Ταμείο Ανάκαμψης: Ο χρόνος πιέζει, ώρα για… ειλικρίνεια

Η «κάθοδος» της αποστολής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Αθήνα την τελευταία εβδομάδα του Σεπτεμβρίου έχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό που δεν αφορά μόνο στην Ελλάδα αλλά στο σύνολο των κρατών-μελών που ευνοούνται από τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης. Γι’ αυτό άλλωστε θα βρεθούν στη χώρα μας μετά από καιρό και οι επικεφαλής της αρμόδιας διεύθυνσης.

Λίγους μήνες πριν την εκπνοή του προγράμματος -τουλάχιστον όπως το ξέρουμε έως σήμερα- το μήνυμα των Βρυξελλών είναι σαφές: Από τη μία πλευρά, εμείς αφαιρούμε από το εθνικό πλάνο «ενδιάμεσους στόχους» που κάνουν τη δουλειά και των δύο πλευρών δύσκολη και στην πράξη δεν αλλάζουν την ολοκλήρωση των συμφωνηθέντων μεταρρυθμίσεων και έργων. Και από την άλλη, εσείς ανακατευθύνετε τα κεφάλαια που αφορούν σε έργα που δεν πρόκειται να ολοκληρωθούν εγκαίρως προς άλλα που έχουν εξασφαλισμένη απορρόφηση.

• Το Ταμείο Ανάκαμψης, το rebranding και η πραγματική ανάγκη της επόμενης μέρας
• Ξανά στο μικροσκόπιο των Θεσμών: Διπλό κρας τεστ για μέτρα στήριξης και επενδύσεις

Εύκολο να το λες. Γιατί η ώρα της κρίσης δεν είναι καθόλου ευχάριστη για υπουργούς που θα χάσουν εξασφαλισμένα κονδύλια – ενδεχομένως και χωρίς να έχουν ευθύνη για τις καθυστερήσεις. Γιατί είναι προφανές πλέον ότι ορισμένα έργα υποδομών ή και ψηφιακά δεν πρόκειται να ολοκληρωθούν έως το φθινόπωρο του 2026. Αν ωστόσο επιμείνουν ότι… προλαβαίνουν, αυτό ενέχει τον κίνδυνο απώλειας κονδυλίων. Και αυτό δεν αρέσει ούτε στην Αθήνα αλλά ούτε και στις Βρυξέλλες που επίσης προσδοκούν σε επιτυχία της εφαρμογής του μοντέλου του Ταμείου Ανάκαμψης καθώς είναι (περίπου) αυτό που θα χρησιμοποιηθεί για την αξιοποίηση του επόμενου κοινοτικού προϋπολογισμού 2028-2034.

Η πρόσβαση στους πόρους

Και μια παρατήρηση ευρύτερη καθώς το θέμα είναι ευρύτερα επίκαιρο. Οι πολιτικοί -ακόμα και οι τεχνοκράτες- σε όλο τον κόσμο επιδιώκουν να αξιοποιούν κάθε «ταμείο» μόνοι τους. Σε κανέναν δεν αρέσει η κεντρική διαχείριση καθώς χάνουν την πρόσβαση σε πόρους που κατευθύνουν περίπου όπως τους αρέσει. Αυτό δεν ισχύει μόνο για το Ταμείο Ανάκαμψης. Αφορά π.χ. και στη διαμόρφωση του νέου κοινοτικού προϋπολογισμού. Η συγκρότηση εθνικών πλάνων προφανώς δεν αρέσει σε όσους διαχειρίζονται σήμερα ταμεία προς ενοποίηση. Ακόμα και σε Επιτρόπους. Κατά την ταπεινή μας άποψη η κεντρική διαχείριση (σε επίπεδο ΕΕ και σε επίπεδο κρατών-μελών) υπό τις σημερινές συνθήκες είναι επιβεβλημένη. Η κεντρική ανεξέλεγκτη διαχείριση δεν είναι. Το να ελέγχεις κεντρικά τις επενδύσεις σου είναι ζήτημα αποτελεσματικότητας. Το να το πράττεις με κανόνες και ελεγχόμενος και ο ίδιος είναι ζήτημα κράτους Δικαίου και εν τέλει Δημοκρατίας.