Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά στο πιο απαιτητικό διάστημα της φετινής αντιπυρικής περιόδου, με τις υψηλές θερμοκρασίες και τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες να αυξάνουν καθημερινά τον κίνδυνο εκδήλωσης πυρκαγιών. Ωστόσο, η φετινή αντιπυρική περίοδος αναδεικνύει και μία λιγότερο ορατή πλευρά της διαχείρισης των πυρκαγιών. Πέρα από το μέγεθος ενός μετώπου, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και ο αριθμός των πυρκαγιών που εκδηλώνονται την ίδια χρονική στιγμή, καθώς οι ταυτόχρονες ενάρξεις αυξάνουν σημαντικά τις επιχειρησιακές απαιτήσεις του μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας.
Αυτό αποτυπώνεται και στα στοιχεία της φετινής αντιπυρικής περιόδου. Από την 1η Μαΐου έχουν εκδηλωθεί περίπου 1.700 πυρκαγιές σε ολόκληρη τη χώρα, αριθμός ιδιαίτερα υψηλός, αν και μειωμένος κατά περίπου 20% σε σχέση με τον μέσο όρο της τελευταίας εικοσαετίας. Την ίδια στιγμή, το μεγαλύτερο κύμα νέων ενάρξεων καταγράφεται από τις μεσημβρινές έως τις απογευματινές ώρες, με αιχμή το διάστημα μεταξύ 15:00 και 17:00, όταν ο μηχανισμός καλείται να αντιμετωπίσει συχνά πολλά περιστατικά ταυτόχρονα.
Η συγκεκριμένη χρονική συγκέντρωση των περιστατικών αυξάνει σημαντικά τις επιχειρησιακές απαιτήσεις, καθώς οι πυρκαγιές δεν εκδηλώνονται απαραίτητα η μία μετά την άλλη, αλλά συχνά σχεδόν ταυτόχρονα σε διαφορετικές περιοχές της χώρας. Έτσι, η ταχύτητα εντοπισμού και της πρώτης επέμβασης αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, ιδιαίτερα κατά τις ώρες υψηλού κινδύνου.
Γιατί δέκα εστίες είναι δυσκολότερες από μία μεγάλη φωτιά
Μία μεγάλη πυρκαγιά αποτελεί αναμφίβολα ένα εξαιρετικά δύσκολο επιχειρησιακό συμβάν. Σε ένα τέτοιο περιστατικό ο σχεδιασμός προβλέπει την σταδιακή συγκέντρωση όσο το δυνατόν περισσότερων δυνάμεων σε ένα μέτωπο. Όμως, πολύ πιο σύνθετη αποδεικνύεται συχνά η διαχείριση πολλών και ταυτόχρονων ενάρξεων πυρκαγιών. Όταν μέσα σε λίγες ώρες εκδηλώνονται πολλά περιστατικά σε διαφορετικά σημεία της χώρας, ο μηχανισμός καλείται να μοιράσει ανθρώπινο δυναμικό, οχήματα και εναέρια μέσα, χωρίς να γνωρίζει ποια από τις εστίες μπορεί να εξελιχθεί στην επόμενη μεγάλη πυρκαγιά.
Κάθε νέα εστία απαιτεί άμεση κινητοποίηση επίγειων δυνάμεων και, όπου κρίνεται απαραίτητο, εναέριων μέσων. Οι πρώτες αποφάσεις λαμβάνονται μέσα σε λίγα λεπτά και αφορούν τόσο τον αριθμό των δυνάμεων που θα διατεθούν όσο και την πιθανή ανακατανομή τους σε περίπτωση νέων περιστατικών.
Αυτό σημαίνει ότι όσο αυξάνεται ο αριθμός των ταυτόχρονων ενάρξεων τόσο δυσκολότερο γίνεται το έργο του μηχανισμού, καθώς απαιτείται διάσπαση των διαθέσιμων δυνάμεων μέχρι να αποσαφηνιστεί η έκταση και η επικινδυνότητα κάθε πυρκαγιάς. Οι πρώτες ώρες μιας φωτιάς είναι καθοριστικές και η διαχείριση πολλών περιστατικών ταυτόχρονα αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες επιχειρησιακές προκλήσεις κάθε αντιπυρικής περιόδου.
Οι περιοχές που βρίσκονται κάθε καλοκαίρι στην πρώτη γραμμή
Παρότι ο κίνδυνος εκδήλωσης πυρκαγιών αφορά το σύνολο της χώρας, ορισμένες περιοχές βρίσκονται σχεδόν κάθε χρόνο στο επίκεντρο της αντιπυρικής περιόδου. Η Αττική, η Εύβοια, η Κρήτη, η Πελοπόννησος, καθώς και αρκετά νησιά του Αιγαίου συγκαταλέγονται συστηματικά στις περιοχές που καταγράφουν υψηλό ή πολύ υψηλό κίνδυνο πυρκαγιάς, ιδιαίτερα κατά τις περιόδους υψηλών θερμοκρασιών και ισχυρών ανέμων.
Πιο συγκεκριμένα, τα στοιχεία των ημερήσιων Χαρτών Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς δείχνουν ότι περιοχές όπως η Αττική, η Εύβοια, η Κορινθία, η Βοιωτία, η Αργολίδα, η Κρήτη, καθώς και νησιωτικές περιοχές του Βορείου και Νοτίου Αιγαίου περιλαμβάνονται συχνά στις κατηγορίες υψηλού και πολύ υψηλού κινδύνου κατά τη διάρκεια των θερινών μηνών.
Η γεωμορφολογία, η πυκνή βλάστηση, οι ισχυροί άνεμοι, αλλά και η γειτνίαση δασικών εκτάσεων με κατοικημένες περιοχές καθιστούν τις συγκεκριμένες περιοχές ιδιαίτερα απαιτητικές επιχειρησιακά. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, η ταυτόχρονη εκδήλωση πυρκαγιών σε διαφορετικά σημεία της χώρας είναι εκείνη που αυξάνει σημαντικά την πίεση στον μηχανισμό, καθώς απαιτείται η άμεση κινητοποίηση δυνάμεων σε περισσότερα από ένα μέτωπα.
Ένας μηχανισμός που καλείται να βρίσκεται παντού ταυτόχρονα
Στο δύσκολο έργο της διαχείρισης πολλαπλών και ταυτόχρονων ενάρξεων πυρκαγιών, ο επιχειρησιακός σχεδιασμός για την φετινή αντιπυρική περίοδο στηρίζεται σε περισσότερους από 18.800 πυροσβέστες, 80 έως 85 εναέρια μέσα δασοπυρόσβεσης, περισσότερα από 100 drones επιτήρησης, 21 Ειδικές Μονάδες Δασικών Επιχειρήσεων (ΕΜΟΔΕ), καθώς και χιλιάδες εθελοντές που συμμετέχουν στον μηχανισμό πολιτικής προστασίας. Παράλληλα, μέσω του προγράμματος «ΑΙΓΙΣ» συνεχίζονται οι παραδόσεις νέου εξοπλισμού, ενώ έχουν αυξηθεί και οι πόροι που διατίθενται στους δήμους για δράσεις πρόληψης.
Τα περισσότερα από 100 drones που επιχειρούν σε 24ωρη βάση έχουν αναπτυχθεί σε περιοχές υψηλού κινδύνου σε ολόκληρη τη χώρα και διαθέτουν θερμικές κάμερες και συστήματα επιτήρησης που επιτρέπουν τον εντοπισμό καπνού ή μικρών εστιών φωτιάς στα πρώτα κρίσιμα λεπτά. Η έγκαιρη κινητοποίηση που προσφέρουν αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν εκδηλώνονται πολλά περιστατικά ταυτόχρονα, καθώς κάθε λεπτό που κερδίζεται μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό.
Παράλληλα, οι 21 Ειδικές Μονάδες Δασικών Επιχειρήσεων έχουν τη δυνατότητα ταχείας αερομεταφοράς ακόμη και στα πιο δυσπρόσιτα σημεία της χώρας, ενώ στον επιχειρησιακό σχεδιασμό συμμετέχουν 5.011 εθελοντές από 234 εθελοντικές οργανώσεις. Περισσότεροι από 6.500 εθελοντές έχουν ολοκληρώσει πιστοποιημένη εκπαίδευση δασοπροστασίας και δασοπυρόσβεσης μέσω της Ακαδημίας Πολιτικής Προστασίας.
Η φετινή αντιπυρική περίοδος αποκτά παράλληλα και ισχυρή ευρωπαϊκή διάσταση. Συνολικά 777 πυροσβέστες από 14 ευρωπαϊκές χώρες θα αναπτυχθούν προληπτικά σε περιοχές υψηλού κινδύνου της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Γαλλίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, ενώ 22 πυροσβεστικά αεροσκάφη και πέντε ελικόπτερα του ευρωπαϊκού στόλου βρίσκονται σε ετοιμότητα για να συνδράμουν κράτη που θα βρεθούν αντιμέτωπα με μεγάλα πύρινα μέτωπα. Η επιχειρησιακή εικόνα υποστηρίζεται από το Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών της ΕΕ, το ευρωπαϊκό σύστημα EFFIS και τις δορυφορικές υπηρεσίες Copernicus.
Τα νέα Canadair έρχονται από το 2028
Η ανανέωση του εναέριου στόλου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχήματα των επόμενων ετών για τη χώρα. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η Ελλάδα θα είναι η πρώτη χώρα που θα παραλάβει τα νέα πυροσβεστικά αεροσκάφη Canadair το 2028, ενώ μέχρι το 2031 προβλέπεται να έχουν παραδοθεί συνολικά επτά αεροσκάφη νέας γενιάς.
Πρόκειται για υπερσύγχρονα αεροσκάφη που θα διαθέτουν ψηφιακά συστήματα πλοήγησης (glass cockpit), αυξημένη χωρητικότητα μεταφοράς νερού και αυτοματοποιημένες λειτουργίες, ενώ θα παρέχουν τη δυνατότητα νυχτερινής μετακίνησης από τη μία βάση στην άλλη, ενισχύοντας την ευελιξία του επιχειρησιακού σχεδιασμού.
Τα νέα Canadair αναμένεται να ενισχύσουν σημαντικά τις δυνατότητες αεροπυρόσβεσης της χώρας, χωρίς ωστόσο να αναιρούν την πρόκληση των πολλαπλών και ταυτόχρονων ενάρξεων. Ακόμη και ο μεγαλύτερος αριθμός διαθέσιμων εναέριων μέσων καλείται να κατανεμηθεί όταν πολλά περιστατικά εκδηλώνονται την ίδια χρονική στιγμή σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας.
Ενισχύονται οι έρευνες για τους εμπρησμούς
Την ίδια στιγμή, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη διερεύνηση των αιτιών που προκαλούν τις πυρκαγιές. Τα τελευταία χρόνια έχει ενισχυθεί σημαντικά η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού, καθώς και τα 37 Ανακριτικά Κλιμάκια Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού που επιχειρούν σε ολόκληρη τη χώρα.
Στόχος είναι ο άμεσος εντοπισμός των υπευθύνων, είτε πρόκειται για περιπτώσεις εμπρησμού από πρόθεση είτε από αμέλεια, ώστε να οδηγούνται χωρίς καθυστερήσεις στη Δικαιοσύνη.
Τα στοιχεία του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας αναδεικνύουν, πάντως, ότι η μεγάλη πλειονότητα των πυρκαγιών εξακολουθεί να συνδέεται με τον ανθρώπινο παράγοντα. Περίπου το 85% των περιστατικών αποδίδεται σε ανθρώπινη αμέλεια, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία τόσο της πρόληψης όσο και της αυστηρής τήρησης των μέτρων πυροπροστασίας κατά τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου.
Εργασίες στην ύπαιθρο που προκαλούν σπινθήρες, η καύση υπολειμμάτων καλλιεργειών, η χρήση υπαίθριων ψησταριών και άλλες απαγορευμένες ενέργειες κατά τις ημέρες υψηλού κινδύνου συγκαταλέγονται στις συνηθέστερες αιτίες εκδήλωσης πυρκαγιών από αμέλεια. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, μία μικρή εστία αρκεί για να εξελιχθεί γρήγορα σε ένα δύσκολο επιχειρησιακό περιστατικό, ιδιαίτερα όταν εκδηλώνεται ταυτόχρονα με άλλες πυρκαγιές σε διαφορετικές περιοχές της χώρας.
