Για την σημασία της υλοποίησης του Κάθετου Διάδρομου μιλάει – μεταξύ άλλων – ο διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου σε συνέντευξη που παραχώρησε στο «Πρώτο Θέμα». Μάλιστα όπως τονίζει, ο Κάθετος Διάδρομος εξελίσσεται σε ένα από τα μεγαλύτερα στρατηγικά στοιχήματα της Ελλάδας.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «μέχρι πριν από λίγο καιρό μιλούσαμε για ένα concept. Τώρα έχουμε πάει ένα σημαντικό βήμα παρακάτω καθώς υπάρχουν συμφωνίες, υπάρχουν ποσότητες και υπάρχει πλέον μια πραγματική βάση πάνω στην οποία μπορεί να χτιστεί το έργο».
Ο ίδιος θεωρεί ότι η μετατροπή των μνημονίων κατανόησης (MoU) σε δεσμευτικές συμφωνίες, η οριστικοποίηση των ποσοτήτων και η λήψη αποφάσεων για νέες υποδομές θα καθορίσουν την επόμενη φάση.
«Θέλουμε μέσα στη χρονιά να έχουμε ολοκληρώσει τις βασικές συμφωνίες», αναφέρει ο κ. Εξάρχου, καθώς μετά από αυτή την εξέλιξη «τότε θα μπορούμε να μιλήσουμε με πολύ μεγαλύτερη βεβαιότητα για το επόμενο στάδιο».
Από τα μέχρι στιγμής συμβόλαια και τα μνημόνια συνεργασίας ο Κάθετος Διάδρομος διαθέτει έναν όγκο που υπερβαίνει τα 4-4,5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) ετησίως. Πρόκειται για 1 bcm προς την Αλβανία και 0,5 bcm προς τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, που είναι οι δύο πολυετείς συμφωνίες που ήδη έχει εξασφαλίσει η εταιρεία. Ακολουθούν περίπου 2 bcm με τη Ρουμανία Ουκρανία αλλά και τη Βουλγαρία. Συγχρόνως, υπάρχουν επαφές με άλλες χώρες της περιοχής, όπως η Βόρεια Μακεδονία, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν συμφωνίες που έχουν οριστικοποιηθεί.
Το σύνολο αυτό δεν είναι τυχαίο, καθώς αντιστοιχεί περίπου στη δυναμικότητα ενός FSRU, γεγονός που οδηγεί αναπόφευκτα στη συζήτηση για νέες υποδομές. Επιπλέον αλλάζει όλη την εικόνα του ισολογισμού της εταιρείας καθώς μετά το 2030 εκτιμάται ότι μπορεί να διαμορφώσει για τον Όμιλο AKTOR έσοδα από 1,6 έως 2,5 δισ. ανάλογα με το εύρος των συμφωνιών και να ενισχύσει τα EBITDA με 80 έως 130 εκ. ευρώ ετησίως.
«Ένα FSRU έχει περίπου 4,5 bcm δυναμικότητα. Αν εμείς μόνοι μας φτάνουμε σε αυτά τα επίπεδα, τότε προφανώς τίθεται θέμα δεύτερου FSRU», τονίζει ο κ. Εξάρχου, διευκρινίζοντας πάντως ότι η επενδυτική απόφαση δεν είναι ακόμη ώριμη. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ένταξη της Aλβανίας στον διάδρομο. «Για να συνδεθεί η Αλβανία με τον κάθετο διάδρομο προκρίνεται η κατασκευή ενός αγωγού μήκους περίπου 35 χιλιομέτρων, ο οποίος θα συνδέει τον αγωγό TAP με την περιοχή όπου προγραμματίζεται η κατανάλωση φυσικού αερίου από βιομηχανικές και άλλες εγκαταστάσεις». Το αέριο, αφού εισέλθει στο σύστημα μεταφοράς μέσω LNG υποδομών και επαναεριοποίησης, θα διοχετεύεται μέσω του TAP και στη συνέχεια μέσω του νέου αγωγού προς τα σημεία τελικής κατανάλωσης στην Αλβανία». Το κόστος, όπως αναφέρει ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR, είναι διαχειρίσιμο καθώς υπολογίζεται γύρω στα 70 εκατομμύρια ευρώ και θα πληρωθεί από το αλβανικό δημόσιο.
Την ίδια στιγμή ξεκαθαρίζει ότι η ελληνική πλευρά δεν εξετάζει επενδύσεις εκτός χώρας: «Δεν έχω αναλάβει καμία υποχρέωση για FSRU εκτός Ελλάδος. Αν κάποιος θέλει να κάνει, είναι δικό του θέμα».
Σημαντικό ρόλο στην ωρίμανση του Κάθετου Διάδρομου παίζει όπως αναφέρει και η πρόσφατη συμφωνία για την τιμολόγηση της διαμετακόμισης, η οποία εισάγει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στο κόστος μεταφοράς φυσικού αερίου. Μέχρι σήμερα, κάθε χώρα μπορούσε να επιβάλλει διαφορετικά τέλη, δημιουργώντας αβεβαιότητα για επενδύσεις και μακροχρόνιες συμφωνίες. «Από εδώ και πέρα δεν μπορεί κάθε κράτος να τιμολογεί όπως θέλει. Υπάρχει ένας ενιαίος και γνωστός εκ των προτέρων τρόπος», σημειώνει ο κ. Εξάρχου, υπογραμμίζοντας ότι η συμφωνία περιορίζει σημαντικά τις στρεβλώσεις και καθιστά το project πιο αξιόπιστο για την αγορά. Ωστόσο, αποσυνδέει την επιτυχία του ενεργειακού διαδρόμου από την προγραμματισμένη δημοπρασία του Ιουλίου. Στην πραγματικότητα δεν θεωρεί ότι μια αδύναμη ή ισχυρή συμμετοχή θα κρίνει την πορεία του κάθετου διαδρόμου που χτίζεται πάνω σε μακροχρόνια συμβόλαια LNG από το 2030-2050 και όχι σε δημοπρασίες short term.
Η μάχη για LNG, η Ευρώπη και η ενεργειακή ασφάλεια
Την ίδια ώρα, η διεθνής αγορά LNG διαμορφώνει ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον. Η διαφορά τιμών μεταξύ των ΗΠΑ και της Ευρώπης παραμένει μεγάλη, με το Henry Hub (τον αμερικανικό κόμβο διανομής φυσικού αερίου στην Λουιζιάνα) να κινείται στα 7 δολάρια ανά μονάδα μέτρησης θερμικής ενέργειας (MMBtu- ισοδυναμεί σε περίπου €20 ανά μεγαβατώρα) και το ευρωπαϊκό TTF να καταγράφει σημαντικές αυξήσεις κάτω από 50 ευρώ η μεγαβατώρα αλλά με μεγάλες διακυμάνσεις, ιδίως σε περιόδους αιχμής. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο κ. Εξάρχου, το βασικό ζήτημα δεν είναι η τιμή αλλά η διαθεσιμότητα. «Η προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι η τιμή του φυσικού αερίου στο TTF μπορεί να φτάσει μέχριτα 85 ευρώ ανά μεγαβατώρα, προκαλώντας ένα δυσβάσταχτο κόστος στην αγορά. Ταυτόχρονα, θα υπάρχει μεγάλη δυσκολία να εξασφαλίσει κανείς LNG. Θα γίνεται μάχη για να βρεις ποσότητες ακόμη και αν ο πόλεμος τελειώσει άμεσα». Αυτό όπως λέει σημαίνει ότι τα φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου θα εκτρέπονται προς την Ασία και θα αλλάζουν ιδιοκτήτη ανάλογα με το premium που θα πληρώσει ο αγοραστής.
Για αυτό όπως αναφέρει ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR- με όπλο τις υπογεγραμμένες συμφωνίες και την δεσμευμένη ζήτηση στα Βαλκάνια- θα επιδιώξει την εξασφάλιση ενός «προνομίου διαθεσιμότητας» από τις ΗΠΑ ενόψει μιας περιόδου όπου η ζήτηση θα ξεπερνά σημαντικά την προσφορά.
Οι λόγοι είναι πολλαπλοί. Η παραγωγή από το Κατάρ δεν αναμένεται να επανέλθει άμεσα στα προηγούμενα επίπεδα, ενώ η Ρωσία στρέφει όλο και περισσότερο τις ροές της προς την Ασία. Την ίδια στιγμή, η Κίνα αυξάνει σταθερά τη ζήτησή της. «Αν με ρωτήσετε αν η Ρωσία θα στείλει αέριο στην Ευρώπη ή στην Κίνα, νομίζω ότι η απάντηση είναι προφανής», σημειώνει, αποτυπώνοντας το νέο γεωοικονομικό περιβάλλον.
