Σεισμικές αναμένεται να αποδειχθούν οι τοπικές εκλογές που διεξάγονται σήμερα Πέμπτη 7 Μαΐου στη Βρετανία, όπου οι οι ψηφοφόροι καλούνται να εκλέξουν νέα τοπικά συμβούλια, δημοτικές αρχές και αποκεντρωμένες εθνικές κυβερνήσεις.
Ενώ πολλά μπορούν να αλλάξουν στις σημερινές εκλογές, είναι ασφαλές να προβλέψει κανείς ότι ο πολιτικός χάρτης της Βρετανίας θα γίνει πιο πολύχρωμος και κατακερματισμένος. Θα εξακολουθούν να υπάρχουν «κόκκινες» περιοχές, αλλά θα είναι δύσκολο να σχηματίσουν ένα συνεκτικό μοτίβο. Η Βρετανία θα συνεχίσει να έχει κυβέρνηση των Εργατικών με μεγάλη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, αλλά ο Στάρμερ θα ηγείται ενός κόμματος χωρίς σαφές πολιτικό «σπίτι», όπως γράφει ο Guardian.
Το πολιτικό υπόβαθρο
Τόσο οι Εργατικοί όσο και οι Τόρις χάνουν συνεχώς υποστήριξη: στα δεξιά προς το Reform UK του Nάιτζελ Φάρατζ και στα αριστερά προς το οικοσοσιαλιστικό Κόμμα Πρασίνων της Αγγλίας και της Ουαλίας του Ζακ Πολάνσκι. Το αυτονομιστικό Εθνικό Κόμμα Σκωτίας (SNP) οδεύει προς πέμπτη συνεχόμενη νίκη στο ημιαυτόνομο κοινοβούλιο της Σκωτίας, ενώ το Reform UK θα μπορούσε να σπρώξει τους Εργατικούς - κάποτε κυρίαρχο κόμμα - στην τρίτη θέση. Τέλος, στην Ουαλία, το κεντροαριστερό εθνικιστικό Plaid Cymru καταγράφει άνοδο παράλληλα με το Reform UK.
Ο Στάρμερ μπήκε στην Ντάουνιγκ Στριτ τον Ιούλιο του 2024 με υπόσχεση να «ανανεώσει» τη Βρετανία μετά από 14 χρόνια κακής διακυβέρνησης των Συντηρητικών. Σε σύγκριση με τους εξαντλημένους αντιπάλους του, που είχαν επιβάλει λιτότητα, το Brexit και πρωθυπουργούς όπως ο Μπόρις Τζόνσον και η Λιζ Τρας, φαινόταν φρέσκος. Ως κεντρώος νομικός με κύρος του κατεστημένου, υποσχέθηκε σταθερότητα και μια διακυβέρνηση που θα «επεμβαίνει λιγότερο» στη ζωή των πολιτών. Αντί γι’ αυτό, η κυβέρνησή του παραπαίει από κρίση σε κρίση.
Λίγο μετά την ανάληψη της εξουσίας, η υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς ανακοίνωσε σχέδια περικοπής επιδομάτων θέρμανσης για συνταξιούχους, προκαλώντας εσωκομματική εξέγερση. Στη συνέχεια, ήρθε νέα σύγκρουση για την άρνησή της να καταργήσει το όριο επιδομάτων για οικογένειες με περισσότερα από δύο παιδιά, μια μεταρρύθμιση της εποχής των Τόρις. Οι αντιδράσεις αποδυνάμωσαν περαιτέρω τον Στάρμερ.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε με την υπόθεση του Πήτερ Μάντελσον. Ο Στάρμερ τον διόρισε πρέσβη στις ΗΠΑ, παρά τις γνωστές σχέσεις του με τον καταδικασμένο Τζέφρι Έπστιν. Νέες αποκαλύψεις οδήγησαν στην αποπομπή του Μάντελσον και σε πολιτικό σεισμό, με παραιτήσεις υψηλόβαθμων στελεχών. Το σκάνδαλο αυτό κατέστρεψε την αξιοπιστία της κυβέρνησης.
Οι προβλέψεις δείχνουν ήττα Στάρμερ
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Εργατικοί οδεύουν προς βαριά ήττα: πιθανή απώλεια έως και 74% των τοπικών εδρών στην Αγγλία, ιστορικά χαμηλά αποτελέσματα στη Σκωτία και σχεδόν βέβαιη απώλεια της εξουσίας στο κοινοβούλιο της Ουαλίας για πρώτη φορά μετά από 27 χρόνια.
Οι συνέπειες δεν είναι μόνο κομματικές αλλά και συνταγματικές. Υπό τον Τζον Σουίνι, το SNP προετοιμάζει νέο δημοψήφισμα ανεξαρτησίας έως το 2028. Η υποστήριξη για ανεξαρτησία στη Σκωτία ξεπερνά συχνά το 50%, αυξημένη από το 45% του 2014. Παράλληλα, αυξάνονται τα αιτήματα αυτονομίας στην Ουαλία, ενώ στη Βόρεια Ιρλανδία το Sinn Féin έχει ήδη αναδειχθεί πρώτο κόμμα. Την ίδια στιγμή, τόσο ο Φάρατζ όσο και ο Πολάνσκι εμφανίζονται ανοιχτοί στο ενδεχόμενο νέου δημοψηφίσματος στη Σκωτία.
Η κρίση αυτή συνδέεται και με βαθύτερα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα. Από την κρίση του 2008, τα εισοδήματα αυξάνονται αργά, το κόστος ζωής πιέζει τα νοικοκυριά, οι δημόσιες υπηρεσίες δυσλειτουργούν και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς έχει καταρρεύσει.
Αν και και οι Συντηρητικοί αναμένεται να υποστούν απώλειες, η ήττα των Εργατικών θα είναι αυτή που θα αποτυπώσει την ένταση της λαϊκής δυσαρέσκειας, σύμφωνα με το Foreign Policy. Ο Στάρμερ, που αρχικά θεωρήθηκε σωτήρας του κατεστημένου με τη στήριξη προσωπικοτήτων όπως ο Μπλερ, βρίσκεται πλέον στα πρόθυρα πολιτικής κατάρρευσης.
Η αλήθεια είναι ότι η εντολή του ήταν εξαρχής εύθραυστη. Παρότι οι Εργατικοί κέρδισαν το 63% των εδρών, συγκέντρωσαν μόλις το 34% των ψήφων στις εκλογές του 2024, το χαμηλότερο ποσοστό για κυβέρνηση. Ήταν περισσότερο ένα εργαλείο για την απομάκρυνση των Τόρις παρά μια ισχυρή λαϊκή εντολή.
Ακόμη και αλλαγή ηγεσίας
Mάλιστα, καθώς η υποστήριξη του εκλογικού σώματος προς τους Εργατικούς και τον πρωθυπουργό Στάρμερ έχει μειωθεί απότομα, βουλευτές των Εργατικών εξετάζουν το ενδεχόμενο αλλαγής ηγεσίας, όπως αναφέρει ο οίκος Berenberg. Απαιτούνται 81 βουλευτές για να προτείνουν έναν εναλλακτικό υποψήφιο και να προκληθεί εκλογή ηγεσίας.
Οι αγορές στοιχημάτων αποτιμούν περίπου 66% πιθανότητα αντικατάστασης του Στάρμερ εντός του έτους. Η δημοτικότητά του έχει φτάσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, χαμηλότερα ακόμη και από εκείνα της Tρας μετά τον «μίνι» προϋπολογισμό. Στο παρελθόν, οι Συντηρητικοί απομάκρυναν ηγέτες όπως η Tερέζα Μέι και ο Μπόρις Τζόνσον πριν φτάσουν σε τέτοια επίπεδα αντιδημοφιλίας.
Οι αυξήσεις στις αποδόσεις των βρετανικών ομολόγων δείχνουν ότι οι επενδυτές ανησυχούν για χαλάρωση της δημοσιονομικής πολιτικής και άνοδο του πληθωρισμού. Όπως αντέδρασαν στις φορολογικές περικοπές της Λιζ Τρας, έτσι και τώρα παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντι σε αυξημένες δημόσιες δαπάνες. Η εγκατάλειψη της δημοσιονομικής πειθαρχίας θα αύξανε το κόστος δανεισμού και θα περιόριζε τα περιθώρια πολιτικής.
Από την άλλη, μία βελτιούμενη οικονομία θα μπορούσε να ενισχύσει τον Στάρμερ αν παραμείνει, εκτιμά ο οίκος. Η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και η δημοσιονομική σύσφιξη ενδέχεται να επιτρέψουν στην Τράπεζα της Αγγλίας να μειώσει τα επιτόκια στο 3% φέτος, ενισχύοντας την ανάπτυξη έως τις επόμενες εκλογές, πιθανότατα το 2029.
Δεν υπάρχει εύκολη λύση
Δεν είναι πάντως σαφές ότι η αντικατάσταση του Στάρμερ θα αλλάξει την πορεία του κόμματος. Ο μόνος πιθανός διάδοχος με θετική εικόνα στο ευρύ κοινό είναι ο Άντι Μπέρνχαμ, αλλά δεν είναι βουλευτής και άρα δεν μπορεί να θέσει υποψηφιότητα. Από τους διαθέσιμους, μόνο η Ρέινερ φαίνεται ικανή να τον νικήσει εσωκομματικά, αλλά είναι λιγότερο δημοφιλής στο γενικό εκλογικό σώμα.
Επιπλέον, όλοι οι νέοι πρωθυπουργοί των τελευταίων 50 ετών έχουν δει τη δημοτικότητά τους να μειώνεται μέσα στα πρώτα χρόνια. Με τις επόμενες εκλογές να απέχουν έως και 3,5 χρόνια, το κόστος της ηγεσίας μπορεί να αποθαρρύνει πιθανούς διαδόχους.
Επιπλέον, μια αλλαγή ηγεσίας στους Εργατικούς και στην πρωθυπουργία δεν θα ανοίξει τον δρόμο για μια ανεμπόδιστη στροφή προς τα αριστερά, πίσω σε μια ατζέντα ακραίας αναδιανομής και εθνικοποιήσεων, όπως αυτή που προωθούσε ο προκάτοχος του Στάρμερ στην ηγεσία των Εργατικών, Τζέρεμι Κόρμπιν, σύμφωνα με την Βerenberg. Τα μέσα ενημέρωσης έχουν επικεντρωθεί στη διαφωνία βουλευτών της αριστερής πτέρυγας, όμως η πλειονότητα των βουλευτών επιλέχθηκε από τον Στάρμερ και τον επικεφαλής της εκστρατείας του, MακΣγουίνι, ακριβώς λόγω της στήριξής τους σε μια πραγματιστική, κεντροαριστερή γραμμή.
Πάντως, ο οίκος θεωρεί ότι υπάρχει πολύ μικρή πιθανότητα διεξαγωγής βουλευτικών εκλογών μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Παρότι το κόμμα Reform UK προηγείται στις δημοσκοπήσεις, είναι πιθανό να χρειαστεί να περιμένει αρκετά χρόνια μέχρι να έχει πραγματική ευκαιρία να διεκδικήσει την εξουσία σε εθνικές εκλογές. Η επόμενη εκλογική αναμέτρηση μπορεί να πραγματοποιηθεί το αργότερο έως τον Αύγουστο του 2029 και θα γίνει νωρίτερα μόνο αν ο πρωθυπουργός την προκηρύξει πρόωρα ή αν η κυβέρνηση χάσει ψήφο εμπιστοσύνης.
Δύσκολα ωστόσο οποιοσδήποτε πρωθυπουργός των Εργατικών θα ρισκάρει πρόωρες εκλογές ή οι βουλευτές του κόμματος θα στηρίξουν πρόταση δυσπιστίας κατά της κυβέρνησης.
Ακόμη και σε ένα ακραίο σενάριο, όπου το κόμμα διασπαστεί, είναι πολύ αμφίβολο αν θα υπήρχε επαρκής διάθεση για πρόωρες εκλογές ώστε να ανατραπεί η κυβέρνηση. Οι τρέχουσες δημοσκοπήσεις υποδηλώνουν ότι οι περισσότεροι βουλευτές των Εργατικών και αρκετοί από τους Τόρις θα ρίσκαραν να χάσουν τη θέση τους αν οδηγούσαν τη χώρα σε πρόωρη κάλπη.
