Πώς να ελέγχουμε τα «πράσινα» προϊόντα

Η εταιρική βιωσιμότητα έχει κατακλύσει την αγορά και τον τρόπο επικοινωνίας των επιχειρήσεων από τις ετικέτες προϊόντων και τα φυλλάδια μέχρι τις καμπάνιες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Οι εταιρείες είναι πρόθυμες να επιδείξουν τα πράσινα διαπιστευτήριά τους, είτε μέσω αθλητικών παπουτσιών κατασκευασμένων από ανακυκλωμένα υλικά είτε μέσω πτήσεων που διαφημίζονται ως «ουδέτερες ως προς τον άνθρακα». Αλλά όταν εξεταστούν προσεκτικά, πολλοί από αυτούς τους ισχυρισμούς δεν ευσταθούν.

Αυτό το χάσμα μεταξύ εικόνας και πραγματικότητας αναδεικνύει δύο αυξανόμενες ανησυχίες: το «greenwashing», το οποίο περιλαμβάνει παραπλανητικούς ή υπερβολικούς περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς, και το «greenhushing», όπου οι εταιρείες αποσιωπούν τις προσπάθειές τους για βιωσιμότητα. Για τον χώρο της επικοινωνίας και ενημέρωσης, η κατανόηση αυτών των τακτικών είναι απαραίτητη για να θεωρούνται οι εταιρείες υπόλογες και να βοηθηθεί το κοινό να αποφύγει τα παραπλανητικά μηνύματα.

Ισχυρισμοί όπως «φιλικό προς το περιβάλλον», «πράσινο» ή «φυσικό» απαιτούν επαλήθευση

Για τους δημοσιογράφους, ο εντοπισμός του «greenwashing» απαιτεί προσοχή στη λεπτομέρεια και μια στέρεη κατανόηση των σχετικών κανόνων και προτύπων. Αόριστοι όροι όπως «φιλικό προς το περιβάλλον», «πράσινο» ή «φυσικό» αποτελούν προειδοποιητικά σήματα, εκτός εάν υποστηρίζονται από σαφή στοιχεία. Σύμφωνα με την Οδηγία της ΕΕ για το «greenwashing» και τους Πράσινους Οδηγούς της FTC των ΗΠΑ, οι εταιρείες πρέπει να υποστηρίζουν τέτοιους ισχυρισμούς με αποδεικτικά στοιχεία και συχνά με ανεξάρτητη πιστοποίηση.

Πώς μπορούν οι καταναλωτές και τα μέσα ενημέρωσης να διακρίνουν τη διαφορά μεταξύ βιώσιμων προϊόντων και παραπλανητικών πρακτικών; Ορισμένες εταιρείες χρησιμοποιούν παραπλανητικές τακτικές. Η Shein, για παράδειγμα, επικρίθηκε για την προώθηση μιας «βιώσιμης» σειράς ρούχων, ακόμη και όταν οι εκπομπές της αυξάνονταν. Άλλες δημιουργούν μια «πράσινη λάμψη» προβάλλοντας μικρές, θετικές ενέργειες - όπως η εγκατάσταση ηλιακών συλλεκτών - αγνοώντας παράλληλα τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές ζημιές. Αυτό το είδος επιλεκτικής ενημέρωσης απαγορεύεται επίσης από τους κανόνες της ΕΕ. Είναι επίσης σημαντικό να αναζητηθούν περαιτέρω πληροφορίες. Ένα προϊόν που φέρει την ένδειξη «βιοδιασπώμενο» μπορεί να απαιτεί πολύ νερό ή ενέργεια για την παραγωγή του. Η σωστή αναφορά λαμβάνει υπόψη τον πλήρη κύκλο ζωής ενός προϊόντος.

Οι οικολογικές ετικέτες στις συσκευασίες και τις πιστοποιήσεις προϊόντων απαιτούν επίσης έλεγχο. Ορισμένες παράγονται εσωτερικά και δεν έχουν αξιοπιστία. Η ΕΕ απαγορεύει πλέον τις αυτοκατασκευαζόμενες ή μη πιστοποιημένες ετικέτες και η FTC επιβάλλει επαλήθευση και διαφάνεια από τρίτους. Οι ισχυρισμοί περί «ουδετερότητας άνθρακα» αξίζουν επίσης μια πιο προσεκτική εξέταση. Αεροπορικές εταιρείες όπως η KLM και η Qantas έχουν αντιμετωπίσει κριτική για την αγορά πιστώσεων άνθρακα ενώ συνεχίζουν να λειτουργούν με υψηλές εκπομπές. Οι νέοι κανονισμοί απαιτούν πλέον αξιολογήσεις πλήρους κύκλου ζωής για τέτοιου είδους ισχυρισμούς.

Για την επαλήθευση ισχυρισμών βιωσιμότητας, οι δημοσιογράφοι θα πρέπει να διερευνήσουν διάφορες πηγές. Η υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας είναι πλέον υποχρεωτική για τις μεγάλες ευρωπαϊκές εταιρείες στους ιστότοπούς τους.

Ομοίως, το υλικό μάρκετινγκ – όπως οι διαφημίσεις, οι συσκευασίες και οι sites – μπορεί συχνά να χρησιμοποιούνται για να υπερπροβάλλουν τα οικολογικά μηνύματα. Τα δελτία τύπου μπορούν επίσης να περιλαμβάνουν υπερβολικά αισιόδοξη γλώσσα. Στο πλαίσιο αυτό, οι δημοσιογράφοι και το ευρύ κοινό θα πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στις γνωστοποιήσεις της εφοδιαστικής αλυσίδας, όπου συχνά προκύπτουν περιβαλλοντικές επιπτώσεις.