Σε μια από τις μεγαλύτερες ανακατανομές πλούτου και ισχύος των τελευταίων ετών εξελίσσεται η σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, οδηγώντας σε σοβαρή διαταραχή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και σε ανατροπή των παγκόσμιων ενεργειακών ροών. Και ως εκ τούτου, δημιουργούνται νικητές και ηττημένοι πολύ πέρα από το πεδίο της μάχης.
Η πρώτη και πιο προφανής ομάδα κερδισμένων είναι οι πετρελαϊκές εταιρείες. Η εκτόξευση των τιμών του αργού κατά περίπου 40% από την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου δημιούργησε νέα περιθώρια κερδοφορίας για τους παραγωγούς, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ. Εταιρείες σχιστολιθικού πετρελαίου που μέχρι πριν από λίγους μήνες περιόριζαν τις επενδύσεις τους, επιστρέφουν πλέον επιθετικά στις γεωτρήσεις.
Η Diamondback Energy και η Continental Resources έχουν ήδη ανακοινώσει επέκταση των δραστηριοτήτων τους, ενώ ο Χάρολντ Χαμ, ένας από τους ισχυρότερους παράγοντες της αμερικανικής πετρελαϊκής βιομηχανίας, προγραμματίζει αύξηση επενδύσεων εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων, σύμφωνα με τους FT. Οι υψηλότερες τιμές σημαίνουν μεγαλύτερα κέρδη, αυξημένες αποτιμήσεις και ισχυρότερη επιρροή για τον ενεργειακό τομέα τους ΗΠΑ.
Κερδισμένες εμφανίζονται και οι μεγάλες πετρελαϊκές πολυεθνικές τους η ExxonMobil, η Chevron, η Shell και η BP, οι οποίες απολαμβάνουν αυξημένα έσοδα χωρίς να χρειάζεται να αυξήσουν σημαντικά την παραγωγή τους.
Η Σαουδική Αραβία μετατρέπεται σε στρατηγικό κόμβο
Αν υπάρχει μία χώρα που εκμεταλλεύεται περισσότερο από κάθε άλλη τις νέες συνθήκες, αυτή είναι η Σαουδική Αραβία.
Το Ριάντ είδε τα έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου να εκτοξεύονται στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων τριών ετών. Ταυτόχρονα, η χώρα αξιοποιεί ένα πλεονέκτημα που είχε σχεδιάσει εδώ και δεκαετίες: τον αγωγό East-West, ο οποίος επιτρέπει τη μεταφορά πετρελαίου προς την Ερυθρά Θάλασσα παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ.
Η κρίση επιτρέπει επίσης στη Σαουδική Αραβία να προωθήσει τη στρατηγική του διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν για μετατροπή της χώρας σε παγκόσμιο κόμβο logistics μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής. Καθώς οι παραδοσιακές εμπορικές διαδρομές αμφισβητούνται, τα λιμάνια της Σαουδικής Αραβίας και οι χερσαίες μεταφορές αποκτούν νέα σημασία.
Παράλληλα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν επιχειρούν να εκμεταλλευτούν την κατάσταση αναπτύσσοντας εναλλακτικούς εμπορικούς διαδρόμους και ενεργειακές υποδομές.
Η επιστροφή της Ρωσίας στο ενεργειακό παιχνίδι
Η δεύτερη μεγάλη γεωπολιτική κερδισμένη είναι η Ρωσία. Η άνοδος των διεθνών τιμών ενέργειας αυξάνει αυτόματα τα έσοδα από τις εξαγωγές φυσικού αερίου και LNG. Οι προβλέψεις δείχνουν αύξηση της μέσης τιμής των ρωσικών εξαγωγών φυσικού αερίου κατά περίπου 11%, ενώ οι εξαγωγές LNG αναμένεται να αυξηθούν κατά 12%.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι η Μόσχα ενισχύει περαιτέρω τη στρατηγική σχέση με την Κίνα. Το Πεκίνο απορροφά πλέον περισσότερο από το ήμισυ των ρωσικών εξαγωγών φυσικού αερίου εκτός πρώην Σοβιετικής Ένωσης, δημιουργώντας μια νέα ενεργειακή πραγματικότητα στην Ευρασία.
Η ενεργειακή ανασφάλεια στη Μέση Ανατολή ενισχύει το επιχείρημα της Ρωσίας ότι αποτελεί πιο αξιόπιστο μακροπρόθεσμο προμηθευτή για τις ασιατικές οικονομίες.
Οι traders και οι ναυτιλιακές που αναλαμβάνουν το ρίσκο
Οι μεγαλύτεροι ίσως οικονομικοί κερδισμένοι της κρίσης δεν είναι ούτε κράτη ούτε πετρελαϊκές εταιρείες αλλά οι traders εμπορευμάτων.
Η ελβετική εταιρεία Lytton αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Αγοράζοντας ιρακινό πετρέλαιο με τεράστια έκπτωση και αναλαμβάνοντας τον κίνδυνο μεταφοράς του μέσω της εμπόλεμης περιοχής, κατάφερε να αποκτήσει πρόσβαση σε περιθώρια κέρδους που σε φυσιολογικές συνθήκες δεν θα υπήρχαν, φθάνοντας ακόμη και τα 60 εκατ. δολάρια, σύμφωνα με το Bloomberg.
Η κρίση δημιούργησε μια νέα μορφή «γεωπολιτικής υπεραξίας». Όσοι ήταν διατεθειμένοι να αναλάβουν τον κίνδυνο μεταφοράς φορτίων μέσα από επικίνδυνες θαλάσσιες ζώνες ανταμείφθηκαν με τεράστιες εκπτώσεις και εξαιρετικά υψηλά περιθώρια κέρδους.
Κερδισμένες είναι και οι ναυτιλιακές εταιρείες διαχείρισης δεξαμενόπλοιων, καθώς οι ναύλοι έχουν εκτιναχθεί σε επίπεδα που θυμίζουν τις μεγαλύτερες κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών.
Το δολάριο και οι αγορές που αντέχουν
Παρά τις αρχικές ανησυχίες, οι διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές δεν κατέρρευσαν. Αντίθετα, η Wall Street κινείται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, σημαντικές αγορές μετοχών στην Ασία, όπως Σεούλ και Ταϊβάν καταρρίπτουν αλλεπάλληλα ρεκόρ, ενώ η Ευρώπη διατηρούν ισχυρή δυναμική, πλησιάζοντας τα ιστορικά υψηλά του Φεβρουαρίου.
Η έκρηξη των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί ως αντιστάθμισμα στις ανησυχίες που προκαλεί ο πόλεμος. Εταιρείες τεχνολογίας και παραγωγοί ημιαγωγών συνεχίζουν να προσελκύουν κεφάλαια, περιορίζοντας τις επιπτώσεις της γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Το αμερικανικό δολάριο παραμένει επίσης ένας από τους μεγάλους ωφελημένους. Σε περιόδους κρίσης, οι επενδυτές αναζητούν ασφαλή καταφύγια και το αμερικανικό νόμισμα εξακολουθεί να αποτελεί την πρώτη επιλογή.
Κερδισμένος είναι και ο αμυντικός κλάδος και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, καθώς κάθε νέα περιφερειακή κρίση οδηγεί σε αυξημένες στρατιωτικές δαπάνες, νέες παραγγελίες οπλικών συστημάτων και μεγαλύτερη ζήτηση για αμυντική τεχνολογία.
Οι μεγάλοι χαμένοι της σύγκρουσης
Στην απέναντι πλευρά βρίσκονται οι οικονομίες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές ενέργειας.
Οι χώρες της Ασίας δέχονται το ισχυρότερο πλήγμα. Πριν από την κρίση απορροφούσαν περίπου το 80% του πετρελαίου που διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ. Η αύξηση του ενεργειακού κόστους πιέζει την ανάπτυξη, ενισχύει τον πληθωρισμό και προκαλεί υποτίμηση των τοπικών νομισμάτων.
Η Ινδία, η Ινδονησία και οι Φιλιππίνες έχουν δει τα νομίσματά τους να καταγράφουν ιστορικά χαμηλά έναντι του δολαρίου, ενώ ορισμένες κεντρικές τράπεζες αναγκάστηκαν να αυξήσουν επιτόκια ή να χρησιμοποιήσουν συναλλαγματικά αποθέματα για να περιορίσουν τις πιέσεις.
Οι καταναλωτές παγκοσμίως συγκαταλέγονται επίσης στους χαμένους. Η αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου μεταφέρεται στο κόστος μεταφορών, ηλεκτρισμού και βασικών αγαθών, τροφοδοτώντας νέο κύμα πληθωρισμού.
Αεροπορικές εταιρείες και πολυτελή αγαθά στο στόχαστρο
Ανάμεσα όπως κλάδους που πλήττονται περισσότερο βρίσκονται οι αεροπορικές εταιρείες.
Η άνοδος του κόστους καυσίμων και οι αναταράξεις όπως διεθνείς πτήσεις έχουν προκαλέσει σημαντικές απώλειες όπως χρηματιστηριακές αποτιμήσεις του κλάδου. Οι αερομεταφορείς βρίσκονται αντιμέτωποι με αυξημένα λειτουργικά έξοδα και αβεβαιότητα για τη ζήτηση.
Παράλληλα, οι εταιρείες πολυτελών προϊόντων υφίστανται πιέσεις καθώς οι επενδυτές ανησυχούν ότι ο υψηλός πληθωρισμός θα περιορίσει τη διαθέσιμη καταναλωτική δαπάνη.
Χαμένοι είναι όπως οι ενεργοβόροι βιομηχανικοί κλάδοι στην Ευρώπη, όπως η χημική βιομηχανία, η χαλυβουργία και η παραγωγή λιπασμάτων, οι οποίοι εξαρτώνται άμεσα από το κόστος ενέργειας.
Η πραγματική εικόνα του πολέμου
Πίσω από τις στρατιωτικές εξελίξεις διαμορφώνεται μια νέα γεωοικονομία. Ο πόλεμος δεν αναδιανέμει μόνο ισχύ στη Μέση Ανατολή, αλλά αναδιανέμει επίσης κέρδη, επενδύσεις, εμπορικές διαδρομές και ενεργειακές εξαρτήσεις σε παγκόσμια κλίμακα.
Οι μεγάλοι εξαγωγείς ενέργειας, οι traders εμπορευμάτων, οι ναυτιλιακές εταιρείες και τα κράτη που διαθέτουν εναλλακτικές υποδομές μεταφοράς βρίσκονται στην πλευρά των κερδισμένων. Αντίθετα, οι εισαγωγείς ενέργειας, οι καταναλωτές, οι αεροπορικές εταιρείες και οι οικονομίες που εξαρτώνται από φθηνό πετρέλαιο και φυσικό αέριο καλούνται να πληρώσουν το κόστος.
Και όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα στις μεγάλες γεωπολιτικές κρίσεις, οι μεγαλύτεροι νικητές δεν είναι απαραίτητα εκείνοι που πολεμούν, αλλά εκείνοι που βρίσκονται σε θέση να εκμεταλλευτούν τις ανατροπές που προκαλεί ο πόλεμος.
