Ενιαία διοίκηση στο πεδίο, επιχειρησιακά κέντρα κοντά στα συμβάντα, δεσμευτικοί κανόνες δράσης και υποχρεωτική αποτίμηση κάθε μεγάλης καταστροφής αποτελούν τον πυρήνα των αλλαγών που φέρνει το σχέδιο νόμου «Ενεργή μάχη» για την Πολιτική Προστασία.
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να περιορίσει τα κενά συντονισμού μεταξύ υπηρεσιών, να ενοποιήσει τη ροή πληροφοριών και να συνδέσει σχεδιασμό, επιχειρησιακή δράση και χρηματοδότηση, με έμφαση στη λειτουργία στο πεδίο των κρίσεων. Οι ρυθμίσεις, που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων ενίσχυση των δομών, νέα εργαλεία επιχειρησιακού ελέγχου και αλλαγές στον μηχανισμό διαχείρισης φυσικών καταστροφών, βρίσκονται ήδη στο στάδιο της κατ’ άρθρον επεξεργασίας στη Βουλή.
Ενιαίο κέντρο διοίκησης και τέλος στον κατακερματισμό
Στην καρδιά της μεταρρύθμισης βρίσκεται η καθιέρωση ενός ενιαίου συστήματος διοίκησης συμβάντων, που φιλοδοξεί να βάλει τέλος στον κατακερματισμό αρμοδιοτήτων κατά τη διάρκεια μιας κρίσης. Μέχρι σήμερα, ο συντονισμός βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην εμπειρία προσώπων και στην άτυπη συνεργασία μεταξύ υπηρεσιών, κάτι που συχνά οδηγούσε σε επικαλύψεις, καθυστερήσεις και ασάφειες.
Το νέο πλαίσιο εισάγει σαφή ιεραρχία, κοινή επιχειρησιακή εικόνα, ενιαία πληροφόρηση και καθορισμένους ρόλους, ώστε όλες οι εμπλεκόμενες δυνάμεις να λειτουργούν υπό κοινή διοίκηση στο πεδίο της κρίσης.
Παράλληλα, θεσμοθετούνται δεσμευτικοί «κανόνες εμπλοκής» για το επιχειρησιακό προσωπικό, που ορίζουν πότε και πώς ενεργοποιούνται οι δυνάμεις, ποιος λαμβάνει τις αποφάσεις και ποια είναι τα υποχρεωτικά μέτρα ασφάλειας, ενισχύοντας και τη νομική θωράκιση των πυροσβεστών.
Στο ίδιο πλαίσιο προβλέπεται η δημιουργία 13 Επιχειρησιακών Κέντρων Συμβάντος, τα οποία θα λειτουργούν ως κόμβοι συντονισμού κοντά στο πεδίο κάθε μεγάλης κρίσης
Πρόληψη με δεδομένα: Το κενό που επιχειρεί να καλυφθεί
Το νομοσχέδιο επιχειρεί να καλύψει ένα από τα μεγαλύτερα διαχρονικά κενά: την απουσία συγκεντρωμένης πληροφορίας κινδύνου. Σήμερα, κρίσιμα δεδομένα για καύσιμη ύλη, χρήσεις γης, ζώνες μίξης δάσους-οικισμού, οδούς διαφυγής ή σημεία υδροληψίας παραμένουν διάσπαρτα σε διαφορετικούς φορείς. Η δημιουργία εθνικής βάσης δεδομένων κινδύνου και η υποχρεωτική εκπόνηση τοπικών σχεδίων πρόληψης φιλοδοξούν να μετατρέψουν την πρόληψη από θεωρητική έννοια σε επιχειρησιακό εργαλείο.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η υιοθέτηση δεκαετούς εθνικού σχεδίου για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών, με στόχους όπως η συστηματική μείωση της καύσιμης ύλης και η χαρτογράφηση της επικινδυνότητας κάθε περιοχής. Το σχέδιο συνδέεται άμεσα με τα τοπικά προγράμματα, τα οποία καλούνται να μεταφράσουν τη στρατηγική σε συγκεκριμένες παρεμβάσεις στο έδαφος.
Αυτοδιοίκηση και χρηματοδότηση
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να ενισχύσει την τοπική αυτοδιοίκηση, όπου σήμερα μόλις το 24% των ΟΤΑ διαθέτει επιτελικά στελέχη Πολιτικής Προστασίας. Προβλέπεται η τοποθέτηση 350 εξειδικευμένων στελεχών σε Δήμους και Περιφέρειες, με στόχο τη δημιουργία σταθερού επιχειρησιακού πυρήνα. Παράλληλα, για πρώτη φορά συνδέεται η χρηματοδότηση με την ύπαρξη επικαιροποιημένων σχεδίων πρόληψης, σε μια προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η χαμηλή απορρόφηση πόρων - χαρακτηριστικό παράδειγμα η αξιοποίηση μόλις του 33% των κονδυλίων πυροπροστασίας από το Πράσινο Ταμείο.
Από τη διερεύνηση στην πρόληψη - Το νέο μοντέλο μάθησης από τις καταστροφές
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην ενίσχυση της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού, με τη δημιουργία 36 ανακριτικών κλιμακίων σε όλη τη χώρα. Στόχος είναι η συστηματική διερεύνηση κάθε μεγάλης πυρκαγιάς, ώστε τα αίτια, οι αδυναμίες και τα επιχειρησιακά λάθη να μετατρέπονται σε γνώση για τον σχεδιασμό πρόληψης. Το ίδιο πνεύμα διατρέχει και τη θεσμοθέτηση μηχανισμού άντλησης επιχειρησιακών διδαγμάτων από κάθε μεγάλη καταστροφή
Η «προδιαγεγραμμένη καύση» και η διαχείριση του κινδύνου
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται και η θεσμοθέτηση της προδιαγεγραμμένης καύσης, μιας ελεγχόμενης και επιστημονικά σχεδιασμένης πρακτικής μείωσης καύσιμης ύλης, που εφαρμόζεται ήδη σε χώρες του μεσογειακού Νότου. Σύμφωνα με το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, δεν πρόκειται για ανεξέλεγκτες παρεμβάσεις αλλά για στοχευμένες δράσεις υπό αυστηρές προϋποθέσεις, με στόχο τη μείωση της έντασης των μελλοντικών πυρκαγιών και τη διευκόλυνση των δυνάμεων κατάσβεσης.
Όπως υπογράμμισε στη Βουλή ο Υπουργός Γιάννης Κεφαλογιάννης, «δεν είναι ανεξέλεγκτη φωτιά, δεν είναι γενικευμένο κάψιμο δασών, αλλά μια ελεγχόμενη, χαμηλής έντασης, επιστημονικά σχεδιασμένη παρέμβαση», επισημαίνοντας ότι η εφαρμογή θα γίνεται μόνο με μελέτες, παρουσία δασολόγων και πυροσβεστών και υπό την έγκριση των αρμόδιων δασικών αρχών. Παράλληλα, ο ίδιος σημείωσε ότι «η επιλογή δεν είναι φωτιά ή μη φωτιά, αλλά ανεξέλεγκτες πυρκαγιές ή ελεγχόμενη διαχείριση», υπογραμμίζοντας τον ρόλο του μέτρου ως εργαλείου περιορισμού της καύσιμης ύλης και ενίσχυσης της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας.
Το πραγματικό στοίχημα
Η «Ενεργή μάχη» επιχειρεί να μετατρέψει την Πολιτική Προστασία από σύστημα αντίδρασης σε σύστημα πρόληψης. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αν το νέο θεσμικό πλαίσιο θα μεταφραστεί σε πραγματική επιχειρησιακή αλλαγή στο πεδίο, δηλαδή εκεί όπου τελικά κρίνεται η ανθεκτικότητα μιας χώρας απέναντι στις ολοένα συχνότερες και πιο έντονες κρίσεις.
