Η Ελλάδα εκτιμά ότι τα «αγκάθια» για τον Κάθετο Διάδρομο θα ξεπεραστούν αν αναδειχθεί ο νέος ρόλος που καλείται να εξυπηρετήσει πλέον το πρότζεκτ, αποτελώντας μία βασική «αρτηρία» για την ενεργειακή ασφάλεια της Νότιας και Κεντρικής Ευρώπης ενόψει της απαγόρευσης των ρωσικών εισαγωγών.
Έτσι, αν και η πρωτοβουλία του Vertical Corridor ξεκίνησε για τον ανεφοδιασμό της Ουκρανίας με αέριο όσο διαρκεί ο πόλεμος, πλέον πρέπει να προσαρμοστεί στο να αποτελέσει απάντηση στις προσκλήσεις που θα δημιουργήσει στην περιοχή το «κλείσιμο της ρωσικής στρόφιγγας» για την Ευρώπη.
Σύμφωνα με τη χώρα μας, η ωρίμανση του πρότζεκτ -από εδώ και στο εξής σε αυτό τον καινούριο ρόλο- δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε να αντιμετωπιστούν τα ρυθμιστικά, χρηματοδοτικά και εμπορικά εμπόδια που υπάρχουν τώρα.
Επομένως, επιδιώκει να διαμορφωθεί υπό αυτό το πρίσμα η ατζέντα της συνάντησης της 24ης Φεβρουαρίου στις ΗΠΑ. Συνάντηση που θα έχει τον χαρακτήρα «μίνι συνόδου» για το πρότζεκτ, καθώς υπό τον υπουργό Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, θα παραβρεθούν εκπρόσωποι της Κομισιόν,οι Ευρωπαίοι υπουργοί Ενέργειας από τις χώρες που εμπλέκονται στον Κάθετο Διάδρομο, οι αντίστοιχοι Διαχειριστές, οι Ρυθμιστικές Αρχές, καθώς και εταιρείες που επιδιώκουν πολυετείς συμφωνίες.
Την ελληνική πλευρά θα εκπροσωπήσει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου. Την ίδια στιγμή, ανάμεσα στις εταιρείες που θα δώσουν το «παρών» θα είναι η Atlantic See LNG Trade, κοινοπραξία της Aktor με τη ΔΕΠΑ Εμπορίας. Όπως δήλωσε πρόσφατα στο Reuters ο Αλέξανδρος Εξάρχου, πρόεδρος και CEO της Aktor και CEO της Atlantic, στόχος είναι στη συνάντηση να υπογραφούν νέες μακροχρόνιες συμφωνίες.
Ευελιξία στην αξιοποίηση
Υπενθυμίζεται ότι η περιοχή είναι η μόνη πλέον που συνεχίζει να προμηθεύεται αέριο αγωγού από τη Ρωσία, μέσω του TurkStream. Επομένως από το τέλος του 2027, όταν μπει «στοπ» στις εισαγωγές από τη Μόσχα, θα πρέπει να έχουν ληφθεί όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να έχουν ήδη αντικατασταθεί ποσότητες καυσίμου περίπου 15 δισ. κυβικά μέτρα (bcm) ετησίως.
Όπως είναι φυσικό, εκτός από τις ποσότητες, θα πρέπει να εξασφαλιστούν και επαρκείς λύσεις ώστε το αέριο να φτάνει στις αντίστοιχες αγορές - με τον Κάθετο Διάδρομο να συγκαταλέγεται σε αυτές τις κρίσιμες λύσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, θέση της ελληνικής πλευράς είναι τα καινούρια προϊόντα δέσμευσης χωρητικότητας (που θα αντικαταστήσουν τα υφιστάμενα Route 1, 2 και 3), να διατηρήσουν τα στοιχεία που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα του Vertical Corridor, προσφέροντας ωστόσο ακόμη μεγαλύτερη ευελιξία.
Η ελληνική θέση είναι πως τα νέα προϊόντα θα εφαρμοστούν μεταβατικά - μέχρι το 2030-2032, όταν αναμένεται οι τοπικές αγορές να έχουν πλέον βρει ισορροπία. Επομένως, με αυτό τον τρόπο θα αρθούν οι όποιες ενστάσεις για το αν συμμορφώνονται πλήρως ή όχι με το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο.
Η φόρμουλα για ευρωπαϊκή χρηματοδότηση
Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι τα νέα προϊόντα θα διατηρήσουν τη λογική του «one-stop-shop», όπως επίσης και «στοχευμένες» εκπτώσεις, όπως ισχύει και με την υφιστάμενη «φόρμουλα» για δέσμευση δυναμικότητας στον Vertical Corridor. Πλέον, όμως, τα φορτία LNG που θα καταφτάνουν στην Ελλάδα δεν θα έχουν αποκλειστικό προορισμό την Ουκρανία. Αντίθετα, θα μπορούν να εκφορτώνονται σε οποιονδήποτε «ενδιάμεσο σταθμό» της διαδρομής ή στην Ουκρανία και τη Σλοβακία - που βρίσκονται σε δυτικό σκέλος του Κάθετου Διαδρόμου.
Εγχώριες πηγές εκτιμούν πως έχει σημαντικές πιθανότητες μία τέτοια λύση να γίνει δεκτή από τις Βρυξέλλες. Κι αυτό γιατί, όπως συμπληρώνουν, το τελευταίο διάστημα η Κομισιόν έχει αλλάξει στάση, αναλαμβάνοντας ενεργό ρόλο στο να ξεπεραστούν τα «αγκάθια». Το ίδιο εκτιμάται ότι μπορεί να γίνει και όσον αφορά στο κρίσιμο θέμα της χρηματοδότησης του πρότζεκτ, για την απαραίτητη ενίσχυση της μεταφορικής ικανότητας.
Η Ελλάδα υποστηρίζει πως αν και το ισχύον κοινοτικό πλαίσιο όντως δεν επιτρέπει την επιχορήγηση υποδομών ορυκτών καυσίμου από ευρωπαϊκούς πόρους, το εμπόδιο αυτό μπορεί να παρακαμφθεί με δεδομένο πως οι όποιες επενδύσεις θα γίνουν για την επάρκεια τροφοδοσίας της περιοχής με αέριο - και όχι για την αύξηση της διείσδυσή του.
Μάλιστα, το χρηματοδοτικό βάρος δεν πρόκειται να αναληφθεί εξ ολοκλήρου από την Ευρώπη, καθώς από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού έχουν δοθεί «σήματα» για την πρόθεση οικονομικής στήριξης των επενδύσεων. Επίσης, η αμερικανική προώθηση του πρότζεκτ αναμένεται να κάμψει τις ενστάσεις που δημιουργούνται στους κόλπους των Βρυξελλών, από το γεγονός ότι υπάρχουν άλλες ανταγωνιστικές οδεύσεις, στις οποίες εμπλέκονται χώρες της Βόρειας Ευρώπης, που διεκδικούν ρόλο στην αντικατάσταση του ρωσικού αερίου με LNG.
Τα νέα deal της Atlantic See LNG Trade
Η Ελλάδα υποστηρίζει επίσης ότι η αποδέσμευση του Vertical Corridor από τον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο θα δημιουργήσει και νέες εμπορικές εμπορικές προοπτικές για το πρότζεκτ. Κι αυτό γιατί θα άρει την αβεβαιότητα όσον αφορά την «τύχη» του όταν επιτευχθεί εκεχειρία με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, ενώ από την άλλη πλευρά διασφαλίζει πως θα υπάρχει ζήτηση για το αέριο - καθώς θα πρέπει να αντικατασταθούν 15 bcm ρωσικού καυσίμου στην περιοχή.
Υπό αυτό το πρίσμα, δεν είναι τυχαίο ότι, στις δηλώσεις του στο Reuters, ο CEO της Atlantic See LNG Trade αναφέρθηκε στη σύναψη 20ετών συμφωνιών για την προμήθεια αμερικανικού LNG έως 15 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως. Σύμφωνα με πληροφορίες, το συνολικό χαρτοφυλάκιο της Atlantic See LNG Trade θα συνεχίσει να «χτίζεται» βαθμηδόν και πάντα με την αρχιτεκτονική «back to back».
Επομένως, η εταιρεία θα «κλειδώνει» ποσότητες αμερικανικού LNG, έχοντας παράλληλα εξασφαλίσει αγοραστή για το αντίστοιχο αέριο στην Ευρώπη. Με αυτή τη λογική θα διέπονται και οι συμφωνίες που αναμένεται να υπογραφούν στη συνάντηση στις ΗΠΑ στις 24 Φεβρουαρίου, αποτελώντας σημαντικό ορόσημο ώστε η Atlantic See LNG Trade να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην έλευση αμερικανικού LNG στην περιοχή μέσω του Κάθετου Διαδρόμου.
Υπενθυμίζεται ότι η εταιρεία έχει υπογράψει 20ετές συμβόλαιο με τη Venture Global, για την προμήθεια από 0,7 έως 4 bcm αερίου από το 2030. Επίσης, για το ίδιο χρονικό διάστημα, έχει συνάψει MoU συνολικής προμήθειας LNG έως 3,7 bcm με την ουκρανική Naftogaz και τη ρουμανική Nova Power & Gas.
Όσον αφορά τα deal που θα κλειδώσουν στις 24 Φεβρουαρίου, στόχος είναι κάποια από αυτά να ξεκινούν νωρίτερα – από το 2028. Εξάλλου, η Atlantic πρόσφατα δρομολόγησε για τον Μάρτιο το πρώτο φορτίο αμερικανικού LNG στην Ουκρανία.
