Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν δεν επαναφέρει την παλιά «τάξη πραγμάτων» στα Στενά του Ορμούζ. Αυτό άλλωστε επιβεβαιώθηκε το Sάββατο με τον νέο θρίλερ που προκλήθηκε αυτή τη φορά από το Iράν, το οποίο προχώρησε στο κλείσιμο των Sτενών.
Ακόμη, ωστόσο, και αν η διέλευση αποκατασταθεί, εγκαινιάζει ένα προσωρινό «peace mode» ανοίγοντας διάδρομο για μια ελεγχόμενη -δοκιμαστική- επαναλειτουργία της οικονομίας, με διπλωματικό και πολιτικό «καύσιμο» αλλά χωρίς εμπορική και κοινωνική βεβαιότητα.
Παρά τις ασκήσεις θάρρους (ή και ευσεβείς πόθους) οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Ιράν παραμένουν σε «κινούμενη άμμο». Εκτός από τις (απρόβλεπτες) διαθέσεις των άμεσα εμπλεκομένων, η εξίσωση κρύβει πολλούς «άγνωστους Χ»: από τη στάση του Ισραήλ, της Χεζμπολάχ και των Χούθι, μέχρι την «αποναρκοθέτηση» των Στενών, τα ασφάλιστρα και εναλλακτικά δρομολόγια ή δίκτυα, είναι πολλές ακόμα οι «νάρκες» που απειλούν την διπλωματική λύση που δοκιμάζεται στο Ορμούζ.
Crash-test επάρκειας και ακρίβειας
Αν δεν είχαν μετατραπεί σε πεδίο μάχης στις 28 Φεβρουαρίου, από τα Στενά κανονικά θα διέρχονταν σήμερα περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και περίπου το 30% της παγκόσμιας προμήθειας λιπασμάτων που μεταφέρονται μέσω θαλάσσης. Όπως όλα δείχνουν, κάτι τέτοιο δεν θα το ζήσουμε μάλλον ξανά ποτέ.
Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν άνοιξε ένα «παράθυρο» 60 ημερών για ελεύθερη διέλευση εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, χωρίς χρεώσεις και διόδια από το Ιράν, με δεσμεύσεις για «προσπάθεια» ("best efforts") για ασφαλές πέρασμα και με ορίζοντα 30 ημερών για αποναρκοθέτηση και απομάκρυνση τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων.
Αυτό το νέο "peace mode" δεν φέρνει «ειρήνη» στις αγορές, αλλά δοκιμαστική επαναλειτουργία των Στενών υπό επιτήρηση.
- Διαβάστε ακόμα - Το Ορμούζ ανοίγει, ο λογαριασμός μένει… για την ελληνική γεωργία
Η ίδια η συμφωνία λειτουργεί σαν stress test: μέσα σε δύο μήνες θα φανεί όχι αν ανοίγει το πέρασμα, αλλά αν αποκαθίσταται η εμπιστοσύνη για να επιστρέψουν πλοιοκτήτες, φορτωτές, ασφαλιστές και traders. Ωστόσο ναυτιλιακές πηγές μιλούν για «επικίνδυνα νερά» και προειδοποιούν ότι η ομαλή κίνηση θα χρειαστεί τουλάχιστον δύο μήνες, ακόμη κι αν δεν υπάρξει νέο επεισόδιο.
Η πτώση των τιμών μετά το deal και η εικόνα επανέναρξης της κυκλοφορίας είναι χρήσιμα πολιτικά και χρηματιστηριακά σήματα ότι «τα χειρότερα ίσως πέρασαν». Πίσω από τους τίτλους και τους χαιρετισμούς της προσπάθειας ειρήνευσης όμως, περίπου 600 πλοία και 20.000 ναυτικοί είχαν εγκλωβιστεί και, άρα, το άνοιγμα δεν σημαίνει αποκατάσταση διέλευσης των φορτίων.
Κανονικότητα… το 70% maximum
Η ζημιά είναι μεγάλη και η Goldman Sachs εκτιμά ότι οι ροές πετρελαίου από το Ορμούζ μπορεί να ανακάμψουν μόλις στο 70% των προπολεμικών επιπέδων. Ωστόσο η αγορά θα στηρίζεται πλέον όλο και περισσότερο σε εναλλακτικές διαδρομές, με αποτέλεσμα το 70% να κινδυνεύει να γίνει …το νέο 100%.
Όσον αφορά στη χώρα μας, δεν αλλάζει κάτι: σήμερα ελάχιστα πλοία (ιρανικά ή κινεζικά κυρίως) μεταφέρουν επιλεκτικά φορτία από την περιοχή και τα πάνε αλλού!
Αλλά και όλα να λειτουργούσαν ομαλά ήδη, ένα φορτίο που θα ξεκινούσε σήμερα θα ήθελα περίπου 50 μέρες για να περάσει τη διώρυγα του Σουέζ για να φτάσει Ευρώπη. Εξομάλυνση δύσκολα θα φανεί πριν τον Σεπτέμβριο, καθώς απαιτούνται μήνες για να φτάσουν φορτία στα διυλιστήρια και στους τελικούς αγοραστές.
Οι τιμές αλλάζουν επίσης, αλλά όχι στα παλαιά επίπεδα. Το Brent υποχώρησε προς τα 78-79 δολάρια μετά την ενεργοποίηση της συμφωνίας, αλλά κανείς δεν κάνει προβλέψεις ότι θα γυρίσει στα 60 δολάρια, που ήταν πριν την 1η Μαρτίου. Η αγορά κρατιέται χαμηλότερα με προσωρινά μέτρα: αύξηση παραγωγής ΟΠΕΚ, χαλάρωση κυρώσεων Ρωσία, αγωγούς και εισαγωγές από άλλους δρόμους.
Στην πραγματικότητα, πάνω από 80 ενεργειακές εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή (όχι μόνο στο Ιράν) έχουν πληγεί, με περισσότερο από το ένα τρίτο να έχει υποστεί σοβαρές ή πολύ σοβαρές ζημιές, το κόστος αποκατάστασης των οποίων εκτιμάται έως 58 δισ. δολάρια σε βάθος χρόνου! Ακόμη και με διπλωματική λύση, η φυσική υποδομή θα χρειαστεί μήνες ή και χρόνια για να επιστρέψει σε πλήρη λειτουργία.
Ωστόσο επενδύσεις που απαιτούνται και «στροφή» σε εναλλακτικά λιμάνια, δρόμους και πηγές, παρακάμπτουν μεν τις δυσκολίες, επιβαρύνουν όμως με -μόνιμα πλέον- κόστη στο μέλλον και τις τιμές και τα φορτία των καυσίμων.
Ήδη για τα ασφάλιστρα και ναύλους των φορτίων, η εποχή της αθωότητας τελείωσε. Το σοκ με τα κόστη αυτά που τον Μάρτιο εκτοξεύθηκαν σε 0,5%-1% της αξίας του πλοίου (από 0,02%-0,05% πριν από την κρίση) δεν ξεπερνιέται εύκολα: ακόμη και αν δεν απαιτούνται πια «τρελά» ποσά 500.000-600.000 (ή έως και 1,2 εκατ. δολάρια) για τάνκερ αξίας 120 εκατ. δολαρίων σε ένα μόνο ταξίδι, τα κόστη ακόμα παραμένουν υψηλά σε σχέση με την παλιά «κανονικότητα».
«Φορτία», όμως, δεν είναι μόνο το πετρέλαιο. Περίπου το ένα τρίτο των παγκόσμιων φορτίων λιπασμάτων και ηλίου επηρεάζεται από το Ορμούζ, μαζί με κρίσιμες ροές πετροχημικών. Αυτό σημαίνει ότι το σοκ περνά σε αγροτικό κόστος, βιομηχανία και εφοδιαστικές αλυσίδες, επηρεάζοντας δηλαδή, πέραν από την αντλία και τη θέρμανση, την συνολική παραγωγή, την επάρκεια και τις τιμές όλων των βασικών ειδών διαβίωσης. Δηλαδή την καθημερινότητα, τη δουλειά, το τραπέζι και το σπίτι κάθε καταναλωτή.
«Ελατήριο» τιμών και νέο «σπιράλ» ακρίβειας
Ακόμα χειρότερα ίσως, η προοπτική ειρήνευσης, δεν συνεπάγεται αυτομάτως και «ανακούφιση» που περιμένουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Το μυστικό της ακρίβειας δεν κρύβεται μόνο στα σκαμπανεβάσματα των τιμών και του κόστους, ούτε απλώς στην κερδοσκοπία και τα «παιχνίδια» των αγορών, όπως αυτά των τελευταίων 100 ημερών. Βρίσκεται και στην επάρκεια της τροφοδοσίας της αγοράς: με τα σημερινά προβλήματα, η κατανάλωση έχει μειωθεί.
Η επόμενη ημέρα θα απαιτήσει -διεθνώς- αποκατάσταση απωλειών εισοδημάτων, μισθών και αγοραστικής δύναμης, που πολύ δύσκολα όμως μπορεί να προέλθει από «προσγείωση» τιμών και μείωση της ακρίβειας, την οποία προκάλεσε ο πληθωρισμός λόγω αυξημένου κόστους.
Όπως και αν προέλθει το χρήμα αυτό που θα κυκλοφορήσει σε τσέπες νοικοκυριών και ταμεία επιχειρήσεων (πιθανότατα από δανεισμό, παροχές, αλλά και αύξηση περιθωρίων κέρδους που είχαν συμπιεστεί λόγω συνθηκών και διοικητικών απαγορεύσεων) είναι νόμος της αγοράς ότι αυξημένη ζήτηση με μικρότερη παραγωγή και προσφορά, υπόσχεται να φέρει νέο γύρο αυξήσεων τιμών και πληθωρισμό ζήτησης, που θα «ροκανίζει» τις αυξήσεις εισοδημάτων, επιτείνοντας τις πιέσεις και για επιπλέον αυξήσεις μισθών και κερδών, οδηγώντας είτε σε ένα νέο σπιράλ ακρίβειας, είτε σε μειωμένη σε πραγματικούς όρους – σε όρους όγκου δηλαδή και όχι σε ονομαστικές αξίες- αγοραστική ζήτηση, επενδύσεις και ανάπτυξη.
Αυτό μπορεί να είναι και το επόμενο μεγάλο στοίχημα (ή η επόμενη «νάρκη») μετά την «αποναρκοθέτηση» της οικονομίας από τα Στενά του Ορμούζ.
