Δέκα χρόνια μετά τον παραλογισμό του πρώτου εξαμήνου του 2015 και των αλλοπρόσαλλων οικονομικών και πολιτικών επιλογών του τότε καλοκαιριού, θυμάμαι τον εαυτό μου στις Βρυξέλλες να προσπαθεί να... πιαστεί από τα μαλλιά του. Γιατί είναι αλήθεια πως κανένας λογικός Ευρωπαίος δεν πίστευε ότι η «τελευταία μπλόφα» της πρώτης κυβέρνησης Τσίπρα είχε ελπίδες επιτυχίας. Και ήταν εξαιρετικά επώδυνο να παρατηρείς τον ευτελισμό της πατρίδας σου σε πραγματικό χρόνο χωρίς να μπορείς να κάνες (ενίοτε και να πεις ή να γράψεις) τίποτα.
Ήμασταν οι μόνοι που κάναμε λάθη τότε; Όχι. Απλώς ήμασταν οι μόνοι που επιτρέψαμε στον εαυτό μας να φτάσει στην άθλια εκείνη την κατάσταση και εν συνεχεία να απειλούμε τους (προστατευμένους πλέον από σημαντικό κίνδυνο) εταίρους μας ότι… θα πυροβολήσουμε τα πόδια μας.
Διδάγματα από την εποχή εκείνη για τη χώρα υπάρχουν σημαντικά. Ωστόσο, σήμερα με αφορμή ένα άρθρο τριών εκ των πρωταγωνιστών της εποχής στις Βρυξέλλες, θα αναπαράγουμε απλώς μία σειρά σημαντικών συμπερασμάτων όπως από κοινού την κατέγραψαν σε άρθρο τους για το CEPR (Centre for Economic Policy Research).
Ο Μάρκο Μπούτι είναι ο πρώην επικεφαλής στη Γενική Διεύθυνση ECFIN της Επιτροπής. Ο Κλάους Ρέγκλινγκ ήταν επικεφαλής του ESM, του Μηχανισμού που ουσιαστικά δανείστηκε από τις αγορές για να μας δανείσει με ευνοϊκούς οικονομικούς όρους, συνοδευόμενους από προγράμματα διάσωσης. Και ο Τόμας Βίζερ, πρόεδρος του Euroworking Group, ήταν ο άνθρωπος που προσπαθούσε να αναζητήσει βάσιμους ισχυρισμούς για να αντιμετωπίσει το «σχέδιο προσωρινού Grexit» του Σόιμπλε και να χτίσει συμμαχίες εντός Συμβουλίου. Προφανώς την εποχή Τσίπρα-Βαρουφάκη, αυτό ήταν αδύνατο.
Μετά από 10 χρόνια, και χωρίς υπερβολή, μπορώ με επίγνωση να καταγράψω ότι η -εκτός προγραμμάτων σήμερα και με καλύτερες πλέον επιδόσεις- Ελλάδα, η πατρίδα μας, χρωστάει πολλά στον άνθρωπο.
Ποια διδάγματα μπορεί να αντλήσει η ΕΕ μετά από δέκα χρόνια;
Τα βασικά συμπεράσματα του άρθρου είναι χαρακτηριστικά. Τα καταγράφουμε:
Πρώτον, μπορεί κανείς εκ των υστέρων να συμπεράνει με ασφάλεια ότι η ευρωζώνη απέφυγε ένα ενδεχομένως καταστροφικό λάθος. Ο συνδυασμός του τέλους της συζήτησης περί Grexit και της μετέπειτα αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ (Brexit), αν και με αντίθετα αποτελέσματα, έχει βάλει τέλος στις απειλές ή τις προοπτικές αποχώρησης χωρών από την ευρωζώνη ή την ΕΕ. Το πρόβλημα σήμερα είναι μάλλον ότι κάποια τρέχοντα κράτη μέλη, όταν αντιμετωπίζουν μια επιλογή με την οποία διαφωνούν θεμελιωδώς, αντί να εξετάσουν την αποχώρηση, παραμένουν εντός της ΕΕ και την υπονομεύουν από μέσα.
Όσον αφορά την ευρωζώνη, πλέον διαθέτουμε μια σειρά εργαλείων που μας επιτρέπουν να είμαστε αισιόδοξοι ως προς την επιτυχία, αν προκύψει παρόμοια κρίση. Έχουμε ισχυρή ενοποίηση στον τομέα της τραπεζικής εποπτείας και εξυγίανσης. Ο ESM είναι έτοιμος όσο ποτέ να παρέχει ρευστότητα σε χώρες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Και αυτό ισχύει ιδιαιτέρως και για τις πρακτικές αλλαγές στο πλαίσιο νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ.
Δεύτερον, ο πειρασμός να περιμένει κανείς μέχρι να ξεσπάσει μια κρίση για να πάρει μια δύσκολη αλλά αναγκαία απόφαση είναι μια πολύ δαπανηρή στρατηγική. Συνήθως, όπως έχει διαπιστώσει και το ΔΝΤ σε παγκόσμιο επίπεδο, οι χώρες ακολουθούν τον εξής κύκλο λήψης αποφάσεων σε περίπτωση σοκ: άρνηση, χλιαρή αντίδραση, πανικός, θαρραλέες αποφάσεις, και μετά εφησυχασμός όταν η κατάσταση βελτιώνεται. Η πρόωρη δράση και η ολοκλήρωση της προσπάθειας θα πρέπει να είναι ο κανόνας. Η πρόληψη είναι σαφώς πιο αποτελεσματική.
Τρίτον, η οικοδόμηση εμπιστοσύνης είναι καθοριστική για περαιτέρω ενοποίηση. Το σχέδιο Σόμπλε για προσωρινή αποχώρηση της Ελλάδας από την ευρωζώνη ήταν κακοσχεδιασμένο για δύο λόγους: (1) δεν έλαβε υπόψη την ψυχολογία των αγορών και τους κινδύνους μετάδοσης, και (2) βασιζόταν στην πεποίθηση ότι ένας δημοσιονομικός κορσές ήταν η λύση για μελλοντικά προβλήματα που θα προέκυπταν από μη βιώσιμες δημοσιονομικές πολιτικές.
Ωστόσο, η έκκληση για αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών μελών ως προϋπόθεση για στενότερη ενοποίηση ήταν σωστή και εξακολουθεί να ισχύει σήμερα. Αυτό θα πρέπει να λάβει τη μορφή αυστηρού «κατακόρυφου συντονισμού» μεταξύ των εθνικών προϋπολογισμών και του προϋπολογισμού της ΕΕ, που θα αποτελέσει τη βάση για ενισχυμένη επιμερισμένη ανάληψη κινδύνου. Ο προϋπολογισμός της ΕΕ θα πρέπει να ενισχυθεί και να αναπροσανατολιστεί ώστε να παρέχει ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά στους τομείς της οικονομίας και της ασφάλειας, χρηματοδοτούμενος μέσω της έκδοσης κοινών ομολόγων.
Επιπλέον, η ιδέα της διαφοροποιημένης ενοποίησης, όπου μια ομάδα χωρών της ΕΕ σχηματίζει πρωτοπορία και προχωρά σε περαιτέρω ενοποίηση χωρίς να περιμένει και τα 27 μέλη, φαίνεται σήμερα ιδιαίτερα επίκαιρη. Συμφωνίες τύπου Σένγκεν διαμορφώνονται στον τομέα της άμυνας και θα μπορούσαν να δοκιμαστούν σε πεδία που παραμένουν ανοιχτά εδώ και καιρό, όπως η Ένωση Κεφαλαιαγορών, η οποία πλέον ονομάζεται Ένωση Αποταμίευσης και Επένδυσης.
Στις... λεπτομέρειες: Την ερχόμενη εβδομάδα αναμένεται η πρόταση της Επιτροπής για τον επόμενο κοινοτικό προϋπολογισμό, την ώρα που η προώθηση της τραπεζικής ενοποίησης και της Ένωσης κεφαλαιαγορών παραμένει βασικό ζητούμενο εντός της Ευρωζώνης. Και το ενδεχόμενο να προχωρήσουν σε αντίστοιχες συμφωνίες οι πρόθυμες πρωτεύουσες -ορισμένες εκ των οποίων και ισχυρές- είναι περισσότερο ορατό παρά ποτέ.
Διαβάστε περισσότερα άρθρα της στήλης ΑΘΗΝΑ-ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ
Ακολουθήστε το insider.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον κόσμο.
