Μπορεί το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους να επηρεάσει την τιμή της βενζίνης στην αντλία; Με αυτό το ερώτημα στρέφεται η προσοχή της αγοράς καυσίμων μετά τα μέτρα που ανακοίνωσε χθες η κυβέρνηση, επιχειρώντας να βάλει «φρένο» σε φαινόμενα αισχροκέρδειας σε μια περίοδο έντονης μεταβλητότητας στις διεθνείς τιμές ενέργειας. Τα μέτρα παρουσιάστηκαν από τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη και εξειδικεύθηκαν από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, θα ισχύσουν έως τις 30 Ιουνίου και τέθηκαν άμεσα σε εφαρμογή με Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου.
Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, οι εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών δεν μπορούν να πωλούν αμόλυβδη 95 οκτανίων και ντίζελ με περιθώριο μεγαλύτερο των 5 λεπτών ανά λίτρο σε σχέση με την τιμή προμήθειας από τα διυλιστήρια, ενώ τα πρατήρια καυσίμων δεν επιτρέπεται να προσθέτουν πάνω από 12 λεπτά ανά λίτρο στην τιμή αγοράς από τις εταιρείες εμπορίας κατά την πώληση προς τους καταναλωτές. Η παρέμβαση στοχεύει να περιορίσει αδικαιολόγητες αυξήσεις τιμών και να ενισχύσει τους ελέγχους στην αγορά καυσίμων.
Το ερώτημα ωστόσο είναι τι σημαίνει στην πράξη για τους οδηγούς: κατά πόσο το πλαφόν μπορεί να επηρεάσει τις τελικές τιμές στην αντλία, πώς θα λειτουργήσει στην αγορά και ποια θα είναι η επίδρασή του στην αλυσίδα εμπορίας καυσίμων.
Πώς λειτουργεί στην πράξη το πλαφόν στα καύσιμα
Το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους αποτελεί ένα εργαλείο ελέγχου της αγοράς καυσίμων που χρησιμοποιείται σε περιόδους έντονης μεταβλητότητας των τιμών. Με το μέτρο αυτό το κράτος θέτει ανώτατο όριο στο κέρδος που μπορούν να έχουν οι επιχειρήσεις λιανικής -δηλαδή τα πρατήρια καυσίμων- σε σχέση με την τιμή στην οποία προμηθεύονται το προϊόν. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να αποτραπούν φαινόμενα αισχροκέρδειας ή τεχνητής αύξησης των τιμών και να διασφαλιστεί ότι τυχόν αυξήσεις στην αντλία αντικατοπτρίζουν πραγματικές μεταβολές στο κόστος προμήθειας. Παράλληλα, το πλαφόν διευκολύνει τους ελεγκτικούς μηχανισμούς της πολιτείας, καθώς μέσω των τιμολογίων αγοράς και των ηλεκτρονικών συστημάτων εισροών-εκροών μπορούν να εντοπιστούν περιπτώσεις όπου το περιθώριο κέρδους υπερβαίνει το επιτρεπόμενο όριο.
Παράδειγμα λειτουργίας του πλαφόν στην τιμή της βενζίνης
Με βάση τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Τιμών Υγρών Καυσίμων της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή, η ενδεικτική τιμή διυλιστηρίου για την αμόλυβδη στις 11 Μαρτίου διαμορφωνόταν περίπου στα 1,396 ευρώ ανά λίτρο, τιμή που περιλαμβάνει τους ειδικούς φόρους αλλά δεν περιλαμβάνει τον ΦΠΑ. Με βάση το πλαφόν που θεσπίζεται, η εταιρεία εμπορίας μπορεί να προσθέσει περιθώριο έως 5 λεπτά ανά λίτρο, διαμορφώνοντας θεωρητικά την τιμή πώλησης προς το πρατήριο περίπου στα 1,446 ευρώ ανά λίτρο. Στη συνέχεια, το πρατήριο μπορεί να προσθέσει το δικό του περιθώριο έως 12 λεπτά ανά λίτρο, ανεβάζοντας την τιμή περίπου στα 1,566 ευρώ ανά λίτρο πριν από τον ΦΠΑ. Με την προσθήκη του ΦΠΑ 24%, η τελική τιμή διαμορφώνεται ενδεικτικά περίπου στα 1,94 ευρώ ανά λίτρο. Το παράδειγμα αυτό αποτυπώνει πώς λειτουργεί στην πράξη το ανώτατο εμπορικό περιθώριο των 17 λεπτών ανά λίτρο συνολικά – έως 5 λεπτά για τις εταιρείες εμπορίας και έως 12 λεπτά για τα πρατήρια – πριν από την επιβολή του ΦΠΑ.
Το παράδειγμα αυτό βοηθά να γίνει πιο κατανοητό πώς «σπάει» συνολικά η τελική τιμή της βενζίνης στην αντλία. Σε μια ενδεικτική τιμή απλής αμόλυβδης κοντά στα 1,85 ευρώ ανά λίτρο, το μεγαλύτερο μέρος της τελικής τιμής αφορά φόρους. Συγκεκριμένα, περίπου 0,70 ευρώ ανά λίτρο αντιστοιχούν στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης, ενώ ο ΦΠΑ που επιβάλλεται στην τελική τιμή φτάνει περίπου τα 0,35–0,36 ευρώ. Συνολικά δηλαδή πάνω από 1 ευρώ ανά λίτρο κατευθύνεται σε φόρους. Από το υπόλοιπο ποσό, περίπου 0,60–0,65 ευρώ αντιστοιχούν στο κόστος του ίδιου του καυσίμου από το διυλιστήριο, ενώ ένα μικρό μέρος αφορά κόστη εμπορίας, μεταφοράς και διακίνησης. Στο πλαίσιο του νέου μέτρου, το συνολικό εμπορικό περιθώριο της αγοράς περιορίζεται θεωρητικά έως 17 λεπτά ανά λίτρο, εκ των οποίων έως 5 λεπτά για τις εταιρείες εμπορίας και έως 12 λεπτά για τα πρατήρια καυσίμων κατά την πώληση προς τους καταναλωτές.
Στο σημείο αυτό χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση για το πλαφόν των 5 λεπτών που προβλέπεται για τις εταιρείες εμπορίας. Το όριο αυτό δεν αφορά απαραίτητα καθαρό εμπορικό κέρδος, αλλά το ανώτατο περιθώριο που μπορούν να προσθέτουν πάνω από την τιμή προμήθειας από τα διυλιστήρια όταν πωλούν καύσιμα στα πρατήρια ενώ ενσωματώνονται και επιμέρους κόστη που σχετίζονται με την διακίνηση των καυσίμων.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ωστόσο ειδική εξαίρεση για τις νησιωτικές περιοχές, όπου οι εταιρείες μπορούν, πέρα από το ανώτατο περιθώριο των 5 λεπτών και να επιβάλλουν επιπλέον κόστος διανομής λόγω μεταφοράς. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι στα νησιά το τελικό κόστος μπορεί να ενσωματώνει πρόσθετη επιβάρυνση που σχετίζεται με τη μεταφορά καυσίμων, στοιχείο που αντανακλά τις υψηλότερες δαπάνες εφοδιασμού των νησιωτικών αγορών.
Τι σημαίνει πρακτικά για τον καταναλωτή το πλαφόν στα περιθώρια κέρδους για τα καύσιμα
Το μέτρο επιχειρεί να θέσει ένα «ταβάνι» στα εμπορικά περιθώρια της αγοράς καυσίμων, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονων διακυμάνσεων στις διεθνείς τιμές ενέργειας. Για τον καταναλωτή, το πλαφόν δεν σημαίνει απαραίτητα άμεση μείωση της τιμής στην αντλία, αλλά λειτουργεί κυρίως ως μηχανισμός ελέγχου της αγοράς. Στην πράξη περιορίζει το περιθώριο υπερβολικών αυξήσεων σε περιόδους έντονων μεταβολών στις διεθνείς τιμές και επιτρέπει στις αρχές να ελέγχουν ευκολότερα αν η τελική τιμή των καυσίμων προκύπτει από πραγματικές αυξήσεις κόστους ή από υπερβολικά εμπορικά περιθώρια. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η διαφάνεια στη διαμόρφωση των τιμών και περιορίζεται ο κίνδυνος αδικαιολόγητων ανατιμήσεων στην αντλία.
Πώς ελέγχονται τα πρατήρια
Το πλαφόν δεν καθορίζει ανώτατη τιμή στη βενζίνη, αλλά θέτει όριο στο εμπορικό περιθώριο των εταιρειών εμπορίας και των πρατηρίων. Με αυτόν τον τρόπο διευκολύνονται και οι έλεγχοι στην αγορά, καθώς οι αρχές μπορούν να συγκρίνουν την τιμή στην οποία προμηθεύτηκε το πρατήριο το καύσιμο με την τιμή πώλησης προς τον καταναλωτή. Εάν η διαφορά υπερβαίνει το επιτρεπόμενο περιθώριο, επιβάλλονται πρόστιμα. Οι έλεγχοι βασίζονται κυρίως στα τιμολόγια αγοράς, στα ηλεκτρονικά συστήματα εισροών-εκροών των πρατηρίων και στα στοιχεία που δηλώνουν οι εταιρείες εμπορίας. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να διαπιστωθεί και αν μια υψηλότερη τιμή δικαιολογείται από παλαιότερα αποθέματα που αγοράστηκαν ακριβότερα ή αν πρόκειται για αδικαιολόγητη αύξηση της τιμής.
Αντιδράσεις από την αγορά για το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους
Η απόφαση της κυβέρνησης για επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους έχει προκαλέσει αντιδράσεις στην αγορά με τους πρατηριούχους να κάνουν λόγο για στοχοποίηση του κλάδου και να ζητούν μείωση της φορολογίας αντί για διοικητικές παρεμβάσεις στις τιμές.
Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Πρατηριούχων Εμπόρων Καυσίμων (ΠΟΠΕΚ) υποστηρίζει ότι το μεγαλύτερο μέρος της τελικής τιμής των καυσίμων προέρχεται από φόρους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται, στη βενζίνη το κράτος εισπράττει περίπου 0,70 ευρώ ανά λίτρο από Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης (ΕΦΚ) και περίπου 0,40 ευρώ από ΦΠΑ (24%), δηλαδή συνολικά περίπου 1,10 ευρώ φόρους ανά λίτρο.
Την ίδια στιγμή, όπως αναφέρει η Ομοσπονδία, το περιθώριο κέρδους των πρατηριούχων περιορίζεται σε λίγα λεπτά ανά λίτρο, της τάξης των 2-3 λεπτών, ποσό που –όπως υποστηρίζει– δεν δικαιολογεί κατηγορίες περί αισχροκέρδειας. Οι εκπρόσωποι της αγοράς υποστηρίζουν ότι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες η αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης έγινε κυρίως μέσω προσωρινών μειώσεων στον ΕΦΚ ή στον ΦΠΑ, αναφέροντας ως παραδείγματα χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Πορτογαλία.
Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι το θέμα της μείωσης της φορολογίας στα καύσιμα έχει τεθεί επανειλημμένα από την αγορά, αλλά η κυβέρνηση επιμένει ότι μια τέτοια παρέμβαση δεν είναι εφικτή υπό τις παρούσες συνθήκες. Όπως έχει επισημανθεί από το οικονομικό επιτελείο, η μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης ή του ΦΠΑ θα είχε σημαντικό δημοσιονομικό κόστος, περιορίζοντας τα έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού σε μια περίοδο αυξημένων αναγκών. Για τον λόγο αυτό η κυβερνητική πολιτική εστιάζει κυρίως σε μέτρα ελέγχου της αγοράς και συγκράτησης των περιθωρίων κέρδους, αντί για οριζόντια φορολογική ελάφρυνση στα καύσιμα.
