Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει εντείνει τις αεροπορικές επιδρομές κατά του Ιράν και έχει απειλήσει με περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση. Ωστόσο, υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ότι μια στρατιωτική στρατηγική, η οποία μέχρι σήμερα δεν έχει καταφέρει να αποσπάσει παραχωρήσεις από την Τεχεράνη, θα αποδειχθεί επιτυχής αυτή τη φορά.
Μετά την κατάρρευση της προσωρινής συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός, η οποία είχε επιτευχθεί πριν από έναν μήνα, ο Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα δύσκολο δίλημμα, καθώς επιδιώκει να περιορίσει τον έλεγχο του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ, μια θαλάσσια οδό ζωτικής σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου, και ταυτόχρονα να εξαναγκάσει την Τεχεράνη να αποδεχθεί τους όρους και τις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον, αναφέρει το Reuters.
Αν και μέχρι στιγμής οι δύο πλευρές έχουν αποφύγει την επιστροφή σε μια γενικευμένη πολεμική σύγκρουση, οι ελπίδες για μια άμεση αποκλιμάκωση της κρίσης έχουν ουσιαστικά εξανεμιστεί. Η ένταση έχει οδηγήσει εκ νέου σε άνοδο των διεθνών τιμών του πετρελαίου και έχει προκαλέσει αναταράξεις στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές.
Το κύμα αμοιβαίων επιθέσεων συνεχίστηκε για έβδομη ημέρα την Παρασκευή, ενώ το Ιράν άφησε να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να ενθαρρύνει τους συμμάχους του, τους Χούθι στην Υεμένη, να κλείσουν ένα ακόμη στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο πέρασμα για τη μεταφορά πετρελαίου - το στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, στην είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας - εάν η Ουάσιγκτον πλήξει τις ενεργειακές υποδομές του Ιράν, όπως έχει απειλήσει ο Τραμπ.
Δείχνοντας αυξανόμενη απογοήτευση, ο Τραμπ έχει συζητήσει με συνεργάτες του - και σε ορισμένες περιπτώσεις έχει αναφερθεί δημόσια - το ενδεχόμενο να επεκτείνει τους στόχους των αμερικανικών επιθέσεων ώστε να περιλαμβάνουν ενεργειακές εγκαταστάσεις και γέφυρες, να αποστείλει χερσαίες δυνάμεις για την κατάληψη του πετρελαϊκού τερματικού της νήσου Χαργκ, που αποτελεί τον βασικό κόμβο εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, καθώς και να βομβαρδίσει την υπόγεια εγκατάσταση που είναι γνωστή ως Pickaxe Mountain, η οποία φέρεται να συνδέεται με το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας.
Ορισμένες από αυτές τις επιλογές ενδέχεται να είναι μη ρεαλιστικές, λόγω των υψηλών κινδύνων που συνεπάγονται και των πιθανών πολιτικών αντιδράσεων τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και στη διεθνή σκηνή. Άλλωστε, ο Τραμπ έχει διατυπώσει και στο παρελθόν παρόμοιες απειλές, τις οποίες τελικά δεν υλοποίησε.
Ωστόσο, οι περισσότεροι αναλυτές συμφωνούν ότι μια σημαντική κλιμάκωση της αμερικανικής στρατιωτικής εμπλοκής - εκτός από το ιδιαίτερα επικίνδυνο και πολιτικά δύσκολα αποδεκτό ενδεχόμενο μιας χερσαίας εισβολής με στόχο την ανατροπή της ιρανικής ηγεσίας - έχει ελάχιστες πιθανότητες να αποδειχθεί πιο αποτελεσματική στο να αναγκάσει την Τεχεράνη να αλλάξει στάση από ό,τι οι προηγούμενες φάσεις του πολέμου, που διαρκεί ήδη τέσσερις και πλέον μήνες. Στο διάστημα αυτό, οι αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις εξόντωσαν ανώτατα στελέχη του ιρανικού στρατιωτικού μηχανισμού και προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στις στρατιωτικές δυνατότητες της χώρας.
«Δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιστεύουμε ότι αυτό το νέο κύμα επιθέσεων ή οτιδήποτε άλλο έχει κατά νου ο πρόεδρος θα αναγκάσει τους Ιρανούς να αλλάξουν τον τρόπο σκέψης τους», δήλωσε ο Τζόναθαν Πάνικοφ, πρώην αναπληρωτής αξιωματούχος των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών για τη Μέση Ανατολή και σήμερα στέλεχος του ερευνητικού οργανισμού Atlantic Council.
«Είναι ίσως πιο πιθανό να σκληρύνει ακόμη περισσότερο τη στάση τους», πρόσθεσε.
Ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ, απαντώντας σε ερωτήσεις του Reuters, δήλωσε ότι η προτίμηση του προέδρου είναι η διπλωματική επίλυση της κρίσης, αλλά υποστήριξε πως «η μόνη γλώσσα που καταλαβαίνει το Ιράν είναι η στρατιωτική ισχύς» και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεχίσουν να το θεωρούν υπεύθυνο για τις «τρομοκρατικές ενέργειες» στα Στενά του Ορμούζ.
Η κατάρρευση της προσωρινής συμφωνίας
Η κατάρρευση της προσωρινής συμφωνίας έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο Τραμπ δέχεται αυξανόμενες πιέσεις να τερματίσει έναν πόλεμο που έχει στοιχίσει τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους - κυρίως στο Ιράν και τον Λίβανο - έχει προκαλέσει οικονομικές επιπτώσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και έχει οδηγήσει σε πτώση της δημοτικότητάς του ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Οι διαπραγματεύσεις για τη μετατροπή της προσωρινής συμφωνίας σε μια μόνιμη ειρηνευτική διευθέτηση έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο, αν και υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις πιθανής διπλωματικής κινητικότητας.
Ο Τραμπ χαιρέτισε εκείνο που περιέγραψε ως απελευθέρωση ενός Αμερικανού πολίτη που κρατούνταν στο Ιράν. Ωστόσο, η ιρανική Δικαιοσύνη διέψευσε ότι απελευθερώθηκε ή ανταλλάχθηκε οποιοσδήποτε κρατούμενος.
Ο Αμερικανός πρόεδρος φαίνεται να ελπίζει ότι οι στρατιωτικές επιθέσεις θα εξαναγκάσουν το Ιράν να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό του πρόγραμμα, το οποίο έχει θέσει ως βασικό στόχο του πολέμου.
Ωστόσο, στη ρίζα της τελευταίας αναζωπύρωσης των εχθροπραξιών βρίσκονται οι διαφορετικές ερμηνείες των δύο πλευρών σχετικά με το τι προβλέπει η προσωρινή συμφωνία για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, μέσω των οποίων το Ιράν απέδειξε κατά τη διάρκεια του πολέμου ότι μπορεί να διακόψει τη διέλευση περίπου του 20% των παγκόσμιων θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου.
Το Ιράν θεωρεί ότι πρέπει να έχει ρόλο στη διαχείριση της συγκεκριμένης θαλάσσιας οδού, πιθανώς επιβάλλοντας τέλη ή δικαιώματα διέλευσης, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους στον Κόλπο επιμένουν στην επιστροφή στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα. Οι περισσότεροι ειδικοί εκτιμούν ότι υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις πως η Τεχεράνη θα αποδεχθεί τις παραχωρήσεις που ζητά ο Τραμπ.
Η επανέναρξη των επιθέσεων του Ιράν κατά εμπορικών πλοίων τις τελευταίες ημέρες - την οποία ο Λευκός Οίκος χαρακτήρισε την Πέμπτη παραβίαση της προσωρινής συμφωνίας - προκάλεσε τη νέα αμερικανική αντίδραση, συμπεριλαμβανομένης της επαναφοράς του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.
Η Ουάσιγκτον ανακάλεσε επίσης την εξαίρεση που επέτρεπε στο Ιράν να πωλεί πετρέλαιο διεθνώς, αναιρώντας ένα από τα οφέλη που είχε εξασφαλίσει η Τεχεράνη στο πλαίσιο της προσωρινής συμφωνίας.
Τρεις Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο Reuters ότι το νέο κύμα αμερικανικών επιθέσεων θα μπορούσε να λειτουργεί ως «επιχειρήσεις διαμόρφωσης του πεδίου» (shaping operations), δίνοντας στον Τραμπ περισσότερες επιλογές, καθώς πλήττονται οι ιρανικές στρατιωτικές δυνατότητες που οι ΗΠΑ θα ήθελαν να εξουδετερώσουν πριν προχωρήσουν σε πιο εκτεταμένες ενέργειες.
Το Ιράν απάντησε δείχνοντας ότι είναι έτοιμο να διευρύνει τον πόλεμο, προειδοποιώντας πως θα μπορούσε να πλήξει πολιτικές υποδομές συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο εάν ο Τραμπ κλιμακώσει περαιτέρω την κατάσταση. Παράλληλα, διατηρεί σημαντικά αποθέματα πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones).
Απειλή για τη διαδρομή της Ερυθράς Θάλασσας
Η Τεχεράνη έχει επίσης ζητήσει από τους Χούθι της Υεμένης να είναι έτοιμοι να κλείσουν τη θαλάσσια διαδρομή μεταφοράς πετρελαίου στην Ερυθρά Θάλασσα, σε περίπτωση που οι Ηνωμένες Πολιτείες πλήξουν ενεργειακές υποδομές του Ιράν, δήλωσαν τρεις πηγές στο Reuters.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί μια νέα και σοβαρή απειλή για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό, ιδιαίτερα επειδή μέρος των πετρελαϊκών μεταφορών έχει ήδη εκτραπεί προς τη διαδρομή της Ερυθράς Θάλασσας.
Ωστόσο, ο Μαρκ Ντουμπόβιτς, επικεφαλής του Foundation for Defense of Democracies, μιας σκληροπυρηνικής δεξαμενής σκέψης στην Ουάσιγκτον με επικριτική στάση απέναντι στο Ιράν, έγραψε στην πλατφόρμα X ότι η Τεχεράνη «παίζει το χαρτί του Ορμούζ από απόγνωση».
Υποστήριξε επίσης ότι τέτοιες κινήσεις θα επιταχύνουν τις παγκόσμιες προσπάθειες για την κατασκευή νέων αγωγών και εμπορικών διαδρόμων μεταφοράς, ώστε να περιοριστεί η «ικανότητά της να εκβιάζει τον κόσμο».
Ορισμένοι αναλυτές εκτίμησαν ότι ο Τραμπ, ο οποίος κατά την προεκλογική του εκστρατεία για δεύτερη θητεία υποσχέθηκε να αποφεύγει τις στρατιωτικές επεμβάσεις στο εξωτερικό και να επικεντρώνεται στα οικονομικά προβλήματα των Αμερικανών, ενδέχεται να επαναλαμβάνει ορισμένα από τα ίδια λάθη που έκανε όταν ξεκίνησε τον πόλεμο στις 28 Φεβρουαρίου.
Τότε, υποστηρίζουν οι επικριτές του, προχώρησε στην επιχείρηση χωρίς σαφή εξήγηση των λόγων της απόφασης ή ξεκάθαρη στρατηγική εξόδου.
Ωστόσο, ο ανώτερος αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης αντέκρουσε αυτή την κριτική, υποστηρίζοντας ότι ήταν η αμερικανική στρατιωτική και οικονομική πίεση που οδήγησε το Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για το μνημόνιο κατανόησης, το οποίο έκτοτε κατέρρευσε και οδήγησε σε νέα κλιμάκωση των εχθροπραξιών.
«Ανεξάρτητα από το πόση πίεση ασκήσει η κυβέρνηση ή πόσες νέες απειλές διατυπώσει, η ηγεσία του Ιράν είναι απίθανο να συνθηκολογήσει», δήλωσε στην πλατφόρμα X ο Ντάνι Τσιτρινοβίτς, ερευνητής για το Ιράν στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ και πρώην αξιωματικός των ισραηλινών στρατιωτικών πληροφοριών.
«Αν ο πρόεδρος Τραμπ συνεχίσει να διευρύνει τον κατάλογο των στόχων, η Τεχεράνη είναι πιθανό να απαντήσει με τον ίδιο τρόπο», έγραψε.
Φωτογραφία @AP
