Βρισκόμαστε στο τέλος Μαΐου 2026 και η πορεία των πληρωμών της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) στην Ελλάδα φέρνει στο προσκήνιο μια έντονη δημοσιονομική και επιχειρηματική κόντρα. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η επιτακτική ανάγκη για διαφάνεια και εξυγίανση του συστήματος ελέγχων, και από την άλλη η άμεση ανάγκη της αγοράς για ρευστότητα. Η θεσμική στροφή με τη μεταφορά των διασταυρώσεων και της ροής των πληρωμών στην ΑΑΔΕ από τις αρχές του έτους άλλαξε ριζικά τους κανόνες του παιχνιδιού, προκαλώντας όμως παράλληλα ισχυρούς κραδασμούς στον πρωτογενή τομέα.
Πάνω από όλα αυτά, ωστόσο, κρέμεται ένα μεμονωμένο χρονικό ορόσημο που λειτουργεί ως αφετηρία για τα πάντα: το άνοιγμα του ΟΣΔΕ 2026. Η δήλωση ΟΣΔΕ είναι το σημείο εκκίνησης ολόκληρου του κύκλου πληρωμών της νέας χρονιάς, και κάθε εβδομάδα καθυστέρησης στην έναρξη της υποβολής μετατοπίζει αλυσιδωτά όλες τις επόμενες πληρωμές του 2026. Όσο η αφετηρία αργεί, τόσο τα χρωστούμενα προς τους αγρότες δεν αυξάνονται γραμμικά αλλά με γεωμετρική πρόοδο, καθώς οι νέες υποχρεώσεις σωρεύονται πάνω στις εκκρεμότητες της προηγούμενης περιόδου. Το πραγματικό στοίχημα της επόμενης διετίας, επομένως, δεν είναι μόνο πόσα θα πληρωθούν, αλλά πότε θα ανοίξει η πόρτα της υποβολής. Η ΑΑΔΕ πάντως, μέσω της επίσημης ενημέρωσης της, ανακοίνωσε ότι οι υποβολές για τις δηλώσεις ΟΣΔΕ 2026 θα ξεκινήσουν 15 Ιουνίου 2026.
Το «κούρεμα» του Μαΐου και το φίλτρο της ΑΑΔΕ
Η πρόσφατη πληρωμή του Μαΐου λειτούργησε ως η πρώτη ουσιαστική δοκιμασία του νέου μοντέλου. Ενώ οι αρχικές ανακοινώσεις προέβλεπαν τη διανομή ενός πακέτου ύψους 297 εκατ. ευρώ σε περίπου 161.000 δικαιούχους, η τελική εκκαθάριση άφησε σημαντική απόκλιση. Στους λογαριασμούς των παραγωγών πιστώθηκαν καθαρά 179,9 εκατ. ευρώ προς 158.883 δικαιούχους, ποσό που αντιστοιχεί σε ένα «κούρεμα» της τάξεως του 39% και σε 117,1 εκατ. ευρώ λιγότερα για την αγροτική οικονομία.
Η ανάλυση αυτής της απόκλισης αποτυπώνει τον πρωτοφανή και εξαντλητικό χαρακτήρα του νέου ελεγκτικού μηχανισμού. Ένα πρώτο κομμάτι, ύψους περίπου 55,5 εκατ. ευρώ, δεν προχώρησε σε πληρωμή λόγω ευρημάτων στους αυστηρούς διασταυρωτικούς ελέγχους, μέσω συστημάτων όπως το myDATA, το AMS και το Agrisnap. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και απλά δακτυλογραφικά λάθη κατά την πληκτρολόγηση ενός και μόνο ψηφίου, για τα οποία δεν είχε διεξαχθεί ποτέ στο παρελθόν διασταυρωτικός έλεγχος, στάθηκαν αρκετά για να οδηγήσουν σε καθολική απόρριψη και μη πληρωμή των επιδοτήσεων για πάρα πολλούς δικαιούχους.
Η εικόνα γίνεται σαφέστερη μέσα από ένα συγκεκριμένο παράδειγμα. Στο καθεστώς των Πρωτεϊνούχων Κτηνοτροφικών Ψυχανθών, προϋπολογισμού 16,18 εκατ. ευρώ, όλες οι περιπτώσεις που έπεσαν στο δείγμα ελέγχου περιείχαν μη επιλέξιμα ή προβληματικά παραστατικά, με αποτέλεσμα να μην καταστεί δυνατή, βάσει του κανονιστικού πλαισίου, η ασφαλής πληρωμή ολόκληρου του καθεστώτος στην παρούσα φάση. Παράλληλα, οι διασταυρώσεις με τα δεδομένα του myDATA εντόπισαν τιμολόγια που αφορούσαν διαφορετικά προϊόντα από εκείνα για τα οποία ζητήθηκε ενίσχυση ή που περιείχαν μικρότερες ποσότητες παράδοσης από τις απαιτούμενες.
Το μεγαλύτερο, ωστόσο, μέρος της απόκλισης δεν προήλθε από απορρίψεις παραστατικών, αλλά από την κατάρρευση της συμμετοχής στα Οικολογικά Σχήματα. Μετά τη διαφοροποίηση του πλαισίου και των επιλέξιμων δράσεων για το 2025, οι δικαιούχοι των προγραμμάτων ECO 31.1 και ECO 31.7 μειώθηκαν κατά 88% σε σχέση με το 2024. Ειδικότερα, στο ECO 31.1 οι πληρωθέντες δικαιούχοι έπεσαν από 86.528 το 2024 σε μόλις 8.965 το 2025, ενώ στο ECO 31.7 από 22.742 σε 3.580. Το αποτέλεσμα ήταν να διατεθούν 53,2 εκατ. ευρώ λιγότερα από τον σχετικό προϋπολογισμό. Αν σε αυτά προστεθούν τα 5 εκατ. ευρώ που συμψηφίστηκαν με παλαιότερες βεβαιωμένες οφειλές και τα 1,5 εκατ. ευρώ εκκρεμοτήτων του 2018 που μετατέθηκαν, η εικόνα των 117 εκατ. ευρώ που έλειψαν από την αγορά αποκτά πλήρη αριθμητική τεκμηρίωση. Από την πλευρά του οικονομικού επιτελείου, η γραμμή παραμένει σαφής, στόχος είναι οι κοινοτικοί πόροι να κατευθύνονται αποκλειστικά σε εκείνους που παράγουν πραγματικά.
Παρά τη δεδομένη χρησιμότητα της πάταξης των εικονικών δικαιούχων, η απότομη μείωση της ροής του χρήματος δημιουργεί συνθήκες οικονομικής ασφυξίας στην ύπαιθρο, ιδιαίτερα κατά την τρέχουσα, απαιτητική καλλιεργητική περίοδο. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ιούνιος αναδεικνύεται σε μήνα κλειδί για την αποκατάσταση της ισορροπίας.
Το επίσημο χρονοδιάγραμμα προβλέπει τη διοχέτευση περίπου 510 εκατ. ευρώ στην αγορά. Το ποσό αφορά κρίσιμες εκκρεμότητες της Βασικής Εισοδηματικής Στήριξης, τα Βιολογικά του 2025 και την ενίσχυση για τα Μικρά Νησιά του Αιγαίου, ενώ έως τα τέλη του μήνα αναμένεται να εξοφληθούν και καθεστώτα όπως η Εξισωτική Αποζημίωση, οι Σπάνιες Φυλές, το Κομφούζιο και η Απονιτροποίηση. Καθοριστικό στοιχείο είναι ότι τον Ιούνιο δρομολογείται η εξόφληση μεγάλου μέρους των Οικολογικών Σχημάτων του 2025 που παραμένουν ακόμη απλήρωτα, καθώς και η πιθανή επαναδιάθεση των 53,2 εκατ. ευρώ που έμειναν αδιάθετα τον Μάιο προς προσαύξηση των ενισχύσεων σε άλλα οικολογικά σχήματα. Με άλλα λόγια, ο Ιούνιος καλείται να καλύψει τόσο τις τρέχουσες υποχρεώσεις όσο και ένα μέρος του κενού που άφησε ο Μάιος.
Το στοίχημα του ΟΣΔΕ 2026
Το κρίσιμο ερώτημα που καλείται να απαντήσει η επόμενη περίοδος είναι αν ο διοικητικός μηχανισμός θα επιδείξει την απαιτούμενη ταχύτητα. Όπως ήδη επισημάνθηκε, η αφετηρία ολόκληρου του κύκλου είναι το άνοιγμα της υποβολής των δηλώσεων ΟΣΔΕ 2026, που αναμένεται περί τα μέσα Ιουνίου. Η εμπειρία του 2025 είναι διδακτική, καθώς η πολύ καθυστερημένη έναρξη του ΟΣΔΕ εκείνης της χρονιάς υπήρξε ένας από τους βασικούς λόγους που οι ανακοινωθείσες πληρωμές αποδείχθηκαν, στην πράξη, αδύνατο να υλοποιηθούν στο ακέραιο, ενώ η ακραία πίεση χρόνου στην υποβολή των δηλώσεων ΟΣΔΕ του 2025, οδήγησε σε πάρα πολλά λάθη.
Η μηχανική της καθυστέρησης είναι αδυσώπητη. Κάθε μήνας ολίσθησης στην έναρξη του ΟΣΔΕ δεν μεταθέτει απλώς μία πληρωμή, αλλά συμπιέζει ολόκληρο το χρονοδιάγραμμα του 2026 προς το δεύτερο εξάμηνο, σωρεύοντας τις νέες υποχρεώσεις πάνω στις εκκρεμότητες της προηγούμενης περιόδου. Έτσι, τα χρωστούμενα προς τους παραγωγούς δεν διογκώνονται απλώς αθροιστικά, αλλά τροφοδοτούν το ένα το άλλο, μετατρέποντας ένα διαχειριστικό ζήτημα χρονισμού… σε διαρθρωτικό πρόβλημα ρευστότητας για χιλιάδες εκμεταλλεύσεις την ώρα ακριβώς που τρέχουν τα κόστη της καλλιεργητικής περιόδου.
Η εισαγωγή των αυστηρών ελέγχων της ΑΑΔΕ αποτελεί αναγκαίο βήμα για τη διασφάλιση του δημοσίου συμφέροντος και την κατεύθυνση των πόρων στους πραγματικούς δικαιούχους. Το διακύβευμα, ωστόσο, δεν είναι η εξυγίανση καθαυτή, αλλά ο συγχρονισμός της με τις ανάγκες της πραγματικής οικονομίας. Αν η θωράκιση των ελέγχων δεν συνοδευτεί από την έγκαιρη και ομαλή λειτουργία των ψηφιακών εργαλείων υποβολής, και κυρίως από ένα ΟΣΔΕ 2026, που ελπίζουμε να ανοίξει χωρίς νέες ολισθήσεις, η πολυπόθητη διαφάνεια κινδυνεύει να ταυτιστεί με το πάγωμα της αγροτικής επιχειρηματικότητας.
Η λύση δεν βρίσκεται στη χαλάρωση των ελέγχων, αλλά στην επένδυση σε έναν διοικητικό μηχανισμό αρκετά γρήγορο ώστε η ακρίβεια αυτών των ελέγχων να μην πληρώνεται με τον χρόνο και τη ρευστότητα του παραγωγού.
