαίνονται εξαιρετικά αδύναμες). Δεν είναι σαφές ότι μια δίωξη εναντίον της θα ευδοκιμούσε, ενώ το Ανώτατο Δικαστήριο θα ακούσει την επόμενη εβδομάδα επιχειρήματα σχετικά με το αν ο πρόεδρος έχει το δικαίωμα να την απολύσει, δεδομένου του ανεξάρτητου καθεστώτος της κεντρικής τράπεζας.
Αν η κυβέρνηση θέλει να δημιουργήσει δεδικασμένο ότι μπορεί να πιέζει τη Fed, αυτό είναι το κατάλληλο πεδίο για να το πράξει. Υπάρχει τουλάχιστον κάποια πολιτικά κυνική λογική στην απομάκρυνση της Κουκ, καθώς η θητεία της έχει ακόμη μια δεκαετία μπροστά της και ο Τραμπ επιθυμεί να τοποθετήσει περισσότερα μέλη στο διοικητικό συμβούλιο που να είναι φιλικά προς την ατζέντα του. Ο Πάουελ αποχωρεί από την προεδρία τον Μάιο. Θα μπορούσε να παραμείνει ως διοικητής για ακόμη δύο χρόνια, αλλά οι περισσότεροι θεωρούν ότι θα παραιτηθεί.
Η επιδίωξη ποινικής δίωξης θα μπορούσε, ωστόσο, να τον κάνει πιο πιθανό να παραμείνει. Επιπλέον, εάν πράγματι μπορεί να θεωρηθεί ποινικό αδίκημα η υπερβολική δαπάνη για την ανακαίνιση ενός ιστορικού κτιρίου στην Ουάσινγκτον, αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο για την εξέταση της πρόσφατης κατεδάφισης της Ανατολικής Πτέρυγας του Λευκού Οίκου. To αρχικό κόστος της ανακαίνισης υπολογιζόταν στα 1,9 δισ. δολάρια αλλά πέρυσι έφθασε τα 2,5 δισ. δολάρια, γεγονός που ο Πάουελ το απέδωσε στην απόκλιση μεταξύ των εκτιμήσεων και των πραγματικών τιμών, εξοπλισμού, εργασιών και τοξικής μόλυνσης.
