Η ιστορία του τουρισμού στην Ελλάδα συνδέεται στενά με την πορεία του ελληνικού κράτους και με την εικόνα που αυτό επιδίωξε να προβάλει στο εξωτερικό. Από το 1929 και για πολλές δεκαετίες, οι αφίσες του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού (ΕΟΤ) αποτέλεσαν το πιο εμβληματικό μέσο αυτής της προβολής, παρουσιάζοντας τη χώρα ως τόπο μοναδικής φυσικής ομορφιάς και πολιτιστικής κληρονομιάς.
Οι αφίσες αυτές δεν ήταν απλώς διαφημιστικά εργαλεία. Ήταν έργα τέχνης, φιλοτεχνημένα από κορυφαίους δημιουργούς που σημάδεψαν την ελληνική εικαστική παραγωγή του 20ου αιώνα. Καλλιτέχνες όπως ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Γιάννης Μόραλης, ο Παναγιώτης Τέτσης, ο Σπύρος Βασιλείου, ο Περικλής Βυζάντιος και η Λουίζα Μοντεσάντου συνέβαλαν με το προσωπικό τους ύφος στη διαμόρφωση αυτής της οπτικής ταυτότητας. Παράλληλα, η φωτογράφος Nelly's, μέσα από τον φακό της, ανέδειξε την Ελλάδα ως τόπο μύθου και ομορφιάς.
Η επιλογή του ΕΟΤ να εμπιστευθεί τη φιλοτέχνηση των αφισών του σε κορυφαίους καλλιτέχνες, να αξιοποιήσει φωτογραφίες με καλλιτεχνική ματιά και να πλαισιωθεί από εξαιρετικούς συμβούλους και δημιουργούς, δεν ήταν απλώς μια επικοινωνιακή στρατηγική. Ήταν μια δήλωση ταυτότητας. Μέσα από την τέχνη υψηλής ποιότητας, η Ελλάδα δεν προβάλλεται μόνο ως τόπος προορισμού, αλλά ως ζωντανός πολιτισμός, ως χώρος έμπνευσης και δημιουργικής ενέργειας.
Η έκθεση «Ελλάδα, χώρα αναφοράς. Η τέχνη στις αφίσες του ΕΟΤ (1929-1976)», που φιλοξενείται από 03/04/2026 έως 27/09/2026 στο Μουσείο Χαρτονομισμάτων της Alpha Bank στην Κέρκυρα, αφηγείται μια συναρπαστική ιστορία: πώς η Ελλάδα αναδείχθηκε σε κορυφαίο τουριστικό προορισμό και πώς η τέχνη υπηρέτησε αυτόν τον σκοπό. Παρουσιάζονται συνολικά 46 αφίσες του ΕΟΤ από το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, τη Συλλογή Έργων Τέχνης της Alpha Bank και την ιδιωτική συλλογή του Κερκυραίου Σπύρου Π. Γαούτση οι οποίες χρονολογούνται έως το 1976.
Το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, δημιούργημα της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος από το 1884, διαθέτει σημαντική συλλογή αφισών του ΕΟΤ από τις δεκαετίες 1930-1990, ικανή να αναπαραστήσει τις ιστορικές περιόδους, τις τεχνοτροπίες και τα αισθητικά, καλλιτεχνικά-γραφιστικά ρεύματα κάθε εποχής. Για το Μουσείο, που συμμετέχει με 30 έργα, η έκθεση αυτή έρχεται ως συνέχεια της έκθεσης «Διαφημίζοντας την Ελλάδα. Οι απαρχές του ελληνικού τουρισμού» που παρουσίασε, το καλοκαίρι του 2024, στο παράρτημά του στην Ύδρα, την Ιστορική Οικία Λαζάρου Κουντουριώτη.
Η Συλλογή Έργων Τέχνης της Alpha Bank, μία από τις σημαντικότερες εταιρικές συλλογές στην Ελλάδα, περιλαμβάνει έργα που καλύπτουν την πορεία της νεοελληνικής τέχνης από το 1880 έως σήμερα, καθώς και αφίσες φιλοτεχνημένες από σπουδαίους Έλληνες καλλιτέχνες-δημιουργούς, οι οποίες αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα της εικαστικής παραγωγής του 20ού αιώνα∙ από ένα σύνολο 54 αφισών που φυλάσσονται στη Συλλογή, 14 από αυτές έχουν εκδοθεί από τον ΕΟΤ και παρουσιάζονται στην έκθεση.
Η παρουσίαση της έκθεσης στο Μουσείο Χαρτονομισμάτων της Alpha Bank στην Κέρκυρα έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Το νησί του Ιονίου υπήρξε ένας από τους πρώτους τόπους όπου η εμπειρία του ταξιδιού συνδέθηκε με την πολιτισμική συνάντηση και τη διαμόρφωση της σύγχρονης ελληνικής ταυτότητας. Παράλληλα, το Μουσείο Χαρτονομισμάτων, ως χώρος αφιερωμένος στη σχέση οικονομίας, ιστορίας και πολιτισμού, προσφέρει ένα γόνιμο υπόβαθρο για την παρουσίαση αυτών των έργων, υπενθυμίζοντας ότι η ανάπτυξη, η εξωστρέφεια και η πολιτιστική δημιουργία είναι αλληλένδετες πτυχές της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Τα μηνύματα από τα εγκαίνια της έκθεσης στην Κέρκυρα
«Οι αφίσες του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού δεν αποτέλεσαν απλώς μέσα προβολής, αλλά έργα τέχνης υψηλής αισθητικής και ισχυρά μέσα αφήγησης της ελληνικής ταυτότητας» ανέφερε ο Στέφανος Γκίκας, υφυπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής σε ομιλία του στα εγκαίνια της έκθεσης «Ελλάδα, χώρα αναφοράς. Η τέχνη στις αφίσες του ΕΟΤ (1929-1976)». Ο ίδιος τόνισε ότι «μέσα από το έργο σπουδαίων καλλιτεχνών και δημιουργών του 20ου αιώνα αποτυπώθηκε μια Ελλάδα φωτεινή, αυθεντική και διαχρονική. Μία Ελλάδα που αποτέλεσε και συνεχίζει να αποτελεί σημείο αναφοράς διεθνώς».
Σύμφωνα με τον κ. Γκίκα, ιδιαίτερα για την Κέρκυρα η φιλοξενία αυτής της έκθεσης έχει ξεχωριστό νόημα. «Ένα νησί με έντονη εξωστρέφεια, με βαθιές πολιτιστικές επιρροές και με διαχρονική παρουσία στον τουριστικό χάρτη της χώρας, αποτελεί ιδανικό σημείο συνάντησης ιστορίας, πολιτισμού και σύγχρονης δημιουργίας» σημείωσε ο υφυπουργός και συμπλήρωσε: «Για το υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής τέτοιες πρωτοβουλίες έχουν ιδιαίτερη σημασία καθώς αναδεικνύουν ότι η ανάπτυξη των νησιών δεν περιορίζεται μόνο στις υποδομές και τις μεταφορές αλλά επεκτείνεται στην ενίσχυση της πολιτιστικής ταυτότητας και της εξωστρέφειας. Η πολιτιστική δημιουργία, ο τουρισμός και η οικονομία αποτελούν αλληλένδετους πυλώνες μιας βιώσιμης νησιωτικής ανάπτυξης που δημιουργεί προοπτικές και ενισχύει τη χώρα μας στο διεθνές περιβάλλον».
Η Αγγελική Βαρελά, πρόεδρος του ΕΟΤ σε ομιλία της στα εγκαίνια της έκθεσης τόνισε ότι από τις αρχές του 20ου αιώνα η Ελλάδα προσπαθούσε να προβάλει το κάλλος και τον πολιτισμό της προκειμένου να προσελκύσει τουρίστες από το εξωτερικό. Βασικό εργαλείο επικοινωνία τότε ήταν η αφίσα. Για να πετύχει το επιθυμητό αποτέλεσμα ο Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού επιστράτευσε αναγνωρισμένου κύρους Έλληνες καλλιτέχνες προκειμένου να συνδυάσουν την τέχνη τους με την χρηστικότητα που απαιτεί η επικοινωνία. «Παρατηρώντας τις εικαστικές λεπτομέρειες κάθε αφίσας διακρίνουμε τον ρομαντισμό, την αγάπη για την πατρίδα, τις ομορφιές της χώρας, την αίσθηση της φιλοξενίας, ουσιώδη στοιχεία του πολιτισμού μας, τα νησιά και τις θάλασσές μας. Όσο εξελίσσεται η εκτυπωτική διαδικασία, υποχωρεί ο ρομαντισμός και η ζωγραφική αντικαθίσταται από ρεαλιστικές φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης με εξαιρετικούς διαχωρισμούς χρωμάτων. Κάθε μία αφίσα διαμεσολαβεί μια αυτοτελή ιστορία. Είναι φτιαγμένη με περίσκεψη, ενσυναίσθηση και στόχευση. Ένας διάλογος πραγματοποιήθηκε στο παρελθόν αλλά τελικά είναι απόλυτα επίκαιρος ακόμα και σήμερα» υπογράμμισε η κυρία Βαρελά και προσέθεσε: «Είχα το προνόμιο να γνωρίσω ορισμένους από τους καλλιτέχνες συναδέλφους που φιλοτέχνησαν κάποιες χαρακτηριστικές αφίσες. Θα ήθελα να σας διαβεβαιώσω ότι η αγάπη τους για αυτό που προσπαθούσαν να πετύχουν προσδίδει σήμερα την ειδική βαρύτητα στα έργα της έκθεσης. Για αυτό το λόγο τα έργα είναι διαχρονικά και ξεπερνούν τη διάσταση της ύλης και του χρόνου».
Ο Δημήτρης Τσιτσιράγκος, πρόεδρος ΔΣ Alpha Bank ανέφερε ότι η έκθεση αναδεικνύει ότι ο πολιτισμός, ο τουρισμός και η ανάπτυξη δεν είναι ξεχωριστές έννοιες, αλλά πυλώνες της ίδιας πραγματικότητας. «Γνωρίζουμε άλλωστε, ότι ο τουρισμός είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ανάπτυξης της Ελλάδας, αφού συνεισφέρει κατά μέσο όρο σχεδόν στο 30% του ΑΕΠ της χώρας. Γνωρίζουμε επίσης ότι ο ελληνικός τουρισμός δεν θα μπορούσε να αναπτύσσεται ραγδαία χωρίς την διάσταση του πολιτισμού. Και δεν υπάρχει καταλληλότερος τόπος για να αναδείξει αυτή τη διάσταση από την Κέρκυρα. Έναν προορισμό όπου η πολιτιστική ταυτότητα μετατρέπεται σε τουριστική εμπειρία και, τελικά, σε οικονομική αξία για την τοπική κοινωνία. Δεν είναι τυχαίο ότι η Κέρκυρα αποτελεί έναν από τους 5 κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς στην Ελλάδα τόσο από πλευράς επισκεψιμότητας όσο και από πλευράς εισπράξεων» τόνισε ο κ. Τσιτσιράγκος.
Οι αφίσες που παρουσιάζονται στην έκθεση, σύμφωνα με τον Τσιτσιράγκο, δεν ήταν απλώς εργαλεία προβολής. Ήταν έργα τέχνης που διαμόρφωσαν την εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό. Μέσα από αυτές, ο ελληνικός τουρισμός απέκτησε αφήγηση, αισθητική και ταυτότητα. «Οι αφίσες που βλέπουμε σήμερα μας θυμίζουν ότι η Ελλάδα ξέρει να αφηγείται τον εαυτό της μέσα από την τέχνη.
Και ότι ο πολιτισμός, ο τουρισμός και η οικονομική ανάπτυξη δεν είναι παράλληλες διαδρομές. Είναι η ίδια διαδρομή. Στο χέρι μας είναι να τη συνεχίσουμε» υπογράμμισε.
Την ίδια στιγμή, ο πολιτισμός για την Alpha Bank, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτής της ταυτότητας. «Και το αποδεικνύουμε έμπρακτα εδώ, στο Μουσείο Χαρτονομισμάτων της Ιονικής Τραπέζης, στην καρδιά της πόλης, αξιοποιώντας ένα δικό μας ιστορικό κτίριο ως έναν ζωντανό χώρο πολιτισμού, ανοιχτό στην κοινωνία και στους επισκέπτες. Το Μουσείο Χαρτονομισμάτων άλλωστε είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας όχι μόνο της Κέρκυρας, αλλά και της Alpha Bank. Είναι εντυπωσιακό μάλιστα το γεγονός ότι με την απόκτηση της Ιονικής Τράπεζας η Alpha Bank κατέστη η πρώτη και αρχαιότερη τράπεζα που λειτούργησε στην Ελλάδα» υποστήριξε ο κ. Τσιτσιράγκος.
Ο Βασίλειος Ράπανος, πρόεδρος Πολιτιστικού Ιδρύματος Alpha Bank σημείωσε ότι οι αφίσες του ΕΟΤ δεν είναι απλώς διαφημιστικά τεκμήρια. Είναι μικρά έργα τέχνης που δεν αποτυπώνουν μόνο αισθητικές αναζητήσεις αλλά και ειδικότερα στοιχεία για την κοινωνία και την οικονομία της Ελλάδας σε μια σημαντική περίοδο. «Μέσα από αυτές μπορούμε να παρακολουθήσουμε όχι μόνο την πορεία της τουριστικής προβολής της Ελλάδας, αλλά και την ίδια εξέλιξη της χώρας. Η Ελλάδα μετά από πολέμους και καταστροφές, αναζήτησε από την δεκαετία του είκοσι δρόμους οικονομικής προόδου και ενέταξε τον τουρισμό στις δημιουργικές πηγές ανάπτυξης. Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, η προσπάθεια αυτή για προσέλκυση επισκεπτών εντάθηκε. Βασικό εργαλείο προβολής της χώρας αποτέλεσαν οι αφίσες του ΕΟΤ. Σπουδαίοι καλλιτέχνες δημιούργησαν εικόνες που συνδύαζαν το φως, το τοπίο, την ιστορία και τον τρόπο ζωής της Ελλάδας σε μια ενιαία, καθαρή και ελκυστική πρόταση» τόνισε ο κ. Ράπανος. «Μέσα από τις αφίσες μπορούμε να ιχνηλατήσουμε την παράλληλη πορεία του τουρισμού με τις διακυμάνσεις της ελληνικής ιστορίας. Κοιτάζοντας τις αφίσες σήμερα, διακρίνουμε ένα αυθεντικότερο παρελθόν. Παράλληλα, αντιλαμβανόμαστε ότι η ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη αλλοίωσε σε πολλές περιπτώσεις τα τοπία και τον χαρακτήρα των περιοχών της χώρας. Αυτή η διαπίστωση δεν πρέπει να μας οδηγήσει στη νοσταλγία αλλά στον αναστοχασμό. Πώς μπορούμε να σχεδιάσουμε μια πιο ποιοτική, πιο ισορροπημένη και διατηρήσιμη τουριστική ανάπτυξη» προσέθεσε ο κ. Ράπανος.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
