Μπορεί να μη φτιάχνουν βόμβες και να μην ανήκουν στο «παραδοσιακό» αμυντικό οικοσύστημα, έχουν όμως πλέον ενταχθεί για τα καλά στο ευρύτερο πλέγμα των στρατιωτικών εφαρμογών. Ο λόγος για τις μεγάλες (και όχι μόνο) εταιρείες τεχνολογίας και τεχνητής νοημοσύνης.
Υποδομές cloud, αλγόριθμοι, εργαλεία ανάλυσης δεδομένων και μια σειρά από προϊόντα που αναπτύχθηκαν για εμπορική χρήση, χρησιμοποιούνται πλέον άμεσα σε πολεμικές επιχειρήσεις. Σε αυτή τη νέα αρχιτεκτονική ισχύος, η γραμμή μεταξύ ιδιωτικού και στρατιωτικού τομέα γίνεται όλο και πιο δυσδιάκριτη, με συνέπειες που ξεφεύγουν από το αμιγώς επιχειρηματικό πλαίσιο και εκτείνονται έως το πεδίο της πολιτικής και του διεθνούς δικαίου.
Το επεισόδιο Τραμπ - Anthropic
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και πολιτικά ηχηρά επεισόδια αυτής της σύγκλισης τεχνολογίας και στρατιωτικής ισχύος εκτυλίχθηκε πρόσφατα στις ΗΠΑ, με επίκεντρο την Anthropic. Στις 27 Φεβρουαρίου, λίγες μόλις ώρες πριν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκινήσουν βομβαρδισμούς στο Ιράν με τη συνδρομή εργαλείων που είχαν αναπτυχθεί από την Anthropic, η σχέση της εταιρείας με την αμερικανική κυβέρνηση κατέρρευσε. Εν μέσω δημόσιας διαμάχης για τους όρους χρήσης των μοντέλων της από τον αμερικανικό στρατό, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ χαρακτήρισε την εταιρεία «κίνδυνο για την εφοδιαστική αλυσίδα», ενώ εναντίον της εταιρείας «απασφάλισε» και ο Ντόναλντ Τραμπ.
Λίγο αργότερα, η OpenAI, ένας από τους βασικούς ανταγωνιστές της Anthropic, ανακοίνωσε ότι κατέληξε σε δική της συμφωνία με το Πεντάγωνο, υποστηρίζοντας ότι εξασφάλισε όλους τους όρους ασφαλείας που ζητούσε η Anthropic, καθώς και επιπλέον δικλίδες προστασίας, και διευκρίνισε ότι «όπως σε κάθε σύμβαση, θα μπορούσαμε να την καταγγείλουμε αν ο αντισυμβαλλόμενος παραβιάσει τους όρους. Δεν αναμένουμε να συμβεί αυτό».
Η επίθεση της κυβέρνησης Τραμπ εναντίον της Anthropic, που επιχείρησε να θέσει όρια στη χρήση των μοντέλων της, αποκλείοντας εφαρμογές όπως η μαζική επιτήρηση ή η πλήρως αυτόνομη χρήση σε οπλικά συστήματα, ανέδειξε με τον πιο καθαρό τρόπο τη νέα πραγματικότητα. Οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι πλέον απλοί προμηθευτές τεχνολογίας, αλλά καλούνται να διαχειριστούν, μεταξύ άλλων, και την άμεση χρήση της στα πεδία των μαχών.
Η άλλη όψη του πολέμου στο Ιράν
Ο πόλεμος στο Ιράν έρχεται λοιπόν να αναδείξει, μεταξύ άλλων, μια λιγότερο ορατή αλλά εξίσου κρίσιμη διάσταση. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει πια κεντρικό ρόλο στις σύγχρονες στρατιωτικές επιχειρήσεις, γεγονός που φέρνει τις εταιρείες του κλάδου ακόμα πιο κοντά στον «σκληρό πυρήνα» της κρατικής κυριαρχίας.
Σε μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάλυση, η Noor Hammad και το International Institute for Strategic Studies (IISS), σημειώνουν ότι η Μέση Ανατολή εξελίσσεται σε βασικό πεδίο εφαρμογής αυτών των τεχνολογιών. Στην περιοχή, και ιδιαίτερα μετά το 2023, η χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης έχει ενταθεί σημαντικά, σε επιχειρήσεις που εκτείνονται από το Ιράν έως τη Συρία και την Υεμένη.
Πίσω από αυτή την εξέλιξη βρίσκεται ένα εκτεταμένο δίκτυο εμπορικών παρόχων. Εταιρείες όπως η Palantir, η Microsoft, η Google, η Amazon και η OpenAI, αλλά και πάροχοι υποδομών όπως η Cisco, η Dell και η Oracle, παρέχουν τις τεχνολογικές πλατφόρμες πάνω στις οποίες λειτουργούν τα σύγχρονα συστήματα.
Η χαρτογράφηση της Hammad αποτυπώνει ένα πολυεπίπεδο οικοσύστημα, που σχετίζεται, μεταξύ άλλων, και με συστήματα υποστήριξης αποφάσεων (decision-support systems), τα οποία επιτρέπουν την επεξεργασία τεράστιων όγκων δεδομένων και τη δραστική επιτάχυνση της λήψης αποφάσεων. Ωστόσο, αυτή η επιτάχυνση αυξάνει και τον κίνδυνο σφαλμάτων, καθώς οι ρυθμοί παραγωγής στόχων μπορεί να υπερβαίνουν τη δυνατότητα ουσιαστικής ανθρώπινης επαλήθευσης.
Θεσμικό πλαίσιο
Ως εξίσου κρίσιμο ζήτημα αναδεικνύεται η αδυναμία των θεσμών να παρακολουθήσουν την εξέλιξη της τεχνολογίας. Όπως σημειώνει η Noor Hammad, το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο εξακολουθεί να θέτει τα βασικά όρια για τη χρήση βίας και εφαρμόζεται και στις περιπτώσεις χρήσης τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, πρόκειται για ένα πλαίσιο που δεν έχει σχεδιαστεί για ένα περιβάλλον όπου οι αποφάσεις επιταχύνονται από αλγορίθμους και βασίζονται σε τεχνολογίες που αναπτύσσονται εκτός του παραδοσιακού στρατιωτικού τομέα.
Το πρόβλημα γίνεται πιο έντονο αν ληφθεί υπόψη ότι δεν υπάρχει δεσμευτικό διεθνές πλαίσιο που να ρυθμίζει ειδικά τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης σε στρατιωτικές εφαρμογές. Αντίθετα, το πεδίο αυτό διέπεται από ένα σύνολο μη δεσμευτικών πρωτοβουλιών και δηλώσεων, οι οποίες αναγνωρίζουν τους κινδύνους χωρίς να δημιουργούν σαφείς υποχρεώσεις. Το ίδιο ζήτημα αναδεικνύει και ο Gordon M. Goldstein, ο οποίος σε ανάλυσή του για το Council on Foreign Relations περιγράφει το πρόβλημα ως «κρίση ελέγχου».
Οι δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης εξελίσσονται ταχύτερα από τους μηχανισμούς που μπορούν να τις επιβλέψουν. Οι ίδιες οι εταιρείες που αναπτύσσουν τα πιο προηγμένα μοντέλα έχουν αναγνωρίσει περιπτώσεις όπου τα συστήματά τους επιδεικνύουν μη αναμενόμενες ή ακόμη και παραπλανητικές συμπεριφορές, ενισχύοντας την ανησυχία για τη χρήση τους σε περιβάλλοντα υψηλού ρίσκου. Και, καθώς οι εταιρείες του κλάδου αποκτούν ολοένα και πιο κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη και διάθεση αυτών των συστημάτων, το ερώτημα της λογοδοσίας χρήζει μιας πειστικής απάντησης.
Στον βαθμό που θεωρείται μάλλον απίθανο να προκύψει στο άμεσο μέλλον ένα αποτελεσματικό διεθνές πλαίσιο για τη ρύθμιση αυτών των ζητημάτων, θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον οποιαδήποτε περιφερειακή πρωτοβουλία προς αυτή την κατεύθυνση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, τώρα που σπεύδει να χτίσει τη στρατηγική της αυτονομία και να κλείσει το τεχνολογικό κενό έναντι των ΗΠΑ, θα μπορούσε να κινηθεί πιο αποφασιστικά σε αυτό το πεδίο. Εκτός κι αν αυτή η πίεση που αισθάνεται για την ταχεία αναδόμηση του αμυντικού της οικοσυστήματος λειτουργεί αποτρεπτικά…
