Παρά τις διαβεβαιώσεις της κυβέρνησης για αποκλιμάκωση, τα επίσημα στοιχεία δείχνουν πως ο πληθωρισμός στην Ελλάδα γίνεται ολοένα και πιο επίμονος (inflation persistence). Η διεθνής συγκυρία (ενέργεια, πόλεμος στην Ουκρανία, διαταραχές εφοδιαστικής αλυσίδας) εξηγεί μόνο μέρος του προβλήματος. Η παρατηρούμενη επιμονή του φαινομένου στην Ελλάδα σχετίζεται και με εσωτερικούς παράγοντες που αφορούν την αναποτελεσματικότητα των κυβερνητικών παρεμβάσεων, την αργή προσαρμογή της εγχώριας αγοράς ενέργειας στις αυξομειώσεις των διεθνών τιμών ενέργειας, τον περιορισμένο ανταγωνισμό σε κρίσιμους κλάδους, την αδύναμη παραγωγική βάση και την υπερβολική εξάρτηση από εισαγωγές.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ετήσιος πληθωρισμός ανήλθε στο 3,1% τον Μάρτιο του 2025 και στο 3,3% τον Ιούνιο, όταν στην ευρωζώνη κινούνταν γύρω στο 2%. Σύμφωνα με την Eurobank, ο μέσος ρυθμός αύξησης των τιμών από τον Ιανουάριο έως τον Μάιο ήταν 3%, με εκρηκτικές ανατιμήσεις στη στέγαση (+8,0%), την εστίαση (+6,7%) και την ένδυση (+6,5%) καθώς και την ενέργεια.
Ένα πρόσθετο στοιχείο που προκαλεί εντύπωση είναι ότι ο εναρμονισμένος δείκτης τιμών καταναλωτή (HICP), όπως τον υπολογίζει η Eurostat, εμφανίζεται συστηματικά υψηλότερος από τον εθνικό δείκτη τιμών καταναλωτή (ΔΤΚ) της ΕΛΣΤΑΤ. Η διαφορά αυτή δεν είναι τυχαία και οφείλεται στην:
1. Διαφορετική στάθμιση αγαθών και υπηρεσιών – Στον HICP δίνεται μεγαλύτερη βαρύτητα σε δαπάνες που στην Ελλάδα έχουν υψηλές τιμές, όπως εστίαση, στέγαση και τουρισμός.
2. Ιδιοκατοίκηση – Ο HICP δεν περιλαμβάνει το κόστος ιδιοκατοίκησης, ενώ ο εθνικός ΔΤΚ το υπολογίζει με τρόπο που συχνά «φιλτράρει» τις μεγάλες αυξήσεις.
3. Τουριστική ζήτηση – Ο HICP συνυπολογίζει τις δαπάνες ξένων επισκεπτών, αυξάνοντας σταθμισμένα τις τιμές σε περιόδους τουριστικής αιχμής.
4. Φορολογία – Αλλαγές σε ΦΠΑ και ειδικούς φόρους επηρεάζουν περισσότερο τον HICP λόγω της μεθοδολογίας του.
5. Εποχική μέτρηση – Ο HICP συλλαμβάνει ταχύτερα τις αυξήσεις σε εποχικά προϊόντα και υπηρεσίες.
Η ουσία είναι πως ο HICP αποτυπώνει περισσότερο το κόστος ζωής σε μια ενιαία ευρωπαϊκή αγορά, ενώ ο εθνικός ΔΤΚ εστιάζει στην καθημερινότητα των μόνιμων κατοίκων. Στην περίπτωση της Ελλάδας, οι τομείς με έντονες ανατιμήσεις – τουρισμός, στέγαση, εστίαση – «τραβούν» συστηματικά προς τα πάνω τον εναρμονισμένο δείκτη.
Τα κυβερνητικά μέτρα που δεν λύνουν το πρόβλημα
Σε θεωρητικό επίπεδο, η χώρα βιώνει συνδυασμό πιέσεων από την πλευρά της προσφοράς και την πλευρά της ζήτησης [Lazaretou, Sophia and Palaiodimos, Georgios, The long record of inflation shocks in Greece: drivers and impacts (July 17, 2025). Bank of Greece Economic Bulletin no. 61. ]. Οι επιχειρήσεις σε ένα περιβάλλον χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, μετακυλίουν τις αυξήσεις κόστους στις τιμές, ενώ το αυξανόμενο κόστος στέγασης μαζί με το ενεργειακό κόστος διατηρούν την αναλογία τιμών εισοδημάτων σε δυσθεώρητα ύψη.
Η κυβέρνηση ακολουθώντας τον εύκολο δρόμο της βραχυπρόθεσμης ανακούφισης υιοθετεί δράσεις που αφορούν την επιδότηση ενέργειας, προσωρινή μείωση ΦΠΑ σε βασικά αγαθά, αυξήσεις κατώτατου μισθού. Παρεμβάσεις που, όπως παραδέχονται και οικονομολόγοι δεν αντιμετωπίζουν το πρόβλημα στην ρίζα του αφού:
-Αναπόφευκτα ενισχύουν τη ζήτηση παραγνωρίζοντας και τον σημαντικό ρόλο της προσφοράς, τροφοδοτώντας την άνοδο τιμών (demand-pull Inflation).
-Δεν αφορούν δομικά ζητήματα που θα περιόριζαν τις ανατιμήσεις σε ενέργεια, στέγαση και τρόφιμα. Το παράδειγμα της υποβάθμισης της επιτροπής Ανταγωνισμού με τις αλλαγές στην θέση του Προέδρου και η έλλειψη μια ξεκάθαρης στρατηγικής για την Γενική Γραμματεία Καταναλωτή η οποία είναι υποστελεχωμένη από το 2019, είναι χαρακτηριστικά των ημιτελών παρεμβάσεων πολιτικής.
-Αδυνατούν να ανακόψουν τον πληθωρισμό αφού πραγματοποιούνται σε ένα ολιγοπωλιακό περιβάλλον όπου κυριαρχούν ολοένα και μεγαλύτεροι παίκτες.
Για να ανακοπεί ο πληθωριστικός κύκλος, απαιτείται αλλαγή προσανατολισμού πολιτικής με σκοπό:
1.Την ενεργειακή αυτάρκεια – επενδύσεις σε ΑΠΕ και ενεργειακή αποδοτικότητα ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα.
2.Την ενίσχυση του ανταγωνισμού στις αγορές – την πάταξη πρακτικών καρτέλ σε σούπερ μάρκετ, καύσιμα και στέγαση με ταυτόχρονη παρακολούθηση της μετάδοσης τιμών αγαθών σε όλα τα στάδια ως τον τελικό καταναλωτή.
3.Την παροχή στέγασης για όλους – πολιτικές αύξησης προσφοράς κατοικιών, ώστε να μειωθεί το κόστος ενοικίασης και αγοράς.
4.Τις παρεμβάσεις στην λειτουργία της αγορά ενέργειας οι οποίες θα περιλαμβάνουν και την λειτουργία του Ελληνικού Χρηματιστήριου Ενέργειας
5.Την ουσιαστική ενίσχυση της Επιτροπής ανταγωνισμού και της Γενικής Γραμματείας Καταναλωτή με προσωπικό και εργαλεία παρεμβάσεων που θα στηρίζονται σε στέρεες νομοθετικές πρωτοβουλίες
Η επιμονή πληθωρισμού όπως καταγράφεται στην Ελλάδα δεν είναι απλώς ένα στατιστικό φαινόμενο· είναι μια καθημερινή απειλή για το βιοτικό επίπεδο και την κοινωνική συνοχή. Όσο η πολιτική παραμένει προσανατολισμένη σε προσωρινές λύσεις-ημίμετρα και όχι σε δομικές παρεμβάσεις, η ακρίβεια θα υποσκάπτει την ανάπτυξη και θα ενισχύει την ανασφάλεια των πολιτών.
Η σταθερότητα τιμών οφείλει να περνά μέσα από την ενεργητική παρουσία του Κράτους με ρηξικέλευθες παρεμβάσεις απέναντι στα διαρκώς ισχυρότερα ολιγοπώλια, παρεμβάσεις που θα αποσκοπούν στην παραγωγική ανασυγκρότηση με στόχο την μακροοικονομική σταθερότητα και την βελτίωση της ευημερίας.
