Η Κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη και το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας υλοποιούν μια ολοκληρωμένη πολιτική για την προστασία της φύσης, ενισχύοντας το θεσμικό πλαίσιο, τη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Με στοχευμένες παρεμβάσεις, η χώρα προχωρά τα τελευταία 7 χρόνια στην ουσιαστική θωράκιση των προστατευόμενων περιοχών:
• Θεσπίστηκαν για πρώτη φορά στόχοι διατήρησης για όλες τις προστατευόμενες περιοχές του Δικτύου Natura 2000, καλύπτοντας οικοτόπους, είδη χλωρίδας και πανίδας και ορνιθοπανίδας ενωσιακού ενδιαφέροντος. Πρόκειται για μια κρίσιμη μεταρρύθμιση που κλείνει εκκρεμότητα δεκαετιών και που αποτελεί τη βάση για το καθεστώς προστασίας των προστατευόμενων περιοχών.
• Εντός του 2026 ολοκληρώνεται το σύνολο των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ) για τις προστατευόμενες περιοχές του Εθνικού Δικτύου Natura 2000. Από το 2019 που ανέλαβε η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, έχουν εγκριθεί ΕΠΜ για επιπλέον 247 περιοχές Natura ενώ όλα τα προηγούμενα χρόνια είχαν εγκριθεί ΕΠΜ για μόλις 75 περιοχές. Πλέον 322 από τις 446 περιοχές Natura προστατεύονται από εγκεκριμένες ΕΠΜ, που καλύπτουν το 75,18% της συνολικής έκτασης του Δικτύου.
• Υλοποιώντας τη δέσμευση του Πρωθυπουργού στην 9η Διεθνή Διάσκεψη για τους Ωκεανούς (OOC-9) στην Αθήνα τον Απρίλιο 2024, και την 3η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τους Ωκεανούς τον Ιούνιο 2025, προχωράμε τη θεσμοθέτηση των δύο νέων μεγάλων Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων (ΕΘΠ) στο Ιόνιο και το Νότιο Αιγαίο. Με τη ίδρυσή τους, το καθεστώς προστασίας των θαλασσών διπλασιάζεται, φτάνοντας το 36% των χωρικών μας υδάτων και υπερκαλύπτοντας τον ευρωπαϊκό στόχο του 30% πολύ νωρίτερα από το 2030. Ήδη, μετά την έγκριση των σχετικών ΕΠΜ τον Δεκέμβριο του 2025, το Π.Δ. για το ΕΘΠ Νοτίου Αιγαίου 1 - Νοτίων Κυκλάδων βρίσκεται στο στάδιο διαβούλευσης με τα συναρμόδια Υπουργεία, ενώ παράλληλα ολοκληρώνεται η κατάρτιση του σχεδίου Π.Δ. για το ΕΘΠ Ιονίου.
• Η χώρα πρωτοπορεί σε διεθνές επίπεδο στη θαλάσσια προστασία, απαγορεύοντας την αλιεία με μηχανότρατες σε όλα εθνικά θαλάσσια πάρκα.
• Με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας απαγορεύεται η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σταθμών σε όλες τις περιοχές Natura, δάση και δασικές εκτάσεις, καθώς και αιολικοί σταθμοί σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων.
• Εκδόθηκε το Προεδρικό Διάταγμα προστασίας της Γυάρου, το πρώτο που καταρτίστηκε βάσει του νέου θεσμικού πλαισίου για τις προστατευόμενες περιοχές, θεσπίζοντας σαφείς ζώνες προστασίας και κανόνες διαχείρισης. Αποτελεί το υπόδειγμα βάσει του οποίου θα ολοκληρωθεί το αμέσως προσεχές διάστημα μια σειρά προεδρικών διαταγμάτων για τις προστατευόμενες περιοχές της χώρας, όπως το σχέδιο Π.Δ. για το «Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού-Λουδία-Αλιάκμονα».
• Καθιερώθηκε ο πρωτοποριακός θεσμός των «Απάτητων Βουνών» και των «Απάτητων Παραλιών». Έως σήμερα, έχουν θεσμοθετηθεί 13 «Απάτητα Βουνά» και 250 παραλίες υψηλής προστασίας, με όρους και περιορισμούς για τη διατήρηση ευαίσθητων οικοσυστημάτων και σημαντικών ειδών χλωρίδας και πανίδας.
• Προστατεύονται όλοι οι σημαντικοί υγρότοποι (περιοχές Ramsar και μικροί νησιωτικοί υγρότοποι) της χώρας, θέτοντάς τους υποχρεωτικά σε καθεστώς αυστηρής προστασίας, ενώ στις προστατευόμενες περιοχές εντάσσεται το σύνολο των Καίριων Περιοχών Βιοποικιλότητας.
• Κηρύχθηκαν έντεκα νέες περιοχές ως προστατευόμενα τοπία ή/και προστατευόμενοι φυσικοί σχηματισμοί, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το νησιωτικό σύμπλεγμα Φούρνων-Κορσεών για την προστασία των κοραλλιών, κάτι που γίνεται για πρώτη φορά.
• Θεσπίστηκαν για πρώτη φορά σχέδια διαχείρισης σε προστατευόμενες περιοχές Natura 2000 σε τέσσερις Περιφέρειες της χώρας (Οροπέδιο Λασiθίου, Νησίδα Πατρόκλου, Λίμνες Βεγορίτιδας Πετρών, Όρος Φαλακρό) και σχέδια δράσης σε επτά επιλεγμένες περιοχές, όπως η Χρυσή, ο Μπάλος-Γραμβούσα, η Ελαφόνησος και τα Φαλάσαρνα (έναντι μόλις 2 τα προηγούμενα χρόνια).
• Υιοθετήθηκαν για πρώτη φορά δώδεκα Εθνικά Σχέδια Δράσης για την προστασία απειλούμενων ειδών και οικοτόπων, μεταξύ των οποίων η καφέ αρκούδα, η μεσογειακή φώκια, η θαλάσσια χελώνα caretta-caretta, το ρινοδέλφινο, ο γυπαετός, ο μαυρόγυπας και οι αμμοθίνες.
• Ολοκληρώθηκε το έργο εποπτείας και αξιολόγησης της κατάστασης διατήρησης των προστατευόμενων ειδών και οικοτόπων στην Ελλάδα για την περίοδο 2022-2025, στο πλαίσιο των ενωσιακών υποχρεώσεών μας για την εφαρμογή των Οδηγιών για τη Φύση. Έως το τέλος του χρόνου, με βάση τα νεότερα στοιχεία, θα επεκτείνουμε κι άλλο το δίκτυο Natura προστατευόμενων περιοχών, ενισχύοντας την προστασία της μοναδικής ελληνικής φύσης.
• Η Ελλάδα προχώρησε στη θέσπιση νομοθετικών ρυθμίσεων για την Αποκατάσταση της Φύσης πριν ακόμη αυτό καταστεί ενωσιακή υποχρέωση, ενώ βρίσκεται στο στάδιο κατάρτισης του Εθνικού Σχεδίου για την Αποκατάσταση της Φύσης που αναμένεται να ολοκληρωθεί τον 9/2026.
• Συνεχίζεται σε δεύτερο κύκλο υλοποίησης, σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού, το καινοτόμο πρόγραμμα καταγραφής της βιοποικιλότητας σε αρχαιολογικούς χώρους που φέρει την ονομασία «ΒΙΑΣ», αναδεικνύοντας την άρρηκτη σύνδεση του φυσικού και πολιτιστικού μας πλούτου.
• Συντάχθηκε ο νέος Κόκκινος Κατάλογος απειλούμενων ειδών πανίδας, χλωρίδας και μυκήτων - η πλέον ολοκληρωμένη καταγραφή της ελληνικής βιοποικιλότητας, με περισσότερα από 11.000 είδη.
• Για την αποτελεσματική διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών ιδρύθηκε το 2020 ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.), απορροφώντας τους 36 υποστελεχωμένους Φορείς Διαχείρισης, σε έναν σύγχρονο Οργανισμό. Από το στελεχιακό δυναμικό των 36 αυτών Φορέων Διαχείρισης μόλις 6 ήταν μόνιμο προσωπικό. Για πρώτη φορά διασφαλίζεται η εργασιακή ασφάλεια των υπαλλήλων του Οργανισμού με 270 μόνιμες προσλήψεις αποκλειστικά για τις προστατευόμενες περιοχές και πρόβλεψη παραμονής των συμβασιούχων, με το συνολικό προσωπικό να υπερβαίνει πλέον τους 350 εργαζόμενους. Ο Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. ενισχύεται συνεχώς επιχειρησιακά με πρόσθετους ανθρώπινους πόρους, νέα παραρτήματα για τα υπό σύσταση εθνικά θαλάσσια πάρκα, εξοπλισμό επιτήρησης και φύλαξης (σκάφη, οχήματα, drones, κάμερες κ.λπ.) αξίας 33 εκ. € και ετήσια χρηματοδότηση που ξεπερνά πλέον τα 30 εκ. € ετησίως.
Ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε:
«Η προστασία του περιβάλλοντος κρίνεται στην πράξη. Αποτελεί σταθερή και αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα της Κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, που αποτυπώνεται σε συγκεκριμένες πολιτικές, έργα και παρεμβάσεις στο πεδίο. Γιατί το περιβάλλον δεν αφορά τους λίγους. Είναι κοινό αγαθό, συνδεδεμένο με την ποιότητα ζωής όλων των πολιτών. Το αποδεικνύουμε έμπρακτα, με ουσιαστικές θεσμικές παρεμβάσεις, με τη συνεχή ενίσχυση της υλικοτεχνικής υποδομής και με τη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού μας. Η πολιτική αυτή επιλογή διαπερνά το σύνολο των πολιτικών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας: από την ενεργειακή μας στρατηγική και την προσαρμογή στην κλιματική κρίση, έως τη χωροταξική πολιτική και τα νέα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια, που βάζουν σαφείς κανόνες για την ανάπτυξη και την προστασία του φυσικού μας πλούτου. Η φύση είναι αναπόσπαστο στοιχείο της εθνικής μας ταυτότητας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της Πατρίδας μας. Έχουμε χρέος να τη διαφυλάξουμε, να την προστατεύσουμε και να την παραδώσουμε ακέραιη στις επόμενες γενιές, ως πολύτιμη παρακαταθήκη για τα παιδιά μας και το μέλλον του τόπου μας.»
