Η παράταση του προσδόκιμου ζωής περνά μέσα από την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος του ανθρώπινου οργανισμού και διαχρονικά ισοδυναμεί με την αναζήτηση του Άγιου Δισκοπότηρου στην Ιατρική.
Σε αυτό το πλαίσιο, ξεκινά η πρώτη παγκοσμίως κλινική μελέτη μιας θεραπείας αναζωογόνησης του ανοσοποιητικού συστήματος που έχει σχεδιαστεί για την αποκατάσταση της λειτουργίας των φθαρμένων Τ κυττάρων, σε ανθρώπους- και όχι σε πειραματόζωα. Η έρευνα που επικεντρώνεται στους μηχανισμούς της γήρανσης του ανοσοποιητικού συστήματος, με στόχο την ανατροπή αυτών των διαδικασιών, θα πραγματοποιηθεί από ομάδα επιστημόνων του University College London.
Επί της διαδικασίας της μελέτης
Η κλινική μελέτη Φάσης 1 θα επικεντρωθεί σε εξαντλημένα ή γηρασμένα Τ κύτταρα, τα οποία συσσωρεύονται με την ηλικία και σε χρόνιες παθήσεις και καθίστανται λιγότερο αποτελεσματικά στον συντονισμό της ανοσοπροστασίας. Οι ερευνητές ελπίζουν ότι η μεταβολική επαναφορά αυτών των κυττάρων μπορεί να βοηθήσει το ανοσοποιητικό σύστημα να ανακτήσει χαρακτηριστικά που σχετίζονται με νεότερες, υγιέστερες ανοσολογικές αποκρίσεις. Η εργασία αυτή μπορεί να έχει κλινική χρησιμότητα για ασθένειες όπως ο καρκίνος, η λοίμωξη με HIV και η άνοια, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ που αποτελεί τη συχνότερη μορφή της.
Το ανοσοποιητικό σύστημα μάς προστατεύει από λοιμώξεις, καρκίνο και ασθένειες. Ωστόσο, καθώς μεγαλώνουμε, ορισμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος εξαντλούνται και χάνουν την ικανότητά τους να λειτουργούν αποτελεσματικά. Αυτή η διαδικασία, γνωστή ως γήρανση του ανοσοποιητικού συστήματος, μπορεί να κάνει τους ανθρώπους πιο ευάλωτους σε ασθένειες και λιγότερο ικανούς να ανταποκριθούν σε προβλήματα υγείας.
Πώς δρα η «αναζωογονητική» θεραπεία
Η νέα θεραπεία, που αναπτύχθηκε από την εταιρεία βιοτεχνολογίας SenTcell, την οποία ίδρυσε ο Δρ. Αλέσιο Λάνα (Alessio Lanna) από το τμήμα Ιατρικής του UCL, έχει σχεδιαστεί για να αναζωογονεί αυτά τα φθαρμένα ανοσοκύτταρα. Αντί να επιτίθεται απευθείας στα νοσούντα κύτταρα, λειτουργεί αποκαθιστώντας τη φυσική ικανότητα του ανοσοποιητικού συστήματος να αναγνωρίζει και να ανταποκρίνεται σε απειλές.
Η θεραπεία αποτελεί μια υγρή σύνθεση που χορηγείται με ενδομυϊκή ένεση, παρόμοια με πολλά κοινώς χρησιμοποιούμενα εμβόλια και βιολογικές θεραπείες για ρευματοπάθειες. Μόλις χορηγηθεί, έχει σχεδιαστεί για να επαναπρογραμματίζει βασικές οδούς που προκαλούν δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, βοηθώντας τα ανοσοκύτταρα να ανακτήσουν τα χαρακτηριστικά νεότερων, υγιέστερων κυττάρων. Στόχος της θεραπείας είναι η βελτίωση της ανοσολογικής ανθεκτικότητας, η ενίσχυση της προστασίας από ασθένειες και, τελικά, η υποστήριξη μιας πιο υγιούς γήρανσης.
Ποια είναι τα προσδοκώμενα οφέλη
Ο Δρ. Λάνα επισημαίνει: «Τα άτομα που ζουν με τον ιό HIV είναι πλέον σε θέση να ζήσουν μακρά και υγιή ζωή χάρη στις σημαντικές εξελίξεις στη θεραπεία, αλλά πολλά εξακολουθούν να εμφανίζουν χαρακτηριστικά επιταχυνόμενης γήρανσης του ανοσοποιητικού συστήματος. Παρόμοια πρότυπα ανοσολογικής δυσλειτουργίας παρατηρούνται επίσης στον καρκίνο και σε άλλες εκφυλιστικές ασθένειες, όπως είναι οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες (Αλτζχάιμερ, Πάρκινσον κτλ). Αυτή η μελέτη αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς τον έλεγχο του κατά πόσον μπορούμε να αναζωογονήσουμε με ασφάλεια τα εξαντλημένα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος και να αποκαταστήσουμε πτυχές της υγιούς ανοσολογικής λειτουργίας. Στόχος μας είναι να συμβάλουμε στην καθιέρωση της αναζωογόνησης του ανοσοποιητικού συστήματος ως ενός νέου τρόπου θεραπείας ασθενειών που συνδέονται με τη γήρανση και τη δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος».
Η κλινική μελέτη βασίζεται σε έρευνα που υποδηλώνει ότι ορισμένα δυσλειτουργικά Τ κύτταρα - ένας τύπος λευκών αιμοσφαιρίων που βοηθούν στον συντονισμό της ανοσολογικής απόκρισης του σώματος - μπορούν να αποκατασταθούν σε μια πιο νεανική, λειτουργική κατάσταση. Οι ερευνητές επικεντρώνονται στα CD4+ Τ κύτταρα, τα οποία συχνά περιγράφονται ως οι «αγωγοί» του ανοσοποιητικού συστήματος επειδή βοηθούν στην κατεύθυνση άλλων ανοσοκυττάρων να ανταποκριθούν σε λοιμώξεις, καρκίνο και ασθένειες. Γι αυτό άλλωστε ανήκουν στο κομμάτι του ανοσοποιητικού συστήματος που λέγεται «συμπλήρωμα» (complement).
Μέσα σε κάθε κύτταρο, τα χρωμοσώματα προστατεύονται από δομές που ονομάζονται τελομερή, τα οποία βρίσκονται στα άκρα τους σαν προστατευτικά καλύμματα-είναι δηλαδή κάτι σαν τα «καπάκια» των κορδονιών στα παπούτσια. Τα τελομερή βοηθούν στην προστασία του γενετικού υλικού από βλάβες και σταδιακά μικραίνουν καθώς τα κύτταρα διαιρούνται με την πάροδο του χρόνου, καθιστώντας τα καθιερωμένο δείκτη βιολογικής γήρανσης.
Προηγούμενες εργαστηριακές μελέτες υποδεικνύουν ότι τα αναζωογονημένα CD4+ Τ κύτταρα μπορεί να είναι σε θέση να απελευθερώνουν δομές που περιέχουν τελομερή στην κυκλοφορία του αίματος. Οι ερευνητές έχουν ονομάσει αυτές τις δομές «ποτάμια τελομερών» και διερευνούν εάν θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην εξήγηση του πώς τα αναζωογονημένα ανοσοκύτταρα επηρεάζουν την υγεία και τη λειτουργία άλλων ιστών σε όλο το σώμα. Αυτή η ιδέα παραμένει υπό ενεργό διερεύνηση και δεν έχει ακόμη αποδειχθεί σε ανθρώπους.
Το ερευνητικό πρόγραμμα έχει λάβει υποστήριξη μέσω του Καινοτόμου Διαδρόμου Αδειοδότησης και Πρόσβασης (ILAP) του Οργανισμού Ρυθμιστικών Αρχών Φαρμάκων και Προϊόντων Υγείας (MHRA), αναγνωρίζοντας τις δυνατότητές του να αντιμετωπίσει σημαντικές ανεκπλήρωτες ανάγκες που σχετίζονται με την σχετιζόμενη με την ηλικία ανοσοποιητική εξασθένηση και τη δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Μια διαφορετική προσέγγιση από την στόχευση κάθε παθογόνου ξεχωριστά
Οι ερευνητές του UCL προετοιμάζονται για τη Φάση 1 της κλινικής μελέτης, η οποία θα επιλέξει προσεκτικά τους ενήλικες συμμετέχοντες και αναμένεται να επικεντρωθεί αρχικά σε άτομα με ενδείξεις ανοσολογικής δυσλειτουργίας, συμπεριλαμβανομένης της γήρανσης του ανοσοποιητικού συστήματος και της χρόνιας ιογενούς λοίμωξης. Οι συμμετέχοντες θα υποβληθούν σε λεπτομερή ανοσολογικό προφίλ πριν και μετά τη θεραπεία. Οι ερευνητές θα εξετάσουν εάν η θεραπεία μπορεί να αποκαταστήσει χαρακτηριστικά υγιούς ανοσολογικής λειτουργίας. Ως κλινική μελέτη σε πρώιμο στάδιο, οι κύριοι στόχοι είναι η ασφάλεια και η βιολογική δράση και όχι η επίδειξη κλινικού οφέλους.
Εάν το πρόγραμμα είναι επιτυχές, θα μπορούσε να καθιερώσει την ανοσοποιητική αναζωογόνηση ως μια νέα θεραπευτική προσέγγιση επιτυγχάνοντας την αποκατάσταση της προστατευτικής ικανότητας του ανοσοποιητικού συστήματος αντί να μπαίνει στο στόχαστρο κάθε παθογόνο ή νοσογόνος διαδικασία ξεχωριστά.
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η στρατηγική θα μπορούσε να είναι ευεργετική για τις εκφυλιστικές παθήσεις του ανοσοποιητικού συστήματος, συμπεριλαμβανομένων των χρόνιων λοιμώξεων, των αυτοάνοσων νοσημάτων και του καρκίνου, ενώ παράλληλα θα συμβάλλει σε ευρύτερες προσπάθειες για τη βελτίωση της υγιούς γήρανσης. Τελικός στόχος είναι αυτό που κάθε άνθρωπος αναζητά: Να ζει περισσότερο, με καλύτερη υγεία, κάνοντας πράξη την υγιή γήρανση και χωρίς προβλήματα, που χαλούν την ποιότητα ζωής. Γιατί δεν αρκεί να δώσουμε (περισσότερα) χρόνια στη ζωή, πρέπει παράλληλα να δώσουμε και ποιότητα σε αυτά τα (επιπλέον) χρόνια.
